دانلود کتاب آموزشی Certified Jenkins Engineer (CJE) جلد اول

[vc_row][vc_column][vc_column_text css=””]دوره Certified Jenkins Engineer (CJE) برای افرادی طراحی شده است که قصد دارند دانش و مهارت خود را در کار با Jenkins به سطح پیشرفته برسانند و بتوانند با استفاده از این ابزار، فرایندهای CI/CD را به‌صورت حرفه‌ای مدیریت کنند. در این دوره، مباحث مربوط به نصب، پیکربندی، مدیریت، و بهینه‌سازی Jenkins به‌طور کامل آموزش داده می‌شود.

بخش 1. مقدمه‌ای بر Jenkins

فصل 1. مفاهیم پایه در CI/CD

• تعریف CI (Continuous Integration)

  • اهداف: یکپارچه‌سازی کد به‌صورت مستمر، کاهش خطاهای Merge

  • مزایا: تست سریع، کیفیت بالای کد

• تعریف CD (Continuous Delivery / Continuous Deployment)

  • تفاوت بین CD و CI

  • مراحل نهایی تحویل خودکار (Release Pipelines)

  • مزایای CD برای تیم‌های DevOps و Agile

• نقش CI/CD در چرخه توسعه نرم‌افزار مدرن

  • DevOps Lifecycle و جایگاه Jenkins در آن

  • کاهش Time-to-Market و افزایش کیفیت محصول نهایی

فصل 2. تاریخچه Jenkins

• معرفی Jenkins و خاستگاه آن

  • تولد از پروژه Hudson توسط Kohsuke Kawaguchi

  • جدا شدن از Oracle و ادامه توسعه به‌صورت Open Source

• مسیر رشد Jenkins و جامعه کاربری جهانی

  • پروژه Jenkins X و Jenkins Blue Ocean

  • مشارکت بنیاد Linux Foundation و پروژه‌های زیرمجموعه

• نسخه‌های Jenkins:

  • Jenkins LTS (Long-Term Support)

  • Jenkins Weekly (نسخه آزمایشی و سریع‌تر)

فصل 3. Jenkins در اکوسیستم DevOps

• Jenkins به‌عنوان قلب فرآیندهای اتوماسیون DevOps

  • نقش Jenkins در Build، Test، Deploy

  • مدیریت گردش کار (Workflow) توسعه

• Jenkins در کنار ابزارهای دیگر DevOps

  • Git، Docker، Kubernetes، Ansible، Maven، Selenium

• مزایای Jenkins در سازمان‌های توسعه نرم‌افزار

  • انعطاف‌پذیری در پلاگین‌ها

  • جامعه فعال و منابع گسترده یادگیری

  • پشتیبانی از مقیاس‌پذیری و معماری توزیع‌شده

فصل 4. مقایسه Jenkins با سایر ابزارهای CI/CD

• Jenkins در مقایسه با:

  • GitHub Actions

  • GitLab CI/CD

  • CircleCI

  • Travis CI

  • Bamboo

  • Azure DevOps Pipelines

• بررسی مزایا و معایب Jenkins نسبت به دیگر ابزارها

  • قابلیت توسعه بالا vs. پیچیدگی پیکربندی

  • Open Source بودن vs. محدودیت در پشتیبانی رسمی

• چه زمانی Jenkins انتخاب مناسبی است؟

  • در پروژه‌های بزرگ، سازمان‌های با ساختار پیچیده، یا نیاز به سفارشی‌سازی پیشرفته

فصل 5. معماری Jenkins و اجزای اصلی

• ساختار کلی Jenkins:

  • Jenkins Master (Controller)

  • Jenkins Agent (Worker/Node)

• اجزای اصلی Jenkins:

  • Job/Project

  • Build Executor

  • Build Queue

  • Workspace

• Plugin-based Architecture:

  • نقش پلاگین‌ها در افزایش قابلیت‌های Jenkins

  • معماری Modular و وابستگی به پلاگین‌ها

• ساختار فایل‌ها و مسیرهای مهم

بخش 2. نصب و راه‌اندازی Jenkins

فصل 1. آشنایی با پیش‌نیازهای نصب Jenkins

• معرفی حداقل سخت‌افزار و منابع موردنیاز سیستم

• وابستگی‌های نرم‌افزاری مانند Java و تنظیم نسخه مناسب

• بررسی پورت‌های مورد نیاز برای اجرای Jenkins

• تنظیم زمان سیستم، hostname و شبکه برای عملکرد پایدار Jenkins

فصل 2. نصب Jenkins روی توزیع‌های مختلف لینوکس

• نصب Jenkins روی توزیع‌های Debian/Ubuntu

• نصب Jenkins روی توزیع‌های RHEL/CentOS/Rocky/AlmaLinux

• پیکربندی سرویس Jenkins با systemd و فعال‌سازی خودکار هنگام بوت

• اعمال تنظیمات مربوط به فایروال و SELinux

فصل 3. نصب Jenkins روی ویندوز

• مراحل نصب Jenkins با استفاده از نصب‌کننده رسمی

• انتخاب مسیر نصب و پیکربندی اولیه در محیط ویندوز

• تنظیم سرویس Jenkins در Windows Services

• پیکربندی محیط جاوا و متغیرهای محیطی در ویندوز

فصل 4. نصب Jenkins روی MacOS

• نصب Jenkins با استفاده از ابزارهای مدیریت بسته مانند Homebrew

• پیکربندی محیط کاربر برای اجرای Jenkins در حالت Service یا Local

• تنظیمات امنیتی سیستم‌عامل برای اجرای Jenkins بدون اخطار

• بررسی عملکرد Jenkins از طریق مرورگر در MacOS

فصل 5. نصب و راه‌اندازی Jenkins با Docker

• معرفی مزایای نصب Jenkins در محیط کانتینری

• انتخاب نسخه مناسب Jenkins Docker Image (LTS یا Weekly)

• پیکربندی Volumeها برای حفظ داده‌ها بین اجرای مجدد کانتینر

• ساختاردهی تنظیمات شبکه، پورت، محیط و Credential در فایل پیکربندی

• اتصال Jenkins به Docker Daemon برای استفاده در Jobها

فصل 6. اجرای Jenkins با استفاده از فایل WAR

• آشنایی با Jenkins WAR File به‌عنوان راه‌اندازی سریع و مستقل

• مزایای استفاده از فایل WAR در سناریوهای آزمایشی و ساده

• ساختار دسترسی به Jenkins از طریق مرورگر پس از اجرای فایل WAR

• تنظیم دستی پورت، مسیر داده و تنظیمات دیگر در حالت WAR Execution

فصل 7. آشنایی با نسخه‌های Jenkins

• تفاوت میان نسخه LTS (پایدار) و نسخه Weekly (آخرین امکانات)

• معیارهای انتخاب نسخه مناسب برای پروژه‌های سازمانی یا توسعه

• بررسی چرخه انتشار و سیاست به‌روزرسانی Jenkins

• استراتژی نسخه‌بندی پلاگین‌ها نسبت به نسخه Jenkins

فصل 8. پیکربندی اولیه پس از نصب Jenkins

• مراحل اجرای Wizard نصب اولیه

• ساخت کاربر ادمین و انتخاب روش احراز هویت

• نصب اولیه پلاگین‌های پیشنهادی

• تنظیم نام سیستم (System Name) و URL اصلی Jenkins

• بررسی دسترسی به داشبورد و ساختار کلی رابط کاربری

فصل 9. ساختار فایل‌ها و مسیرهای مهم در Jenkins

• معرفی مسیرهای اصلی شامل مسیر داده‌ها، پلاگین‌ها، Jobها و Logها

• ساختار Jenkins Home و اهمیت بکاپ از آن

• نقش هر مسیر در عملکرد پایدار Jenkins

• مدیریت فضای دیسک برای جلوگیری از پر شدن حافظه سیستم

فصل 10. تنظیمات پایه شبکه و دسترسی در Jenkins

• تعریف URL عمومی Jenkins برای استفاده تیم‌ها

• تنظیمات مربوط به Reverse Proxy در Apache یا Nginx

• انتخاب پورت مناسب و امن برای دسترسی به Jenkins

• ملاحظات امنیتی ابتدایی در معرض قرار دادن Jenkins در شبکه یا اینترنت

فصل 11. بهینه‌سازی اولیه عملکرد Jenkins پس از نصب

• غیرفعال‌سازی Jobهای پیش‌فرض غیرضروری

• تعیین زمان‌بندی مناسب برای به‌روزرسانی پلاگین‌ها

• تنظیمات مربوط به کش و منابع JVM

• مدیریت تعداد Build History برای صرفه‌جویی در منابع

بخش 3. پیکربندی و مدیریت Jenkins

فصل 1. مدیریت کاربران و کنترل دسترسی

• تعریف کاربران جدید و مدیریت حساب‌ها در Jenkins

• بررسی روش‌های احراز هویت: داخلی (Internal)، LDAP، Active Directory

• استفاده از Role-Based Authorization برای تفکیک دسترسی‌ها

• تعریف نقش‌های دسترسی برای Admin، Developer، Viewer و سایر نقش‌ها

• محدودسازی دسترسی به Jobها، پوشه‌ها و Pipeline‌ها

• بررسی تنظیمات امنیتی ورود کاربران (مثلاً محدودیت تعداد تلاش ناموفق)

فصل 2. پیکربندی ابزارهای خارجی

• معرفی ابزارهای خارجی قابل ادغام (Git، Maven، Gradle، Ant، Docker و …)

• پیکربندی مسیر اجرای ابزارهای Build و Dependency Management

• اتصال Jenkins به ابزارهای Source Control مانند GitHub، GitLab، Bitbucket

• استفاده از Tokenها و SSH Key برای ارتباط امن با مخازن کد

• پیکربندی تنظیمات پیش‌فرض ابزارها در بخش Global Tool Configuration

فصل 3. مدیریت Credentialها (اعتبارنامه‌ها)

• معرفی انواع Credential در Jenkins: Username/Password، Secret Text، SSH Key، Certificates

• ساختار Credential Store در Jenkins و نحوه استفاده از آن

• دسته‌بندی Credentialها به سطح Global و Folder/Job-specific

• مدیریت دسترسی به Credentialها برای کاربران و Jobها

• سناریوهای استفاده مانند اتصال به مخازن Git، Registryها، APIهای خارجی

فصل 4. مدیریت پلاگین‌ها

• معرفی معماری پلاگین‌محور Jenkins و نقش آن در توسعه‌پذیری

• نصب پلاگین‌ها از مخزن رسمی Jenkins

• به‌روزرسانی، حذف یا غیرفعال‌سازی پلاگین‌ها

• بررسی وابستگی‌ها و سازگاری نسخه پلاگین‌ها

• مدیریت نسخه‌های قدیمی یا ناسازگار پلاگین

• ایجاد لیست استاندارد از پلاگین‌های مورد نیاز سازمان برای استقرارهای جدید

فصل 5. تنظیمات عمومی Jenkins

• پیکربندی مسیرهای پیش‌فرض، محل ذخیره Jobها، Logها و تنظیمات

• تنظیمات مربوط به Build Executorها و تعداد آن‌ها

• پیکربندی سیستم ایمیل برای اعلان‌های Jenkins

• تنظیمات مربوط به زمان‌بندی اجرای Jobها و Build Timeout

• تعریف متغیرهای محیطی سراسری برای استفاده در تمام Jobها

فصل 6. مدیریت وضعیت و نگهداری Jenkins

• مشاهده وضعیت سلامت سیستم از طریق Dashboard و System Information

• بررسی وضعیت حافظه، فضای دیسک، تعداد Threadهای فعال

• تنظیمات مربوط به Log Rotation و پاک‌سازی Jobهای قدیمی

• بررسی پیغام‌های خطا و هشدار در System Log

• بررسی وضعیت منابع Jenkins و افزایش کارایی از طریق تنظیمات داخلی

فصل 7. ایجاد ساختار سازمانی در Jenkins

• ایجاد پوشه‌ها (Folders) برای مدیریت گروه‌های پروژه‌ها

• تعریف سطح دسترسی برای هر پوشه به‌صورت جداگانه

• استفاده از Views برای تفکیک پروژه‌ها بر اساس تیم یا سرویس

• استفاده از Naming Convention برای استانداردسازی Jobها و Pipelineها

• سازماندهی بهتر پروژه‌ها برای محیط‌های Dev، QA، Staging و Production

فصل 8. مدیریت تنظیمات پیشرفته

• تعریف محیط‌های Build مجزا (با استفاده از Nodeها یا Docker Agentها)

• تنظیمات مربوط به رفتار Jenkins هنگام راه‌اندازی مجدد یا کرش

• ذخیره و بارگذاری تنظیمات Jenkins با استفاده از فایل‌های پیکربندی

• نسخه‌بندی تنظیمات Jenkins برای مدیریت بهتر تغییرات در محیط‌های بزرگ

• راه‌اندازی Jenkins در حالت Maintenance Mode برای بروزرسانی و تغییرات

بخش 4. ایجاد و مدیریت Job ها

فصل 1. معرفی انواع Job در Jenkins

• آشنایی با مفاهیم Job، Build و Project در Jenkins

• معرفی Freestyle Project و کاربردهای آن در پروژه‌های ساده

• معرفی Pipeline Project برای فرآیندهای CI/CD مبتنی بر کد

• معرفی Multibranch Pipeline برای مدیریت چند شاخه (Branch)

• آشنایی با Folder Project برای دسته‌بندی ساختار Jenkins

• معرفی External Job و Maven Project و تفاوت‌های آن‌ها

فصل 2. ایجاد Job جدید در Jenkins

• فرآیند گام‌به‌گام ایجاد یک Job

• نام‌گذاری اصولی و استاندارد برای Jobها

• تنظیمات اولیه Job شامل توضیحات، وضعیت فعال یا غیرفعال، تنظیمات Discarder

• آشنایی با UI مربوط به ساخت Job و تفاوت میان پروژه‌های مختلف

فصل 3. تنظیمات ورودی Job

• تعریف پارامترهای ورودی برای اجرای Job

• انواع پارامترها: متنی، انتخابی، بولی، Credential

• کاربرد پارامترها در سناریوهای Build متغیر

• تعیین مقادیر پیش‌فرض و گزینه‌های ورودی سفارشی برای کاربران

فصل 4. مدیریت Trigger های اجرای Job

• مفهوم Build Trigger و زمان‌بندی اجرای خودکار

• تعریف زمان‌بندی با استفاده از ساختار شبیه به Cron

• راه‌اندازی Trigger بر اساس تغییرات در Repository

• اجرای Job از طریق Webhook یا سایر سیستم‌ها

• اجرای Job توسط Jobهای دیگر یا پس از موفقیت Build

فصل 5. پیکربندی مراحل Build در Jobها

• انتخاب نوع Build Step متناسب با پروژه (مانند اجرای Shell، اجرای اسکریپت)

• افزودن چند مرحله Build در یک Job

• آشنایی با Build Stepهای مربوط به زبان‌ها و ابزارهای مختلف

• استفاده از Build Environment برای تنظیم متغیرها یا پاک‌سازی محیط

فصل 6. تنظیمات Post-Build Actions

• تعریف عملیات پس از اتمام Build (ارسال اعلان، آرشیو فایل‌ها، اجرای Job دیگر)

• ارسال نتایج Build به ابزارهای تست یا مانیتورینگ

• اجرای اسکریپت‌های Cleanup یا گزارش‌دهی

• مدیریت وضعیت Build (Success، Failure، Unstable)

فصل 7. نسخه‌بندی و نگهداری Jobها

• تعریف سیاست‌های نگهداری تاریخچه Build

• مستندسازی تغییرات پیکربندی Job

• ایجاد نسخه پشتیبان از Jobها

• استفاده از Job DSL یا قالب‌های از پیش‌ساخته‌شده برای ساخت مجدد

فصل 8. سازمان‌دهی و طبقه‌بندی Jobها

• استفاده از Folderها برای ساختاردهی پروژه‌ها

• استفاده از View برای دسته‌بندی Jobها بر اساس تیم یا تکنولوژی

• ایجاد داشبورد سفارشی برای نظارت بهتر بر وضعیت پروژه‌ها

• ترکیب Jobها در Pipelineهای ترکیبی و Multi-job Workflow

فصل 9. مشکلات رایج در Jobها و نحوه مدیریت آن‌ها

• بررسی وضعیت Fail در Buildها

• خطاهای ناشی از پیکربندی اشتباه یا وابستگی‌های ناقص

• بررسی علت‌های تاخیر یا صف شدن Job

• مدیریت منابع مصرفی در اجرای هم‌زمان Jobهای زیاد

• استفاده از Build History و Console Output برای شناسایی خطا

بخش 5. Jenkins Pipeline

فصل 1. مفاهیم پایه و معماری Jenkins Pipeline

• تعریف Jenkins Pipeline و نقش آن در فرآیند CI/CD

• مزایای استفاده از Pipeline در مقایسه با Freestyle Job

• مقایسه دو مدل اصلی Pipeline: Declarative و Scripted

• ساختار کلی یک Pipeline و اجزای اصلی آن

• مفهوم Pipeline as Code و نگهداری Pipeline در کنترل نسخه

فصل 2. نوشتن و طراحی Pipeline

• ساختار نحوی و قالب کلی Declarative Pipeline

• آشنایی با مراحل (Stages) و گام‌ها (Steps)

• استفاده از بلاک‌ها مانند stage، steps، environment و post

• طراحی Pipeline چندمرحله‌ای با مراحل Build، Test، Deploy

• استفاده از شرط‌ها و کنترل جریان در Pipeline

• تفاوت‌های کلیدی بین Declarative و Scripted در خوانایی و پشتیبانی

فصل 3. مدیریت متغیرها، محیط و پارامترها

• تعریف و استفاده از متغیرهای عمومی و محلی در Pipeline

• معرفی و پیکربندی پارامترهای ورودی Job

• تنظیم محیط اجرایی (Environment Variables) برای مراحل مختلف

• استفاده از Credentialها و اطلاعات حساس در قالب متغیر

• مدیریت خروجی و ورودی بین مراحل (Artifact Handling)

فصل 4. مراحل پیشرفته در اجرای Pipeline

• پیاده‌سازی مراحل شرطی، حلقه‌ها و کنترل جریان

• استفاده از مراحل موازی (Parallel Stages) برای افزایش سرعت اجرا

• مدیریت زمان اجرا، Timeout و Retry برای مراحل حساس

• مدیریت خطا با استفاده از ساختارهای پیش‌فرض و Post Actions

• اجرای دستی مراحل خاص (Input Steps) در میان Pipeline

فصل 5. مدیریت Pipeline در سطح سازمانی

• تعریف Shared Libraries برای اشتراک‌گذاری توابع Pipeline بین پروژه‌ها

• ساخت Pipeline Template برای استفاده مجدد

• نگهداری و ویرایش Pipeline در Git (Pipeline from SCM)

• استفاده از Multi-branch Pipeline برای پروژه‌های با چند شاخه

• یکپارچه‌سازی Pipeline با سایر ابزارهای سازمانی (مثل SonarQube، Nexus، Artifactory)

فصل 6. دیباگ، مانیتور و بهینه‌سازی Pipeline

• مشاهده وضعیت مراحل مختلف Pipeline در رابط گرافیکی Jenkins

• بررسی خروجی مرحله‌به‌مرحله برای اشکال‌زدایی

• تحلیل زمان اجرای مراحل برای بهینه‌سازی کارایی

• استفاده از View‌های خاص برای مشاهده چند Pipeline

• اعمال Log Rotation و سیاست نگهداری برای تاریخچه Build

فصل 7. سناریوهای کاربردی Pipeline در DevOps

• اجرای خودکار تست‌های واحد، امنیتی و پذیرش

• پیاده‌سازی CD Pipeline برای استقرار در محیط تست و تولید

• استفاده از Pipeline برای ساخت تصویر Docker و Push به Registry

• ترکیب Jenkins با Kubernetes یا Cloud برای اجرای Pipeline

• بررسی الگوهای پیشرفته مانند Blue/Green Deployment یا Canary Releases در قالب Pipeline

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]