دانلود کتاب آموزشی Certified in Risk and Information Systems Control (CRISC) جلد اول

سرفصل‌های دوره آموزشی Certified in Risk and Information Systems Control (CRISC) که توسط ISACA ارائه می‌شود، برای افرادی طراحی شده است که قصد دارند در زمینه شناسایی، ارزیابی، مدیریت و نظارت بر ریسک‌های اطلاعاتی و کنترل‌های سیستم‌های اطلاعاتی تخصص پیدا کنند. این دوره چهار دامنه اصلی را پوشش می‌دهد که هر کدام شامل موضوعات کلیدی هستند:

بخش 1. شناسایی ریسک‌های IT (Governance and Risk Management)

فصل 1. مفاهیم و اصول ریسک

• تعریف ریسک و اهمیت آن در دنیای فناوری اطلاعات

• انواع مختلف ریسک‌ها: ریسک‌های عملیاتی، مالی، تکنولوژیک و امنیتی

• فرایندهای مدیریت ریسک و ارزیابی آن‌ها

فصل 2. چارچوب‌های مدیریت ریسک

• معرفی چارچوب‌های معتبر برای مدیریت ریسک:

  • COBIT: چارچوب حاکمیت و مدیریت فناوری اطلاعات

  • ISO 31000: استاندارد جهانی مدیریت ریسک

  • NIST: چارچوب‌های استاندارد برای ارزیابی ریسک در محیط‌های امنیتی

• مقایسه و تحلیل چارچوب‌ها و کاربرد آن‌ها در سازمان‌ها

فصل 3. ادغام مدیریت ریسک در حاکمیت سازمانی

• ارتباط میان مدیریت ریسک و حاکمیت سازمانی

• چگونگی ادغام فرایندهای ریسک با اهداف کلان سازمان

• نقش حاکمیت در کاهش ریسک‌های امنیتی و عملیاتی

فصل 4. شناسایی و ارزیابی دارایی‌های اطلاعاتی

• فرآیند شناسایی دارایی‌های اطلاعاتی در سازمان

• ارزیابی ارزش و اهمیت هر دارایی در برابر ریسک‌های مختلف

• چگونگی شناسایی داده‌های حساس و حیاتی سازمان

فصل 5. شناسایی منابع و داده‌های حساس

• ارزیابی منابع اطلاعاتی حساس سازمان

• شناسایی و اولویت‌بندی داده‌هایی که باید محافظت شوند

• چگونگی شناسایی و مدیریت داده‌های حساس در برابر تهدیدات داخلی و خارجی

فصل 6. تحلیل تأثیرات ریسک بر کسب‌وکار (Business Impact Analysis – BIA)

• تحلیل تأثیرات مختلف ریسک‌های IT بر عملیات تجاری و سازمانی

• فرآیند شبیه‌سازی اثرات ریسک‌های مختلف بر عملکرد کسب‌وکار

• تعیین نیاز به منابع برای پاسخگویی به تهدیدات و اثرات ریسک

فصل 7. روش‌های ارزیابی ریسک

• تحلیل کیفی ریسک: استفاده از روش‌های کیفی برای ارزیابی ریسک‌ها

• تحلیل کمی ریسک: استفاده از مدل‌های عددی برای اندازه‌گیری ریسک

• ابزارها و تکنیک‌های استاندارد برای ارزیابی ریسک‌ها

فصل 8. استفاده از ابزارهای استاندارد برای ارزیابی ریسک

• معرفی ابزارهای ارزیابی ریسک در صنعت IT

• نحوه استفاده از نرم‌افزارها و ابزارهای خودکار برای شناسایی و ارزیابی ریسک

• پیاده‌سازی ابزارهای ارزیابی ریسک در محیط‌های سازمانی

بخش 2. ارزیابی ریسک IT (IT Risk Assessment)

فصل 1. تحلیل تهدیدها و آسیب‌پذیری‌ها

• شناسایی تهدیدات مختلف (حمله سایبری، خطای انسانی، مشکلات فنی و …)

• ارزیابی آسیب‌پذیری‌های سیستم‌های اطلاعاتی (زیرساخت‌ها، نرم‌افزارها، داده‌ها و …)

فصل 2. شناسایی تهدیدها و آسیب‌پذیری‌های مرتبط با سیستم‌های اطلاعاتی

• تعیین تهدیدات داخلی و خارجی (حمله‌های سایبری، اشتباهات کاربر، مشکلات شبکه و …)

• ارزیابی آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری

فصل 3. ارزیابی ریسک‌های داخلی و خارجی

• ارزیابی ریسک‌های داخلی (فرآیندها، سیاست‌ها، رفتار کارکنان)

• ارزیابی ریسک‌های خارجی (شرکای تجاری، تأمین‌کنندگان، تهدیدات جهانی)

فصل 4. ارزیابی احتمال و تأثیر ریسک

• محاسبه احتمال وقوع ریسک‌ها (استفاده از مدل‌ها و ابزارهای آماری)

• تعیین شدت اثر ریسک بر کسب‌وکار و عملیات سازمان

فصل 5. محاسبه احتمال وقوع و شدت اثر ریسک

• استفاده از تکنیک‌های تحلیل احتمال و تأثیر (مانند ماتریس ریسک)

• مدل‌سازی ریسک با توجه به پارامترهای مختلف

فصل 6. استفاده از تکنیک‌های مدل‌سازی ریسک

• تکنیک‌های پیشرفته مدل‌سازی (مانند مدل‌های Monte Carlo، تحلیل‌های سناریو)

• بررسی نتایج مدل‌ها و شبیه‌سازی‌های مختلف

فصل 7. نقشه‌برداری ریسک به اهداف سازمانی

• ارزیابی هم‌راستایی ریسک‌ها با اهداف و استراتژی‌های سازمان

• شناسایی تأثیرات ریسک بر دستاوردهای تجاری سازمان

فصل 8. هم‌راستایی ریسک‌ها با استراتژی‌های سازمان

• تحلیل ریسک‌ها در رابطه با استراتژی‌های بلندمدت سازمان

• اطمینان از انطباق استراتژی‌های ریسک با اهداف کلی سازمان

فصل 9. تأثیر ریسک بر اهداف تجاری

• شبیه‌سازی تأثیر ریسک‌ها بر نتایج تجاری (نقدینگی، فروش، اعتبار برند و …)

• ارزیابی اینکه چگونه ریسک‌ها می‌توانند منجر به تهدیدات بزرگتر برای سازمان شوند

فصل 10. مستندسازی ریسک‌ها و گزارش‌دهی

• ثبت و مستندسازی کلیه ریسک‌ها و فرآیندهای ارزیابی ریسک

• ارائه گزارش‌های دقیق و شفاف به مدیران اجرایی و ذی‌نفعان

فصل 11. ایجاد گزارش‌های جامع برای مدیران

• تدوین گزارش‌های تحلیلی که به مدیران کمک کند تصمیمات مبتنی بر داده‌ها بگیرند

• گزارش‌دهی به زبان قابل فهم برای مخاطبان غیر فنی

فصل 12. ارائه نتایج ارزیابی به ذی‌نفعان

• تنظیم گزارش‌ها و پیش‌نویس‌های اختصاصی برای انواع ذی‌نفعان (مدیران اجرایی، تیم‌های فنی، سهامداران)

• برقراری ارتباط مؤثر برای انتقال پیام‌های کلیدی در خصوص ریسک‌ها

بخش 3. پاسخ به ریسک IT (Risk Response)

فصل 1. توسعه استراتژی‌های پاسخ به ریسک

• مفهوم پاسخ به ریسک: تعریف پاسخ به ریسک و اهمیت آن در کاهش آسیب‌ها

• انواع استراتژی‌های پاسخ به ریسک:

  • پذیرش ریسک (Risk Acceptance)

  • انتقال ریسک (Risk Transfer)

  • کاهش ریسک (Risk Mitigation)

  • اجتناب از ریسک (Risk Avoidance)

فصل 2. پذیرش، انتقال، کاهش یا اجتناب از ریسک

• پذیرش ریسک: شرایط و زمانی که پذیرش ریسک به عنوان گزینه مناسب انتخاب می‌شود

• انتقال ریسک: ابزارها و روش‌های انتقال ریسک به طرف ثالث (مانند بیمه و قراردادهای خارجی)

• کاهش ریسک: اقدامات کاهش‌دهنده ریسک با استفاده از کنترل‌های امنیتی

• اجتناب از ریسک: راهکارهای تغییر یا توقف فرآیندها به منظور جلوگیری از ریسک‌های شناخته شده

فصل 3. انتخاب کنترل‌های مناسب برای کاهش ریسک

• انواع کنترل‌ها:

  • کنترل‌های مدیریتی: سیاست‌ها، فرآیندها، و دستورالعمل‌ها

  • کنترل‌های فنی: فناوری‌ها و سیستم‌های نرم‌افزاری برای کاهش ریسک

  • کنترل‌های عملیاتی: اقدامات اجرایی و فرایندهای روزمره برای مدیریت ریسک‌ها

• اهمیت هماهنگی بین انواع کنترل‌ها: نحوه ترکیب کنترل‌های مدیریتی، فنی و عملیاتی برای اثربخشی بیشتر

فصل 4. طراحی و پیاده‌سازی کنترل‌های ریسک

• مراحل طراحی کنترل‌های ریسک:

  • شناسایی ریسک‌های موجود

  • تحلیل و ارزیابی تأثیر ریسک

  • انتخاب و طراحی کنترل‌های پیشگیرانه

• پیاده‌سازی کنترل‌ها: نحوه اجرای کنترل‌های طراحی‌شده در سازمان

فصل 5. کنترل‌های مدیریتی، فنی و عملیاتی

• کنترل‌های مدیریتی: سیاست‌ها، استانداردها و فرآیندهای تصمیم‌گیری برای نظارت بر ریسک

• کنترل‌های فنی: ابزارهای فناوری اطلاعات مانند فایروال‌ها، سیستم‌های تشخیص نفوذ و رمزنگاری

• کنترل‌های عملیاتی: آموزش کارکنان، روش‌های بازبینی و مدیریت روزانه امنیت اطلاعات

فصل 6. استفاده از ابزارهای خودکار برای اجرای کنترل‌ها

• ابزارهای خودکار: نرم‌افزارهای مدیریت ریسک، ابزارهای امنیتی خودکار

• مزایای استفاده از ابزارهای خودکار: کاهش خطاهای انسانی، افزایش سرعت و دقت اجرای کنترل‌ها

فصل 7. مانیتورینگ و بازنگری استراتژی‌های ریسک

• نظارت بر استراتژی‌های ریسک: پیگیری و ارزیابی مستمر اثربخشی استراتژی‌های پاسخ به ریسک

• بازنگری استراتژی‌های ریسک: به روزرسانی استراتژی‌ها با توجه به تغییرات محیطی، تکنولوژیکی و سازمانی

• شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) برای نظارت بر استراتژی‌های ریسک

فصل 8. بررسی اثربخشی کنترل‌ها

• روش‌های ارزیابی اثربخشی کنترل‌ها:

  • آزمایش و شبیه‌سازی

  • بازخورد از کارکنان و ذی‌نفعان

  • تجزیه و تحلیل داده‌های عملکرد

• شناسایی شکاف‌ها و بهبود کنترل‌ها

فصل 9. تنظیم استراتژی‌ها بر اساس تغییرات در محیط سازمانی

• دلیل نیاز به تنظیم استراتژی‌ها: تغییرات در مقررات، تکنولوژی، نیازهای تجاری و تهدیدات جدید

• رویکردهای تنظیم استراتژی‌های ریسک در مواجهه با تغییرات

فصل 10. مدیریت حوادث و بحران‌ها

• توسعه برنامه‌های واکنش به حوادث (Incident Response Plans): طراحی و پیاده‌سازی برنامه‌های پاسخ به بحران‌های امنیتی

• مدیریت بحران‌های امنیتی: واکنش سریع به حملات سایبری و تهدیدات امنیتی

• برنامه‌های آموزش برای تیم‌های واکنش به حوادث

فصل 11. مدیریت بحران‌های پیش‌بینی نشده

• شناسایی بحران‌های احتمالی و برنامه‌ریزی برای آن‌ها

• مدیریت بحران‌های پیش‌بینی نشده و نحوه بازسازی عملیات بعد از بحران

بخش 4. نظارت بر ریسک IT و کنترل‌ها (Risk and Control Monitoring and Reporting)

فصل 1. پایش مداوم محیط ریسک

• نظارت بر تغییرات محیطی و شناسایی تهدیدات جدید

• ارزیابی وضعیت ریسک‌ها و کنترل‌ها به‌صورت دوره‌ای

• تحلیل رفتار ریسک در طول زمان و شناسایی الگوهای جدید

فصل 2. استفاده از شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) و شاخص‌های کلیدی ریسک (KRI)

• تعریف و اندازه‌گیری شاخص‌های کلیدی عملکرد و ریسک

• تنظیم و نظارت بر KPIها برای ارزیابی اهداف عملکرد

• تنظیم و نظارت بر KRIها برای شناسایی و پیش‌بینی ریسک‌های بالقوه

• ارتباط بین KPIها و KRIها با اهداف تجاری و استراتژی‌های سازمان

فصل 3. مانیتورینگ تهدیدات و آسیب‌پذیری‌های جدید

• شناسایی تهدیدات جدید در محیط فناوری اطلاعات

• ارزیابی آسیب‌پذیری‌های موجود و نحوه تأثیر آنها بر سازمان

• به‌روزرسانی پایگاه داده تهدیدات و آسیب‌پذیری‌ها

• استفاده از ابزارهای خودکار برای شناسایی و تحلیل تهدیدات

فصل 4. گزارش‌دهی به ذی‌نفعان

• ایجاد گزارش‌های جامع برای مدیران ارشد و تیم‌های اجرایی

• شفاف‌سازی وضعیت ریسک‌ها و کنترل‌ها برای ذی‌نفعان مختلف

• ارائه تحلیل‌ها و نتایج قابل درک برای تسهیل تصمیم‌گیری

• گزارش‌دهی در مورد اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه

فصل 5. شفاف‌سازی وضعیت ریسک و کنترل‌های امنیتی

• فراهم کردن اطلاعات دقیق در مورد وضعیت ریسک‌های فعلی و کنترل‌های اجرایی

• بررسی اثربخشی کنترل‌ها و تعیین نیاز به تغییرات یا بهبودها

• شفاف‌سازی سیاست‌ها و اقدامات حفاظتی در سازمان

فصل 6. حاکمیت و انطباق با مقررات

• نظارت بر رعایت استانداردها، قوانین و الزامات قانونی مرتبط با ریسک‌های IT

• ارزیابی تطابق کنترل‌ها با الزامات قانونی و سیاست‌های امنیتی

• اطمینان از انطباق با مقررات داخلی و بین‌المللی در زمینه مدیریت ریسک

فصل 7. نظارت بر رعایت استانداردها و الزامات قانونی

• بررسی مداوم تطابق با استانداردها مانند ISO 27001، NIST، و سایر چارچوب‌های قانونی

• تحلیل وضعیت انطباق با استانداردهای امنیت اطلاعات و ریسک‌های سایبری

• تهیه گزارش‌های بازرسی و ارزیابی‌های دوره‌ای

فصل 8. ارزیابی سازگاری کنترل‌ها با سیاست‌های سازمانی

• بررسی انطباق کنترل‌ها با سیاست‌های امنیتی و ریسک سازمان

• ارزیابی نیاز به به‌روزرسانی یا اصلاح سیاست‌ها بر اساس تغییرات ریسک‌ها

• اطمینان از هماهنگی بین سیاست‌ها و فعالیت‌های اجرایی

فصل 9. بهبود مداوم مدیریت ریسک

• ارزیابی و بهبود فرآیندهای شناسایی و کاهش ریسک

• یادگیری از حوادث و تهدیدات گذشته

• بهینه‌سازی فرآیندهای نظارتی و کنترل‌های اجرایی

• پیشنهاد استراتژی‌های بهبود برای کاهش ریسک‌های آینده

فصل 10. یادگیری از حوادث گذشته

• تحلیل حوادث و اشتباهات گذشته برای پیشگیری از وقوع مشابه در آینده

• ارزیابی فرآیندها و کنترل‌ها پس از وقوع حادثه برای شناسایی نقاط ضعف

• استفاده از داده‌های حادثه برای ارتقاء استراتژی‌های پاسخ به ریسک

فصل 11. بهینه‌سازی فرآیندهای شناسایی و کاهش ریسک

• تحلیل عملکرد فرآیندهای مدیریت ریسک در کاهش ریسک‌ها

• استفاده از تکنیک‌های نوین و به‌روز برای شناسایی و کاهش ریسک‌های پنهان

• بهبود و اصلاح مدل‌ها و استراتژی‌های ریسک برای افزایش کارایی

مهارت‌های کلیدی پس از دوره

• شناسایی و ارزیابی ریسک‌های IT
• طراحی و پیاده‌سازی کنترل‌های مؤثر برای کاهش ریسک
• مدیریت پاسخ به ریسک و هماهنگی با استراتژی‌های سازمان
• نظارت، گزارش‌دهی و بهبود مداوم فرآیندهای مدیریت ریسک

این دوره یکی از معتبرترین گواهینامه‌های امنیت اطلاعات و مدیریت ریسک است و شرکت‌کنندگان آن به مهارت‌هایی دست می‌یابند که در بسیاری از سازمان‌های بزرگ تقاضای بالایی دارند.