دانلود کتاب آموزشی GIAC Security Expert (GSE) جلد سوم

بخش 10. مدیریت واکنش به حوادث امنیتی (Incident Response)

فصل 1. اصول و چارچوب‌های واکنش به حادثه (IR Fundamentals)

• تعریف Incident و انواع حوادث امنیتی (Malware، DDoS، Insider Threat، APT و…)

• اهمیت IR در چرخه امنیت سایبری

• معرفی چارچوب‌های استاندارد مانند NIST 800-61 و SANS IR Steps

• تفاوت Incident Management با Disaster Recovery و BCP

فصل 2. آماده‌سازی برای حوادث امنیتی (Preparation Phase)

• ساخت تیم واکنش به حادثه (CSIRT / SOC / IRT)

• تعریف نقش‌ها، مسئولیت‌ها و ساختار تیم IR

• مستندسازی سیاست‌ها، رویه‌ها و برنامه‌های پاسخ به حادثه

• آموزش تیم‌ها و تمرین سناریوهای فرضی (Tabletop Exercises)

فصل 3. تشخیص و شناسایی حادثه (Identification)

• جمع‌آوری Indicators of Compromise (IoCs)

• استفاده از SIEM، IDS/IPS، و لاگ‌ها برای شناسایی تهدید

• تحلیل داده‌ها با ابزارهایی مانند Splunk، ELK، Graylog

• مدیریت هشدارهای امنیتی و تعیین صحت و اولویت حادثه

فصل 4. مهار حادثه (Containment)

• طراحی استراتژی‌های مهار کوتاه‌مدت و بلند‌مدت

• جداسازی سیستم‌های آلوده (Quarantine) از شبکه

• جلوگیری از گسترش تهدید با استفاده از فایروال، ACL، VLAN

• ثبت دقیق اقدامات و تغییرات اعمال‌شده

فصل 5. پاک‌سازی (Eradication)

• شناسایی علت اصلی (Root Cause Analysis)

• حذف بدافزار، اکسپلویت، یا دسترسی غیرمجاز

• به‌روزرسانی پچ‌ها و پیکربندی‌های امنیتی

• اطمینان از حذف کامل اثرات حادثه از سیستم

فصل 6. بازیابی (Recovery)

• بازگردانی سیستم‌ها به وضعیت عملیاتی امن

• پایش مستمر برای جلوگیری از حمله مجدد

• تست سلامت سیستم‌ها و سرویس‌ها پیش از اتصال کامل

• مستندسازی روند بازیابی و اقدامات انجام‌شده

فصل 7. تحلیل پس از حادثه (Post-Incident Analysis)

• بررسی چرایی وقوع حادثه و تحلیل شکاف‌های امنیتی

• تهیه گزارش نهایی حادثه با تحلیل کامل و اقدامات پیشنهادی

• بهبود فرآیندهای امنیتی و آموزش‌ها براساس تجربه حادثه

• اشتراک‌گذاری یافته‌ها با تیم‌های مرتبط داخلی و گاهی CERT/ISAC

فصل 8. ابزارها و تکنولوژی‌های مدیریت حادثه

• معرفی و استفاده از ابزارهای IR مانند:

  • TheHive + Cortex

  • GRR (Google Rapid Response)

  • Velociraptor

  • MISP (Malware Information Sharing Platform)

• اتوماسیون در IR با SOAR (Security Orchestration, Automation and Response)

فصل 9. مدیریت بحران و ارتباط در زمان حادثه

• مدیریت ارتباطات داخلی و خارجی در زمان حادثه

• همکاری با تیم حقوقی، روابط عمومی و نهادهای قانونی

• محافظت از شواهد برای استفاده در پیگرد قانونی

• اطلاع‌رسانی مؤثر به مدیریت، کاربران، و در صورت نیاز عموم

فصل 10. ساخت مستندات و گزارش‌های استاندارد

• ساختار حرفه‌ای گزارش Incident

• طبقه‌بندی اطلاعات، محرمانگی و نحوه ذخیره‌سازی شواهد

• تهیه سند Lessons Learned و برنامه اقدام اصلاحی

• ثبت وقایع در سامانه‌های مدیریت دانش برای حوادث آینده

بخش 11. نظارت و مدیریت امنیت شبکه در زمان واقعی

فصل 1. مفاهیم و اهداف نظارت امنیتی در زمان واقعی

• تعریف Real-Time Security Monitoring

• اهمیت کشف سریع تهدیدات و جلوگیری از نفوذ

• تفاوت بین نظارت واکنشی و پیش‌گیرانه

• مدل‌های تشخیص تهدید (Signature-based vs. Anomaly-based)

فصل 2. طراحی معماری نظارتی در سطح سازمان

• اجزای اصلی سامانه‌های نظارتی: Sensors، Collectors، Analyzers، Dashboards

• معماری‌های توزیع‌شده در نظارت امنیتی

• ارتباط با تیم Incident Response و SOC (Security Operation Center)

• تجمیع داده‌ها از شبکه، سیستم‌عامل، اپلیکیشن، و فایروال‌ها

فصل 3. معرفی و پیکربندی SIEM (Security Information and Event Management)

• وظایف و کاربردهای SIEM

• مقایسه SIEMهای رایج: Splunk، IBM QRadar، ArcSight، ELK Stack، Wazuh

• جمع‌آوری و همبستگی لاگ‌ها از منابع مختلف

• پیکربندی Ruleها و Alertهای سفارشی

• ایجاد داشبوردهای گرافیکی برای تحلیل تهدیدات

فصل 4. جمع‌آوری و مدیریت لاگ‌ها (Log Management)

• فرمت‌های لاگ رایج: syslog، JSON، XML، CSV

• پیاده‌سازی Centralized Logging (مانند Graylog، Rsyslog، Fluentd)

• نگهداری، فشرده‌سازی و محافظت از لاگ‌ها

• تحلیل پیشرفته لاگ‌ها با زبان‌های کوئری مانند SPL (در Splunk)

فصل 5. تحلیل و همبستگی رویدادهای امنیتی

• تشخیص حملات با همبستگی داده‌ها از چند منبع

• تحلیل سناریوهای پیچیده مانند Brute Force همراه با Escalation

• مثال: شناسایی یک رفتار مخرب از ترکیب لاگ‌های Windows، فایروال و IDS

• استفاده از Threat Intelligence برای افزایش دقت تحلیل

فصل 6. نظارت با استفاده از ابزارهای NIDS/NIPS

• معرفی ابزارهای تشخیص نفوذ شبکه: Snort، Suricata، Zeek

• پیکربندی قوانین تشخیص حمله

• تحلیل ترافیک شبکه با PCAP و DPI (Deep Packet Inspection)

• ارتباط با SIEM برای همبستگی داده‌های IDS

فصل 7. نظارت بر رفتار کاربران و سیستم‌ها (UEBA)

• مفهوم UEBA (User and Entity Behavior Analytics)

• تشخیص رفتار غیر معمول کاربران با تحلیل الگوها

• بررسی فعالیت‌های مشکوک داخلی و Insider Threats

• ابزارهای UEBA مانند Exabeam، Securonix، Varonis

فصل 8. طراحی واکنش خودکار به تهدیدات (SOAR)

• آشنایی با SOAR (Security Orchestration, Automation and Response)

• طراحی Playbookهای واکنش خودکار

• ادغام SIEM با ابزارهای SOAR برای پاسخ خودکار

• مثال: بلاک کردن IP مشکوک به‌صورت خودکار پس از شناسایی

فصل 9. بررسی سناریوهای واقعی از شناسایی و پاسخ به تهدیدات

• تحلیل یک حمله واقعی Ransomware و شناسایی آن با SIEM

• کشف Command & Control در ترافیک شبکه

• شبیه‌سازی تهدیدات با ابزارهایی مانند Atomic Red Team و مشاهده در SIEM

فصل 10. ایجاد داشبورد و گزارش‌های مدیریتی

• ساخت داشبوردهای امنیتی برای مدیران و تحلیل‌گران

• گزارش‌گیری از تهدیدات، وقایع و عملکرد سیستم‌های نظارتی

• تحلیل روندها و KPIهای امنیتی برای مدیریت تصمیم‌گیری

• نگهداری مستندات برای انطباق با استانداردها (ISO 27001، SOC 2)

بخش 12. پیاده‌سازی اصول و استانداردهای امنیتی بین‌المللی

فصل 1. مروری بر استانداردهای امنیت اطلاعات

• اهمیت استانداردسازی در امنیت اطلاعات

• مزایای استفاده از استانداردهای بین‌المللی در ساختار امنیتی سازمان‌ها

• دسته‌بندی استانداردها (مدیریتی، فنی، عملیاتی)

فصل 2. چارچوب مدیریت امنیت اطلاعات ISO/IEC 27001

• مفاهیم کلیدی در ISO 27001 و الزامات آن

• مراحل پیاده‌سازی ISMS (Information Security Management System)

• کنترل‌های Annex A (کنترل‌های مدیریتی، فنی، فیزیکی)

• اجرای ارزیابی ریسک و بیانیه کاربرد (SoA – Statement of Applicability)

فصل 3. کنترل‌ها و توصیه‌های امنیتی در استاندارد NIST

• معرفی NIST Cybersecurity Framework (CSF) و پنج حوزه کلیدی (Identify, Protect, Detect, Respond, Recover)

• مرور NIST SP 800-53 و خانواده‌های کنترل امنیتی (Access Control، Audit and Accountability، Incident Response، System Integrity و…)

• استفاده از NIST SP 800-30 برای ارزیابی ریسک

• تفاوت NIST با سایر چارچوب‌ها مانند ISO 27001 و COBIT

فصل 4. استاندارد COBIT برای حاکمیت و مدیریت فناوری اطلاعات

• مفاهیم کلیدی در COBIT و تفاوت نسخه‌های مختلف (COBIT 5 و COBIT 2019)

• اصول حاکمیت IT و نقش امنیت در آن

• پیاده‌سازی کنترل‌های امنیتی مرتبط با فرآیندهای IT Governance

فصل 5. استانداردهای امنیت سیستم‌های پرداخت – PCI DSS

• آشنایی با الزامات دوازده‌گانه PCI DSS

• راهکارهای عملی برای محافظت از داده‌های کارت اعتباری

• پایش، مانیتورینگ و رمزگذاری اطلاعات پرداخت

• آماده‌سازی برای ممیزی PCI و حفظ تطابق

فصل 6. استانداردهای امنیت فضای ابری – CSA و ISO 27017/27018

• چارچوب Cloud Controls Matrix (CCM) توسط Cloud Security Alliance

• پیاده‌سازی ISO 27017 (کنترل‌های امنیتی برای فضای ابری)

• اصول حفاظت از داده‌های شخصی در فضای ابری با ISO 27018

• تفاوت مسئولیت‌ها در مدل‌های SaaS، PaaS، IaaS

فصل 7. اصول امنیت نرم‌افزار بر اساس OWASP و استانداردهای توسعه ایمن

• بررسی Top 10 OWASP و Best Practices توسعه نرم‌افزار ایمن

• استفاده از مدل امنیتی SAMM (Software Assurance Maturity Model)

• ادغام امنیت در چرخه توسعه نرم‌افزار (DevSecOps)

• پیاده‌سازی سیاست‌های امنیت کد و تست خودکار آسیب‌پذیری‌ها

فصل 8. مستندسازی، گزارش‌دهی و حسابرسی امنیتی بر پایه استانداردها

• تهیه اسناد امنیتی مانند سیاست‌ها، رویه‌ها، دستورالعمل‌ها

• طراحی کنترل‌های قابل حسابرسی و قابل پیگیری

• روش‌های مستندسازی تطابق با استانداردها (Compliance Reporting)

• آماده‌سازی برای ممیزی‌های خارجی و ممیزان مستقل

بخش 13. ارزیابی و ممیزی امنیت

فصل 1. مفاهیم پایه ارزیابی و ممیزی امنیت

• تعریف ممیزی امنیت اطلاعات و تفاوت آن با ارزیابی امنیتی

• نقش ارزیابی در چرخه مدیریت امنیت اطلاعات (ISMS)

• انواع ممیزی: داخلی، خارجی، رسمی، غیررسمی

• اصول کلیدی ممیزی: بی‌طرفی، شواهد مستند، ردیابی‌پذیری

فصل 2. چارچوب‌ها و استانداردهای بین‌المللی برای ممیزی امنیت

• معرفی استانداردهای ممیزی و ارزیابی:

  • ISO/IEC 27001:2013 & ISO/IEC 27002

  • NIST SP 800-53 / SP 800-115

  • COBIT، CIS Controls، SOC 2

• انطباق ممیزی با الزامات قانونی مانند GDPR، HIPAA، PCI-DSS

فصل 3. برنامه‌ریزی و طراحی فرایند ممیزی امنیتی

• تعیین محدوده (Scope) و اهداف ممیزی

• شناسایی دارایی‌ها و حوزه‌های مورد بررسی

• تدوین چک‌لیست‌ها و ابزارهای ممیزی بر اساس چارچوب‌های انتخابی

• مدیریت زمان‌بندی و منابع انسانی برای ممیزی

فصل 4. جمع‌آوری شواهد امنیتی (Evidence Collection)

• استفاده از مصاحبه، مشاهده مستقیم و بررسی مستندات

• ارزیابی سیاست‌ها، رویه‌ها، فرآیندهای فنی و کنترلی

• استفاده از ابزارهای جمع‌آوری داده: SIEM، Log Analyzers، Vulnerability Scanners

• بررسی مستندات پشتیبانی مانند لاگ‌های دسترسی، گزارش رخدادها، پالیسی‌ها

فصل 5. ارزیابی کنترل‌های امنیتی فنی و غیرفنی

• بررسی کنترل‌های مدیریتی (مانند سیاست امنیتی و آموزش کارکنان)

• ارزیابی کنترل‌های فیزیکی (دسترسی به دیتاسنتر، دوربین‌های نظارتی)

• بررسی کنترل‌های فنی (مکانیزم‌های رمزنگاری، احراز هویت، فایروال)

• آزمون‌های کنترل دسترسی و تأیید صحت مکانیزم‌های امنیتی

فصل 6. تحلیل شکاف‌های امنیتی (Gap Analysis)

• مقایسه وضعیت موجود با الزامات استانداردها

• شناسایی ضعف‌ها، خلأها و نواقص در پیاده‌سازی کنترل‌ها

• تهیه نقشه راه برای کاهش شکاف‌ها و ارتقاء امنیت

فصل 7. ابزارها و تکنیک‌های ممیزی امنیت

• استفاده از ابزارهای تحلیل مانند Nessus، Qualys، Lynis، OpenVAS

• تحلیل خودکار پیکربندی‌ها و پالیسی‌ها

• ممیزی سیستم‌های ابری و مجازی‌سازی

• ارزیابی امنیتی کد و اپلیکیشن‌ها با ابزارهایی مانند SonarQube، Checkmarx

فصل 8. تهیه و ارائه گزارش ممیزی امنیت

• ساختار گزارش رسمی: اهداف، روش‌شناسی، یافته‌ها، توصیه‌ها

• مستندسازی شفاف برای تیم‌های فنی و مدیریت ارشد

• ارائه اولویت‌بندی یافته‌ها بر اساس شدت تهدید و سطح ریسک

• مستندات قابل ارائه به حسابرسان، مدیران، و ممیزان قانونی

فصل 9. پیگیری اقدامات اصلاحی و ارزیابی مجدد

• مدیریت طرح‌های اصلاحی (Corrective Action Plans – CAP)

• پیگیری و اعتبارسنجی اقدامات انجام شده

• انجام ممیزی پیگیری (Follow-Up Audit) برای تأیید تطابق

• نگهداری مستندات به عنوان شواهد تطابق برای آینده

دوره GIAC Security Expert (GSE) یکی از چالش‌برانگیزترین گواهینامه‌ها در حوزه امنیت است و برای افرادی که در پی کسب مهارت‌های عمیق و تخصصی در زمینه امنیت هستند، طراحی شده است. این دوره به شرکت‌کنندگان کمک می‌کند تا قابلیت‌ها و دانش خود را در زمینه مدیریت، تجزیه‌و‌تحلیل و واکنش به تهدیدات پیچیده امنیتی تقویت کنند.