دانلود کتاب آموزشی پیشرفته نصب و پیکربندی سرویس FTP (vsftpd, ProFTPd) جلد اول

این دوره آموزشی با هدف آشنایی عمیق با پروتکل FTP و مدیریت پیشرفته سرویس‌های vsftpd و ProFTPd طراحی شده است. در این دوره، از مفاهیم پایه نصب تا پیکربندی‌های پیشرفته امنیتی و مدیریت کاربران پوشش داده می‌شود.

بخش 1. مقدمه و مفاهیم پایه

• تعریف FTP: تاریخچه، نقش و اهمیت آن در انتقال داده‌ها

• معرفی معماری FTP (کنترل کانال vs دیتا کانال)

• نحوه کارکرد FTP در حالت‌های Active و Passive

  • تفاوت‌های عملکردی Active و Passive

  • سناریوهای انتخاب حالت مناسب در شبکه‌های مختلف

• محدودیت‌های امنیتی ذاتی FTP (عدم رمزنگاری اطلاعات و احراز هویت)

• بررسی نیاز به پروتکل‌های جایگزین و امن‌تر (FTPS، SFTP)

• مقایسه اولیه بین vsftpd و ProFTPd:

  • اهداف طراحی هر سرویس

  • سبک مدیریت پیکربندی

  • عملکرد و پایداری

  • ویژگی‌های امنیتی و قابلیت توسعه

• مروری بر ساختار فایل‌های پیکربندی اولیه در vsftpd و ProFTPd

• معرفی اصطلاحات رایج در FTP:

  • User Isolation

  • Anonymous Access

  • Virtual Users

  • TLS/SSL in FTP

• تشریح مشکلات رایج در استفاده از FTP سنتی در شبکه‌های مدرن (NAT، فایروال‌ها، مشکلات Passive Mode)

• چشم‌انداز کلی دوره: چه مهارت‌هایی پس از یادگیری این بخش به دست خواهید آورد

بخش 2. نصب و راه‌اندازی سرویس FTP

فصل 1. آماده‌سازی سیستم برای نصب سرویس FTP

• به‌روزرسانی بسته‌های سیستم‌عامل (Debian, Ubuntu, CentOS, AlmaLinux)

• نصب پیش‌نیازهای عمومی مانند openssl, libpam, xinetd

• تنظیمات اولیه فایروال (باز کردن پورت‌های 20 و 21)

فصل 2. نصب و راه‌اندازی vsftpd

2-1. نصب vsftpd

• نصب از مخازن رسمی با استفاده از apt و yum

• بررسی نسخه نصب شده و تفاوت نسخه‌های قدیمی و جدید

2-2. راه‌اندازی اولیه vsftpd

• فعال‌سازی سرویس و راه‌اندازی خودکار در boot

• مسیر فایل پیکربندی: /etc/vsftpd/vsftpd.conf

• شروع سرویس و تست اتصال ساده با ftp localhost

2-3. تنظیمات ابتدایی vsftpd

• فعال یا غیرفعال کردن anonymous login

• تعریف مسیر Home Directory کاربران

• تنظیمات ساده امنیتی: غیرفعال کردن write access برای anonymous

2-4. بررسی فایل‌های مرتبط با vsftpd

• /etc/vsftpd/ftpusers: لیست کاربرانی که اجازه لاگین ندارند

• /etc/vsftpd/user_list: تنظیمات مجاز یا غیرمجاز کاربران

• /var/ftp/: مسیر پیش‌فرض دایرکتوری FTP

فصل 3. نصب و راه‌اندازی ProFTPd

3-1. نصب ProFTPd

• نصب با apt و yum از مخازن رسمی

• انتخاب نوع سرویس‌دهی: Standalone یا تحت مدیریت inetd یا xinetd

• تفاوت حالت‌های Standalone و inetd

3-2. راه‌اندازی اولیه ProFTPd

• مسیر فایل اصلی پیکربندی: /etc/proftpd/proftpd.conf

• فعال کردن سرویس و اضافه کردن به startup

3-3. تنظیمات ابتدایی ProFTPd

• انتخاب و تعریف ServerName، ServerType و DefaultRoot

• تنظیم User و Group که سرور با آن اجرا می‌شود

• بررسی پورت پیش‌فرض و تغییر در صورت نیاز

3-4. ماژول‌های پیش‌فرض فعال شده در نصب اولیه

• mod_auth

• mod_core

• mod_auth_unix

فصل 4. تست اتصال به سرورهای FTP

• استفاده از ftp CLI Client برای تست اتصال

• تست اتصال از راه دور با تعیین حالت Passive/Active

• تحلیل پاسخ‌های سرور (کدهای وضعیت مانند 220، 230، 530)

فصل 5. نکات اولیه امنیتی پس از نصب

• غیر فعال کردن anonymous access در نصب اولیه

• اعمال محدودیت دسترسی فقط به کاربران مشخص

• توصیه به اجرای سرویس FTP در محیط Chroot از همان مراحل ابتدایی

• ایجاد کاربر اختصاصی فقط برای FTP (مثلاً userftp بدون shell فعال)

فصل 6. مشکلات و خطاهای رایج در نصب و راه‌اندازی اولیه

• بررسی مشکلات در باز نشدن پورت‌های FTP در فایروال

• رفع مشکل عدم اتصال در حالت Passive

• حل خطاهای رایج مثل 530 Login Incorrect و 421 Service Not Available

• فعال‌سازی لاگ‌های debug برای بررسی عمیق‌تر مشکلات

بخش 3. مدیریت کاربران

فصل 1. ایجاد و مدیریت کاربران محلی (Local Users)

• ایجاد کاربران سیستم برای دسترسی به سرویس FTP

• تعیین Home Directory اختصاصی برای هر کاربر

• اعمال محدودیت دسترسی به دایرکتوری‌های خاص

• تنظیم دسترسی Read-Only یا Read/Write برای کاربران

• جلوگیری از دسترسی Shell برای کاربران فقط FTP (/sbin/nologin)

فصل 2. پیاده‌سازی و مدیریت کاربران مجازی (Virtual Users)

• معرفی کاربران مجازی مستقل از سیستم

• ایجاد دیتابیس فایل متنی یا db برای کاربران مجازی در vsftpd

• پیکربندی کاربران مجازی در ProFTPd با استفاده از:

  • AuthUserFile

  • AuthGroupFile

• تعیین Password Encryption برای کاربران مجازی

فصل 3. پیکربندی چroot Jail برای ایزوله کردن کاربران

• مفهوم Chroot Jail و اهمیت آن در امنیت

• قفل کردن کاربران در دایرکتوری شخصی خود

• فعال‌سازی chroot_local_user در vsftpd

• پیکربندی DefaultRoot در ProFTPd برای گروه‌ها و کاربران خاص

فصل 4. پیاده‌سازی Anonymous FTP (FTP ناشناس)

• معرفی FTP Anonymous و کاربردهای آن

• پیکربندی دسترسی فقط-خواندنی برای کاربران ناشناس

• محدود کردن عملیات نوشتن و آپلود برای Anonymous Users

• اعمال محدودیت‌های دقیق در vsftpd و ProFTPd برای کاربران ناشناس

فصل 5. ادغام کاربران FTP با پایگاه داده‌ها (MySQL / LDAP)

• مزایای استفاده از پایگاه داده برای مدیریت کاربران

• راه‌اندازی vsftpd با پشتیبانی PAM برای احراز هویت MySQL یا LDAP

• نصب و پیکربندی ProFTPd با ماژول mod_sql برای اتصال به دیتابیس MySQL

• تعریف کاربران، گروه‌ها و مجوزها در دیتابیس

• سناریوی احراز هویت ترکیبی (Local + Virtual Users)

فصل 6. مدیریت گروه‌های کاربران (User Groups)

• تعریف گروه‌های مختلف برای دسته‌بندی کاربران

• اعمال مجوزهای گروهی برای دسترسی به دایرکتوری‌ها

• استفاده از Group-based Directory Access

• محدودسازی سرعت یا تعداد اتصالات بر اساس گروه

فصل 7. اعمال محدودیت‌های پیشرفته برای کاربران

• محدودسازی تعداد کانکشن‌های همزمان برای هر کاربر

• تنظیم Bandwidth Limits برای کاربران خاص

• زمان‌بندی دسترسی کاربران (تنظیم ساعات مجاز ورود)

• تخصیص فضای ذخیره‌سازی (Quota) به هر کاربر یا گروه

• اعمال محدودیت‌های جغرافیایی (GeoIP restrictions) بر اساس IP

فصل 8. پیاده‌سازی سیاست‌های امنیتی اختصاصی برای کاربران

• اجبار به استفاده از FTPS یا SFTP برای کاربران خاص

• محدودسازی دسترسی کاربران به فایل‌های خاص

• ثبت دقیق لاگ‌های مربوط به رفتار کاربران حساس

• تعیین رفتار در هنگام نقض سیاست‌های دسترسی

بخش 4. امنیت در FTP

فصل 1. فعال‌سازی اتصال امن در FTP

• بررسی تفاوت FTPS و SFTP

• مزایای استفاده از رمزنگاری در انتقال داده

• انتخاب بهترین روش رمزنگاری برای سرور FTP (TLS vs SSL)

فصل 2. پیکربندی TLS/SSL در vsftpd

• تولید CSR و گواهینامه SSL اختصاصی

• تنظیم فایل‌های پیکربندی برای فعال‌سازی TLS در vsftpd

• اجباری کردن استفاده از TLS برای کاربران

• جلوگیری از اتصالات ناامن (Plain FTP)

فصل 3. پیکربندی TLS/SSL در ProFTPd

• نصب و بارگذاری گواهینامه SSL در ProFTPd

• فعال‌سازی TLS در فایل پیکربندی proftpd.conf

• محدودسازی ورودی به جلسات رمزنگاری شده

• بررسی ماژول mod_tls در ProFTPd

فصل 4. مدیریت گواهی‌های SSL

• ایجاد گواهی Self-Signed و کاربرد آن

• استفاده از گواهی‌های رسمی (Let’s Encrypt، CA رسمی)

• تمدید و بروزرسانی گواهی‌های SSL به صورت خودکار

• تست و عیب‌یابی ارتباطات SSL

فصل 5. جلوگیری از حملات Brute-force

• معرفی حمله Brute-force روی FTP

• پیکربندی Fail2ban برای محافظت از سرور FTP

• ایجاد Policy برای مسدودسازی IP‌های مشکوک

• بررسی لاگ‌ها برای شناسایی الگوهای حمله

فصل 6. پیاده‌سازی محدودیت‌های دسترسی

• اعمال محدودیت IP: Allow/Deny لیست‌های کنترل دسترسی

• بستن دسترسی به سرور FTP فقط از IPهای مشخص

• تعیین ساعات مجاز برای اتصال کاربران خاص

• محدودسازی دسترسی کاربران بر اساس نام کاربری و گروه

فصل 7. اعمال محدودیت سرعت انتقال (Rate Limiting)

• جلوگیری از سوءاستفاده منابع با محدودسازی سرعت آپلود/دانلود

• پیکربندی پارامتر local_max_rate در vsftpd

• استفاده از Directiveهای مشابه در ProFTPd

• تعیین محدودیت سرعت برای گروه‌های کاربری خاص

فصل 8. غیرفعال‌سازی ویژگی‌های غیرضروری

• غیرفعال کردن قابلیت Anonymous Access

• غیرفعال کردن FXP و Site-to-Site Transfers

• محدودسازی دستورات FTP مجاز برای کاربران

فصل 9. مدیریت زمان نشست (Session Timeout)

• تنظیم زمان پایان خودکار اتصال در صورت عدم فعالیت

• کاهش ریسک حملات Session Hijacking

• پارامترهای مرتبط در vsftpd و ProFTPd برای Session Timeout

فصل 10. سخت‌سازی تنظیمات پورت و ارتباطات

• تغییر پورت پیش‌فرض FTP برای کاهش ریسک اسکن پورت

• محدود کردن بازه‌ی پورت‌های Passive Mode

• استفاده از فایروال (iptables یا firewalld) برای حفاظت از پورت‌های فعال FTP

فصل 11. مانیتورینگ و ثبت فعالیت‌های مشکوک

• فعال‌سازی Logging کامل برای عملیات کاربران

• بررسی لاگ‌های امنیتی برای تشخیص حملات

• تنظیم هشدارها و اطلاعیه‌های اتوماتیک در صورت وقوع تهدید

بخش 5. بهینه‌سازی و عملکرد

فصل 1. بررسی کلی نیازمندی‌های عملکردی

• تحلیل تعداد کاربران همزمان و حجم انتقال داده‌ها

• ارزیابی توان سخت‌افزاری سرور (CPU، RAM، Storage IOPS)

فصل 2. بهینه‌سازی تنظیمات در vsftpd

• پیکربندی max_clients و max_per_ip برای کنترل تعداد اتصالات

• تنظیم tcp_wrappers برای محدودسازی در سطح شبکه

• غیرفعال‌سازی ویژگی‌های غیرضروری برای کاهش سربار پردازشی

• پیکربندی data_connection_timeout و idle_session_timeout برای آزادسازی سریع منابع

• بهینه‌سازی تنظیمات Passive Mode (محدود کردن رنج پورت‌های باز)

فصل 3. بهینه‌سازی تنظیمات در ProFTPd

• استفاده از MaxInstances برای مدیریت فرآیندهای سرور

• تعریف TimeoutIdle، TimeoutLogin و TimeoutNoTransfer

• فعال یا غیرفعال کردن ماژول‌های غیرضروری برای کاهش مصرف منابع

• استفاده از SocketOptions برای بهبود عملکرد TCP Stack

• پیکربندی مناسب برای اتصال‌های IPv6 و IPv4 به صورت همزمان

فصل 4. مدیریت کانکشن‌های همزمان

• محدود سازی تعداد Session های همزمان در سرور

• جلوگیری از اشباع شدن منابع با تنظیم Connection Limits

• اعمال محدودیت بر اساس IP برای جلوگیری از سوءاستفاده

فصل 5. تخصیص منابع سرور به صورت بهینه

• تنظیم اولویت پردازشی (Nice Levels) برای سرویس‌های FTP

• تعیین محدودیت RAM مصرفی توسط پردازش‌های FTP

• استفاده از ابزارهایی مانند systemd-cgtop برای مانیتورینگ مصرف منابع

فصل 6. بهینه‌سازی انتقال داده

• فعال‌سازی فشرده‌سازی در حین انتقال فایل (MODE Z در FTP)

• استفاده از TCP Buffer Tuning برای بهبود سرعت انتقال (افزایش tcp_rmem و tcp_wmem)

• تنظیم پارامترهای MTU در شبکه برای بهبود عملکرد در انتقال فایل‌های بزرگ

فصل 7. بهینه‌سازی کش و بافر

• افزایش Read/Write Buffer ها برای سرویس FTP

• تنظیم Send/Receive Buffer Size در سرور و کلاینت

• بررسی امکان استفاده از Cache دیسک یا RAM Disk برای فایل‌های موقت

فصل 8. مانیتورینگ عملکرد و رفع گلوگاه‌ها

• مانیتورینگ لود سیستم با ابزارهایی مثل htop، iotop، iftop

• بررسی وضعیت دیسک‌ها و I/O Delay با iostat

• بررسی Latency شبکه و میزان Packet Loss

• ایجاد Alert بر اساس Threshold های مصرف منابع

فصل 9. پیاده‌سازی High Availability برای سرور FTP (اختیاری)

• تنظیم Load Balancer برای توزیع اتصالات بین چند سرور FTP

• پیکربندی سرورهای FTP به صورت Active-Active یا Active-Passive

• استفاده از Clustering ابزارها برای بهبود دسترس‌پذیری و مقیاس‌پذیری

بخش 6. پیکربندی پیشرفته ProFTPd

فصل 1. آشنایی با معماری ماژولار ProFTPd

• ساختار ماژولار در ProFTPd

• نحوه بارگذاری و فعالسازی ماژول‌ها

• محل ذخیره تنظیمات ماژول‌ها: /etc/proftpd/modules.conf

فصل 2. مدیریت کاربران و احراز هویت با mod_sql

• معرفی mod_sql و قابلیت‌های آن

• نصب و فعالسازی ماژول mod_sql

• اتصال به پایگاه داده‌های MySQL یا PostgreSQL

• ایجاد جداول لازم برای مدیریت کاربران و گروه‌ها

• پیکربندی احراز هویت از طریق SQL

• نمونه تنظیم فایل: /etc/proftpd/sql.conf

فصل 3. راه‌اندازی و پیکربندی mod_sftp

• معرفی mod_sftp برای پشتیبانی از SFTP

• تفاوت SFTP و FTPS در کاربرد و امنیت

• فعالسازی ماژول mod_sftp در ProFTPd

• تولید کلیدهای SSH برای SFTP

• پیکربندی دسترسی کاربران SFTP به دایرکتوری‌های خاص

• تنظیم محدودیت‌ها و امنیت بیشتر در SFTP

فصل 4. راه‌اندازی ProFTPd به عنوان سرور SFTP مستقل

• غیرفعال کردن FTP معمولی و فقط فعال کردن SFTP

• تغییر پورت پیش‌فرض (از 22 یا پورت دلخواه)

• پیکربندی چroot برای کاربران SFTP

• نمونه فایل پیکربندی کامل SFTP-Only

فصل 5. پیکربندی پیشرفته دسترسی‌ها

• تعریف قوانین ACL پیشرفته برای کاربران و گروه‌ها

• محدود کردن دسترسی بر اساس IP، زمان، تعداد کانکشن و پهنای باند

• ایجاد قوانین بر اساس Match Blocks در فایل کانفیگ

فصل 6. لاگ‌گیری پیشرفته با ProFTPd

• فعال‌سازی Detailed Logging برای فعالیت‌های کاربران

• مسیر لاگ‌های پیشرفته و تحلیل آن‌ها

• ارسال لاگ به سرورهای syslog خارجی

• استفاده از ماژول mod_log و تنظیم فرمت‌های دلخواه لاگ

فصل 7. بهینه‌سازی امنیتی در تنظیمات پیشرفته

• اجباری کردن استفاده از TLS/SSL حتی برای ارتباط داخلی

• غیرفعال کردن دستورات ناامن مانند SITE EXEC

• محدود کردن تعداد لاگین‌های همزمان برای کاربران

• جلوگیری از Directory Traversal و Path Disclosure

فصل 8. استفاده از ماژول‌های کاربردی دیگر

• mod_ban: جلوگیری از ورود کاربران مشکوک و مسدودسازی خودکار

• mod_exec: اجرای اسکریپت‌های دلخواه بر اساس رویدادهای FTP

• mod_wrap2: کنترل دسترسی بر اساس rules مشابه TCP Wrappers

فصل 9. نکات Troubleshooting و اشکال‌زدایی

• فعال‌سازی حالت Debug در ProFTPd

• تحلیل دقیق فایل‌های لاگ هنگام بروز خطا

• بررسی مشکلات مربوط به اتصال دیتابیس یا ماژول‌های امنیتی

• بهترین شیوه‌ها برای عیب‌یابی سریع در محیط Production