دانلود کتاب آموزشی حرفه ای اسکریپت نویسی در لینوکس جلد اول

[cdb_course_lessons title=”بخش 1. مقدمه‌ای بر Shell Scripting”][cdb_course_lesson title=”فصل 1. تعریف Shell”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”Shell چیست و چه نقشی در سیستم‌عامل دارد؟” subtitle=”توضیحات کامل”]شل (Shell) یک رابط بین کاربر و هسته (Kernel) سیستم‌عامل است که امکان اجرای دستورات و مدیریت منابع سیستم را فراهم می‌کند. در واقع، شل به کاربران این اجازه را می‌دهد که با تایپ دستورات خاصی، سیستم‌عامل را کنترل کرده و عملیات مختلفی مانند مدیریت فایل‌ها، اجرای برنامه‌ها، پردازش داده‌ها و تنظیمات سیستم را انجام دهند.

شل می‌تواند به دو صورت تعاملی (Interactive) و غیرتعاملی (Non-Interactive) اجرا شود:

• حالت تعاملی: کاربر دستورات را در محیط شل تایپ می‌کند و بلافاصله خروجی را مشاهده می‌کند.
• حالت غیرتعاملی: دستورات در قالب یک اسکریپت نوشته می‌شوند و به‌طور خودکار اجرا می‌شوند.

---

ارتباط Shell با هسته (Kernel) سیستم‌عامل

در سیستم‌عامل‌های مبتنی بر یونیکس و لینوکس، شل یک لایه واسط بین کاربر و هسته سیستم‌عامل (Kernel) است. کاربران به‌طور مستقیم با کرنل تعامل ندارند، بلکه از طریق شل دستورات را وارد کرده و پردازش‌های مورد نظر را اجرا می‌کنند.

نحوه ارتباط شل و کرنل

1. کاربر دستور را در شل وارد می‌کند.
2. شل دستور را پردازش کرده و به کرنل ارسال می‌کند.
3. کرنل دستور را اجرا کرده و خروجی را به شل بازمی‌گرداند.
4. شل خروجی را به کاربر نمایش می‌دهد.

🔹 برای مشاهده اطلاعات کرنل سیستم می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

uname -a

🔹 برای بررسی نسخه دقیق کرنل:

cat /proc/version

---

تفاوت بین Shell و Terminal

بسیاری از کاربران، شل و ترمینال (Terminal) را به‌اشتباه معادل یکدیگر در نظر می‌گیرند، اما این دو مفهوم متفاوتی دارند:

مفهوم	توضیح
Shell	یک برنامه نرم‌افزاری است که وظیفه پردازش دستورات کاربر را بر عهده دارد. مانند Bash، Zsh، و Fish.
Terminal	یک محیط گرافیکی یا متنی برای تعامل با شل است. مانند GNOME Terminal، Konsole، و XTerm.

📌 مثال کاربردی
برای مشاهده شل فعلی که در حال اجراست، می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

echo $SHELL

این دستور مسیر شل فعلی شما را نمایش می‌دهد، مثلاً:

/bin/bash

اگر بخواهید لیستی از شل‌های نصب‌شده روی سیستم را مشاهده کنید، این دستور را اجرا کنید:

cat /etc/shells

خروجی نمونه:

/bin/sh
/bin/bash
/usr/bin/zsh

این لیست نشان می‌دهد که سیستم شما از شل‌های مختلفی پشتیبانی می‌کند.

---

جمع بندی

شل یک رابط بین کاربر و کرنل سیستم‌عامل است که امکان اجرای دستورات، مدیریت فایل‌ها و انجام عملیات مختلف را فراهم می‌کند. برخلاف ترمینال که یک محیط برای تعامل با شل است، شل خود یک مفسر دستورات است. کاربران می‌توانند از طریق شل، سیستم را کنترل کرده و از امکانات پیشرفته آن برای اجرای خودکار وظایف استفاده کنند.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”ارتباط Shell با هسته (Kernel) سیستم‌عامل” subtitle=”توضیحات کامل”]شل (Shell) یک واسط بین کاربر و هسته (Kernel) سیستم‌عامل است. کاربران نمی‌توانند مستقیماً با کرنل ارتباط برقرار کنند، زیرا کرنل مسئول کنترل سخت‌افزار، مدیریت منابع و اجرای فرآیندها است. شل این مشکل را حل می‌کند و دستورات کاربر را گرفته و آن‌ها را به کرنل ارسال می‌کند.

---

نحوه تعامل Shell با Kernel

روند ارتباط بین شل و کرنل به‌صورت زیر است:

1. کاربر دستور را وارد می‌کند (مثلاً ls -l /home).
2. شل دستور را پردازش کرده و آن را به کرنل ارسال می‌کند.
3. کرنل دستور را اجرا کرده و نتیجه را به شل بازمی‌گرداند.
4. شل خروجی را به کاربر نمایش می‌دهد.

📌 مثال عملی:
برای بررسی نسخه کرنل سیستم، از دستور زیر استفاده کنید:

uname -r

خروجی نمونه:

5.15.0-84-generic

---

نقش Kernel در اجرای دستورات Shell

کرنل مدیریت اصلی سیستم‌عامل را بر عهده دارد. برخی از مهم‌ترین وظایف کرنل هنگام اجرای دستورات از طریق شل عبارت‌اند از:

🔹 مدیریت پردازش‌ها (Process Management)
کرنل اجرای برنامه‌ها را کنترل می‌کند. مثلاً زمانی که یک دستور اجرا می‌شود، کرنل یک پردازش (Process) ایجاد می‌کند. برای مشاهده پردازش‌های در حال اجرا از دستور زیر استفاده کنید:

ps aux

🔹 مدیریت حافظه (Memory Management)
کرنل حافظه موردنیاز برای اجرای پردازش‌ها را تخصیص داده و آزاد می‌کند. برای مشاهده اطلاعات مربوط به حافظه، می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

free -h

🔹 مدیریت فایل‌ها (File System Management)
کرنل مسئول خواندن، نوشتن و مدیریت فایل‌ها است. برای مشاهده اطلاعات مربوط به استفاده از دیسک، این دستور را اجرا کنید:

df -h

🔹 مدیریت دستگاه‌ها (Device Management)
کرنل ورودی‌ها و خروجی‌های سخت‌افزاری مانند دیسک‌ها، پرینترها و کیبورد را کنترل می‌کند. برای مشاهده دستگاه‌های متصل، از این دستور استفاده کنید:

lsblk

---

مثال کاربردی از تعامل Shell و Kernel

فرض کنید می‌خواهید یک فایل جدید ایجاد کنید، محتوا در آن بنویسید و سپس محتوای آن را مشاهده کنید:

1. ایجاد فایل جدید:

   touch myfile.txt
   

2. نوشتن در فایل:

   echo "Hello, Kernel!" > myfile.txt
   

3. خواندن محتوای فایل:

   cat myfile.txt
   

   خروجی:

   Hello, Kernel!
   

در این فرآیند:

• شل دستورات را دریافت کرد.
• کرنل پردازش‌های لازم را اجرا کرد (ایجاد فایل، نوشتن و خواندن).
• شل خروجی را به کاربر نمایش داد.

---

جمع بندی

شل و کرنل دو بخش اساسی در سیستم‌عامل هستند که با یکدیگر تعامل دارند. شل دستورات را از کاربر دریافت کرده و به کرنل ارسال می‌کند، و کرنل آن‌ها را اجرا کرده و نتیجه را برمی‌گرداند. این ارتباط برای اجرای برنامه‌ها، مدیریت فایل‌ها، کنترل سخت‌افزار و تخصیص منابع ضروری است.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”تفاوت بین Shell و Terminal” subtitle=”توضیحات کامل”]در سیستم‌عامل‌های مبتنی بر یونیکس و لینوکس، Shell و Terminal دو مفهوم مرتبط اما متفاوت هستند. در حالی که بسیاری از کاربران این دو را به‌جای یکدیگر به کار می‌برند، اما وظایف و نقش‌های جداگانه‌ای دارند.

---

تعریف Shell

شل (Shell) یک برنامه‌ی خط فرمانی است که به‌عنوان واسط بین کاربر و کرنل سیستم‌عامل عمل می‌کند. این برنامه دستورات را دریافت کرده، پردازش می‌کند و آن‌ها را برای اجرا به کرنل می‌فرستد.

🔹 ویژگی‌های Shell:
✅ دریافت دستورات از کاربر و ارسال به کرنل
✅ پشتیبانی از اسکریپت‌نویسی برای اجرای خودکار دستورات
✅ امکان اجرای دستورات به‌صورت تعاملی یا در قالب یک فایل اسکریپت

📌 مثال از اجرای دستور در Shell:

echo "Hello, Shell!"

خروجی:

Hello, Shell!

چند نوع Shell پرکاربرد:

• Bash (Bourne Again Shell) – رایج‌ترین شل در لینوکس
• Zsh (Z Shell) – دارای امکانات پیشرفته‌تر نسبت به Bash
• Fish (Friendly Interactive Shell) – کاربرپسندتر با پیشنهادات هوشمند
• Ksh (Korn Shell) – برای کاربردهای اسکریپت‌نویسی

---

تعریف Terminal

ترمینال (Terminal) یک واسط گرافیکی یا متنی است که امکان ارتباط کاربر با Shell را فراهم می‌کند. به‌عبارت‌دیگر، ترمینال محیطی است که در آن می‌توان دستورات را به Shell ارسال کرد.

🔹 ویژگی‌های Terminal:
✅ یک رابط کاربری برای دسترسی به شل
✅ امکان اجرای چندین جلسه شل در تب‌های مختلف
✅ برخی ترمینال‌ها از قابلیت سفارشی‌سازی و افزودنی‌ها پشتیبانی می‌کنند

📌 چند نمونه از Terminalهای محبوب:

• GNOME Terminal – در توزیع‌های مبتنی بر GNOME
• Konsole – در محیط دسکتاپ KDE
• Alacritty – یک ترمینال سریع و سبک
• Terminator – دارای قابلیت تقسیم پنجره و مدیریت بهتر تب‌ها

---

تفاوت‌های کلیدی بین Shell و Terminal

مقایسه	Shell	Terminal
تعریف	یک برنامه که دستورات را پردازش کرده و به کرنل ارسال می‌کند	محیطی برای تعامل با Shell
نقش	واسط بین کاربر و کرنل	واسط بین کاربر و Shell
مثال‌ها	Bash, Zsh, Fish, Ksh	GNOME Terminal, Konsole, Alacritty
وظیفه اصلی	اجرای دستورات و اسکریپت‌ها	نمایش خروجی و دریافت ورودی از کاربر

---

مثال عملی برای درک تفاوت Shell و Terminal

1️⃣ باز کردن Terminal

• در لینوکس: Ctrl + Alt + T
• در macOS: استفاده از Terminal.app
• در ویندوز: استفاده از Windows Terminal یا PowerShell

2️⃣ اجرای یک شل خاص در Terminal
ابتدا نوع شل فعلی را بررسی کنید:

echo $SHELL

خروجی نمونه:

/bin/bash

حالا می‌توانید به یک شل دیگر تغییر دهید، مثلاً Zsh را اجرا کنید:

zsh

حالا در محیط Zsh هستید. برای بازگشت به Bash می‌توانید دستور زیر را اجرا کنید:

bash

---

جمع بندی

🔹 Shell یک برنامه است که دستورات را اجرا کرده و با کرنل در ارتباط است.
🔹 Terminal محیطی است که به شما امکان استفاده از Shell را می‌دهد.
🔹 Shell بدون Terminal می‌تواند اجرا شود (مثلاً در اسکریپت‌های خودکار)، اما Terminal بدون Shell کاربردی ندارد.
🔹 ترمینال تنها یک ابزار برای دسترسی به شل است و خود وظیفه پردازش دستورات را ندارد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 2. انواع Shell”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”معرفی انواع شل‌های رایج” subtitle=”توضیحات کامل”]سیستم‌های مبتنی بر یونیکس و لینوکس از شل‌های مختلفی برای اجرای دستورات و تعامل با کرنل استفاده می‌کنند. هر شل دارای قابلیت‌ها و ویژگی‌های خاصی است که آن را برای کاربران یا اسکریپت‌نویسی مناسب‌تر می‌کند. در این بخش، رایج‌ترین شل‌ها یعنی Bash، Zsh، Ksh و Fish را معرفی کرده و ویژگی‌های کلیدی آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

---

Bash (Bourne Again Shell)

Bash رایج‌ترین و پراستفاده‌ترین شل در سیستم‌عامل‌های لینوکس و مک است. این شل به‌عنوان نسخه‌ای بهبودیافته از Bourne Shell (sh) طراحی شده و امکانات بیشتری از جمله تاریخچه دستورات، تکمیل خودکار، مدیریت متغیرها و توابع داخلی را ارائه می‌دهد.

🔹 ویژگی‌های کلیدی:
✅ پشتیبانی از تاریخچه دستورات (history)
✅ امکان تکمیل خودکار (TAB completion)
✅ قابلیت‌های پیشرفته برای اسکریپت‌نویسی
✅ امکان مدیریت فرآیندها (مثل fg, bg, jobs)

📌 نصب Bash (در صورت نیاز):
در اکثر توزیع‌های لینوکسی Bash به‌صورت پیش‌فرض نصب است، اما در صورت نیاز می‌توان آن را نصب کرد:

sudo apt install bash       # در Debian/Ubuntu
sudo yum install bash       # در RHEL/CentOS
sudo pacman -S bash         # در Arch Linux

📌 تغییر شل پیش‌فرض به Bash:

chsh -s /bin/bash

📌 اجرای Bash به‌صورت موقت:

bash

---

Zsh (Z Shell)

Zsh یک شل پیشرفته‌تر از Bash است که امکانات قدرتمندی مانند پیشنهاد خودکار دستورات، تصحیح تایپی، هایلایت دستورات و پلاگین‌های توسعه‌یافته دارد. بسیاری از کاربران حرفه‌ای لینوکس و مک از Zsh به دلیل امکانات بیشتر آن استفاده می‌کنند.

🔹 ویژگی‌های کلیدی:
✅ قابلیت تکمیل خودکار هوشمند و سریع‌تر از Bash
✅ تصحیح تایپی دستورات اشتباه
✅ پشتیبانی از Oh My Zsh (مدیریت افزونه‌ها و تم‌ها)
✅ قابلیت‌های پیشرفته در مدیریت تاریخچه دستورات

📌 نصب Zsh:

sudo apt install zsh        # در Debian/Ubuntu
sudo yum install zsh        # در RHEL/CentOS
sudo pacman -S zsh          # در Arch Linux

📌 تغییر شل پیش‌فرض به Zsh:

chsh -s /bin/zsh

📌 نصب Oh My Zsh برای مدیریت بهتر Zsh:

sh -c "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/ohmyzsh/ohmyzsh/master/tools/install.sh)"

📌 اجرای Zsh به‌صورت موقت:

zsh

---

Ksh (Korn Shell)

Ksh یکی از شل‌های قدیمی اما قدرتمند است که برای سرورها و اسکریپت‌نویسی سطح بالا بسیار مناسب است. این شل توسط David Korn در آزمایشگاه Bell توسعه داده شده و بسیاری از ویژگی‌های Bash و Zsh را دارد.

🔹 ویژگی‌های کلیدی:
✅ اجرای سریع‌تر نسبت به Bash در برخی سناریوها
✅ پشتیبانی از توابع داخلی و آرایه‌ها
✅ قابلیت اجرای دستورات پس‌زمینه و مدیریت پیشرفته‌تر فرآیندها

📌 نصب Ksh:

sudo apt install ksh        # در Debian/Ubuntu
sudo yum install ksh        # در RHEL/CentOS
sudo pacman -S ksh          # در Arch Linux

📌 تغییر شل پیش‌فرض به Ksh:

chsh -s /bin/ksh

📌 اجرای Ksh به‌صورت موقت:

ksh

---

Fish (Friendly Interactive Shell)

Fish یک شل مدرن و کاربرپسند است که تجربه‌ی بهتری نسبت به Bash و Zsh ارائه می‌دهد. این شل دارای رابط کاربری رنگی، پیشنهادات دستورات زنده و تنظیمات ساده‌تری است.

🔹 ویژگی‌های کلیدی:
✅ پیشنهاد خودکار دستورات هنگام تایپ
✅ پشتیبانی داخلی از رنگ‌بندی دستورات
✅ عدم نیاز به تنظیمات پیچیده پس از نصب
✅ پشتیبانی از Web-based configuration برای تنظیمات گرافیکی

📌 نصب Fish:

sudo apt install fish       # در Debian/Ubuntu
sudo yum install fish       # در RHEL/CentOS
sudo pacman -S fish         # در Arch Linux

📌 تغییر شل پیش‌فرض به Fish:

chsh -s /usr/bin/fish

📌 اجرای Fish به‌صورت موقت:

fish

---

مقایسه کلی انواع شل‌ها

ویژگی	Bash	Zsh	Ksh	Fish
رایج‌ترین استفاده	پیش‌فرض در بیشتر توزیع‌ها	جایگزین پیشرفته‌تر Bash	استفاده در سرورها و اسکریپت‌نویسی	رابط کاربری مدرن و کاربرپسند
پیشنهاد خودکار	خیر	بله	خیر	بله (بهترین پیشنهادها)
تصحیح تایپی	خیر	بله	خیر	بله
رنگ‌بندی دستورات	خیر	بله (با پلاگین)	خیر	بله (پیش‌فرض)
مدیریت پلاگین‌ها	محدود	بله (با Oh My Zsh)	محدود	خیر (اما افزونه‌های زیادی دارد)

---

جمع بندی

🔹 Bash پرکاربردترین شل است که در اکثر توزیع‌های لینوکس به‌صورت پیش‌فرض وجود دارد.
🔹 Zsh نسخه‌ای پیشرفته‌تر از Bash است که قابلیت‌های جذابی مثل تکمیل خودکار بهتر و تصحیح تایپی دارد.
🔹 Ksh یک شل سریع و پایدار است که بیشتر در سرورها و اسکریپت‌نویسی استفاده می‌شود.
🔹 Fish یک شل مدرن با پیشنهادات زنده و رابط گرافیکی پیشرفته است که برای کاربران تازه‌کار و حرفه‌ای‌ها مناسب است.

📌 اگر به دنبال یک شل پایدار و عمومی هستید، Bash مناسب است.
📌 اگر قابلیت‌های بیشتری نیاز دارید، Zsh با Oh My Zsh انتخاب خوبی است.
📌 اگر برای سرورها و اسکریپت‌های سطح بالا کار می‌کنید، Ksh پیشنهاد می‌شود.
📌 اگر محیطی زیبا، کاربرپسند و مدرن می‌خواهید، Fish گزینه مناسبی است.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”دلایل انتخاب Bash به‌عنوان شل پیش‌فرض برای اسکریپت‌نویسی” subtitle=”توضیحات کامل”]Bash (Bourne Again Shell) یکی از رایج‌ترین و پرکاربردترین شل‌ها در دنیای لینوکس و یونیکس است که برای مدیریت سیستم، اجرای دستورات و اسکریپت‌نویسی به‌طور گسترده استفاده می‌شود. بسیاری از توزیع‌های لینوکسی، Bash را به‌عنوان شل پیش‌فرض انتخاب کرده‌اند، زیرا ترکیبی از سادگی، قابلیت‌های قدرتمند، سازگاری گسترده و پشتیبانی از اسکریپت‌های پوسته‌ای استاندارد را ارائه می‌دهد. در ادامه به دلایل اصلی انتخاب Bash برای اسکریپت‌نویسی می‌پردازیم.

---

۱. پشتیبانی گسترده و پیش‌فرض بودن در اکثر سیستم‌ها

🔹 Bash به‌عنوان شل پیش‌فرض در اکثر توزیع‌های لینوکسی مانند Ubuntu، Debian، CentOS، Fedora و macOS نصب شده است.
🔹 در سرورها و محیط‌های ابری، اغلب Bash در دسترس است، بنابراین نیازی به نصب شل‌های دیگر وجود ندارد.
🔹 بسیاری از ابزارهای DevOps، اتوماسیون سرور و مدیریت سیستم‌ها از Bash به‌عنوان شل اصلی پشتیبانی می‌کنند.

📌 بررسی نسخه Bash روی سیستم:

bash --version

📌 بررسی شل پیش‌فرض سیستم:

echo $SHELL

📌 تغییر شل پیش‌فرض به Bash (در صورت نیاز):

chsh -s /bin/bash

---

۲. پشتیبانی از استاندارد POSIX و سازگاری بالا

🔹 Bash سازگاری بالایی با استاندارد POSIX دارد، به همین دلیل اسکریپت‌های نوشته‌شده در آن در اکثر سیستم‌های یونیکسی و لینوکسی بدون تغییر اجرا می‌شوند.
🔹 برخلاف برخی از شل‌های دیگر مانند Fish که ساختار متفاوتی دارند، اسکریپت‌های Bash روی اکثر سیستم‌ها بدون نیاز به اصلاح اجرا می‌شوند.

📌 اجرای اسکریپت POSIX در Bash:

#!/bin/bash
echo "Hello, POSIX-compatible script!"

📌 بررسی سازگاری POSIX در شل فعلی:

sh --version

---

۳. سادگی و خوانایی در اسکریپت‌نویسی

🔹 Bash دارای یک نحو (Syntax) ساده و خوانا است که آن را برای کاربران مبتدی و حرفه‌ای قابل استفاده می‌کند.
🔹 ساختار آن شباهت زیادی به زبان‌های برنامه‌نویسی مانند C و Python دارد، بنابراین یادگیری و استفاده از آن آسان است.

📌 نمونه‌ای از اسکریپت ساده در Bash:

#!/bin/bash
name="Ali"
echo "Hello, $name!"

📌 اجرای اسکریپت:

chmod +x script.sh
./script.sh

---

۴. پشتیبانی قوی از متغیرها، آرایه‌ها و کنترل جریان

🔹 Bash از متغیرها و آرایه‌ها پشتیبانی می‌کند که در مدیریت داده‌ها بسیار کاربردی است.
🔹 همچنین دارای دستورات شرطی (if, case)، حلقه‌ها (for, while) و توابع است که در اسکریپت‌نویسی به‌شدت مفید هستند.

📌 مثال: استفاده از متغیرها و حلقه for در Bash

#!/bin/bash
names=("Ali" "Sara" "Reza")

for name in "${names[@]}"; do
    echo "Hello, $name!"
done

📌 اجرای اسکریپت:

bash script.sh

---

۵. مدیریت فرآیندها و اتوماسیون در Bash

🔹 Bash ابزارهای قدرتمندی برای اجرای دستورات به‌صورت پس‌زمینه (&)، متوقف کردن (kill)، و مدیریت فرآیندها (jobs, fg, bg) دارد.
🔹 این ویژگی‌ها برای مدیریت پردازش‌های سرور و اجرای وظایف خودکار بسیار مهم هستند.

📌 اجرای فرآیند در پس‌زمینه:

sleep 60 &

📌 نمایش لیست فرآیندهای در حال اجرا:

jobs

📌 متوقف کردن یک فرآیند خاص:

kill <PID>

📌 اجرای یک فرآیند متوقف‌شده در پس‌زمینه:

bg %1

---

۶. قابلیت‌های پیشرفته مانند Pipe و Redirection

🔹 Bash به‌خوبی از مکانیزم‌های انتقال داده بین دستورات (Pipe |) و تغییر مسیر ورودی/خروجی (>, <, >>) پشتیبانی می‌کند.
🔹 این قابلیت‌ها در مدیریت داده‌ها و پردازش‌های خط فرمان بسیار مفید هستند.

📌 ارسال خروجی یک دستور به ورودی دستور دیگر:

ls -l | grep "txt"

📌 ذخیره خروجی در یک فایل:

echo "Log entry" >> log.txt

📌 خواندن ورودی از یک فایل و پردازش آن:

cat file.txt | while read line; do echo "Line: $line"; done

---

۷. امنیت و پایداری بالا

🔹 Bash به دلیل بررسی دقیق ورودی‌ها و اجرای امن دستورات، یکی از شل‌های پایدار و ایمن محسوب می‌شود.
🔹 از مکانیزم‌های کنترل دسترسی (sudo, chmod, chown) و متغیرهای محیطی (export) پشتیبانی می‌کند.

📌 مثال: تغییر سطح دسترسی فایل در Bash

chmod 700 script.sh  # فقط مالک اجرا کند

📌 اجرای دستورات با سطح دسترسی Root:

sudo apt update

---

۸. پشتیبانی از تعاملات تعاملی و غیرتعاملی

🔹 Bash قابلیت اجرای دستورات به‌صورت تعاملی (Interactive) و اسکریپتی (Non-Interactive) را دارد.
🔹 این ویژگی باعث می‌شود که Bash برای مدیریت سیستم، اجرای دستورات دستی و اجرای اسکریپت‌های خودکار مناسب باشد.

📌 اجرای Bash در حالت تعاملی:

bash

📌 اجرای Bash در حالت غیرتعاملی:

bash script.sh

---

جمع بندی

🔹 Bash به‌عنوان شل پیش‌فرض برای اسکریپت‌نویسی انتخاب شده است، زیرا:
✅ در اکثر توزیع‌های لینوکس و یونیکس به‌طور پیش‌فرض نصب است.
✅ سازگاری بالایی با POSIX دارد و روی اکثر سیستم‌ها بدون مشکل اجرا می‌شود.
✅ سادگی و خوانایی در اسکریپت‌نویسی را ارائه می‌دهد.
✅ از متغیرها، آرایه‌ها، حلقه‌ها و دستورات شرطی پشتیبانی می‌کند.
✅ دارای مدیریت پیشرفته فرآیندها، لوله‌گذاری (Pipe) و تغییر مسیر ورودی/خروجی است.
✅ پایدار، امن و مناسب برای اجرای وظایف خودکار و مدیریت سرورها می‌باشد.

📌 نتیجه نهایی:
اگر به دنبال یک شل پایدار، قدرتمند و سازگار برای اسکریپت‌نویسی هستید، Bash بهترین انتخاب است.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 3. ویژگی‌های Shell Scripting”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”مزایای استفاده از Shell Scripting” subtitle=”توضیحات کامل”]Shell Scripting یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین مهارت‌ها در مدیریت سیستم‌های لینوکس و یونیکس است. با استفاده از اسکریپت‌نویسی در شل، می‌توان وظایف تکراری را خودکارسازی کرد، فرآیندها را بهینه‌سازی نمود و مدیریت سیستم را ساده‌تر کرد. این قابلیت‌ها باعث افزایش بهره‌وری، کاهش خطاها و صرفه‌جویی در زمان می‌شوند. در ادامه به بررسی مزایای اصلی Shell Scripting می‌پردازیم.

---

۱. اتوماسیون وظایف تکراری

🔹 بسیاری از وظایف مدیریت سیستم، مانند بکاپ‌گیری، مدیریت کاربران، بررسی وضعیت سرویس‌ها، و به‌روزرسانی‌ها، به‌صورت مداوم انجام می‌شوند.
🔹 با استفاده از Shell Scripting، می‌توان این وظایف را خودکارسازی کرد و نیاز به اجرای دستی آن‌ها را کاهش داد.
🔹 اتوماسیون از بروز خطای انسانی جلوگیری کرده و باعث افزایش دقت می‌شود.

📌 مثال: اسکریپت بکاپ خودکار فایل‌های مهم

#!/bin/bash

backup_dir="/backup"
source_dir="/home/user/Documents"

# ایجاد دایرکتوری بکاپ در صورت عدم وجود
mkdir -p "$backup_dir"

# کپی فایل‌ها به دایرکتوری بکاپ
cp -r "$source_dir" "$backup_dir"

echo "پشتیبان‌گیری انجام شد!"

📌 اجرای اسکریپت:

bash backup.sh

📌 زمان‌بندی اجرای خودکار این اسکریپت هر روز ساعت ۲ بامداد (با cron):

crontab -e

اضافه کردن خط زیر در فایل crontab:

0 2 * * * /path/to/backup.sh

🔹 این تنظیم باعث می‌شود که اسکریپت هر روز رأس ساعت ۲ بامداد اجرا شود.

---

۲. بهینه‌سازی فرآیندها

🔹 اجرای دستی چندین دستور به‌صورت متوالی زمان‌بر و مستعد خطا است.
🔹 Shell Scripting امکان اجرای چندین دستور به‌صورت خودکار و بهینه را فراهم می‌کند.
🔹 با استفاده از لوله‌گذاری (|) و تغییر مسیر (>, >>)، می‌توان خروجی دستورات را بهینه‌تر مدیریت کرد.

📌 مثال: یافتن بزرگ‌ترین فایل‌ها در یک دایرکتوری و ذخیره نتایج در یک فایل:

#!/bin/bash

directory="/var/log"
output_file="largest_files.txt"

# پیدا کردن ۵ فایل بزرگ و ذخیره در فایل خروجی
du -ah "$directory" | sort -rh | head -n 5 > "$output_file"

echo "فایل‌های بزرگ‌تر در $output_file ذخیره شدند."

📌 اجرای اسکریپت:

bash find_large_files.sh

🔹 این اسکریپت ۵ فایل بزرگ را در دایرکتوری مشخص‌شده پیدا کرده و در فایل largest_files.txt ذخیره می‌کند.

---

۳. مدیریت آسان سیستم

🔹 Shell Scripting امکان مدیریت کاربران، نظارت بر عملکرد سیستم و بررسی وضعیت سرویس‌ها را ساده‌تر می‌کند.
🔹 با استفاده از اسکریپت‌ها، می‌توان سیستم را به‌صورت خودکار مانیتور کرد و در صورت وقوع مشکل، اعلان دریافت کرد.

📌 مثال: بررسی وضعیت سرویس‌های مهم و ارسال اعلان در صورت عدم اجرا

#!/bin/bash

services=("nginx" "mysql" "ssh")

for service in "${services[@]}"; do
    if ! systemctl is-active --quiet "$service"; then
        echo "⚠️  هشدار: سرویس $service متوقف شده است!"
    fi
done

📌 اجرای اسکریپت:

bash check_services.sh

📌 افزودن این اسکریپت به cron برای اجرای خودکار هر ۱۰ دقیقه:

*/10 * * * * /path/to/check_services.sh

🔹 این اسکریپت هر ۱۰ دقیقه بررسی می‌کند که آیا سرویس‌های مهم در حال اجرا هستند یا خیر.

---

۴. کاهش مصرف منابع و بهبود کارایی

🔹 اسکریپت‌های Shell نسبت به برنامه‌های گرافیکی و ابزارهای سنگین، منابع کمتری مصرف می‌کنند.
🔹 این ویژگی باعث می‌شود که در سرورها، پردازش‌های زمان‌بر و وظایف سنگین به‌صورت بهینه اجرا شوند.

📌 مثال: حذف فایل‌های موقت قدیمی برای آزادسازی فضای دیسک

#!/bin/bash

# حذف فایل‌های قدیمی‌تر از ۷ روز در دایرکتوری tmp
find /tmp -type f -mtime +7 -exec rm -f {} \;

echo "پاکسازی فایل‌های موقت انجام شد."

📌 زمان‌بندی این اسکریپت برای اجرا هر هفته:

0 0 * * 7 /path/to/cleanup.sh

🔹 این کار باعث جلوگیری از پر شدن فضای دیسک و بهبود عملکرد سرور می‌شود.

---

۵. قابلیت یکپارچه‌سازی با ابزارهای دیگر

🔹 Shell Scripting به‌راحتی با ابزارهای مدیریتی مانند Ansible، Docker، Git و Kubernetes ترکیب می‌شود.
🔹 این قابلیت باعث می‌شود که Shell Scripting در مدیریت سرورها و توسعه نرم‌افزار نقش کلیدی داشته باشد.

📌 مثال: اجرای یک کانتینر Docker از طریق اسکریپت

#!/bin/bash

container_name="my_app"

# بررسی اجرای کانتینر
if ! docker ps | grep -q "$container_name"; then
    echo "در حال راه‌اندازی کانتینر..."
    docker run -d --name "$container_name" nginx
else
    echo "کانتینر از قبل در حال اجرا است."
fi

📌 اجرای اسکریپت:

bash start_container.sh

🔹 این اسکریپت بررسی می‌کند که آیا کانتینر اجرا شده است یا خیر و در صورت نیاز آن را راه‌اندازی می‌کند.

---

جمع بندی

✅ Shell Scripting یک ابزار قدرتمند برای مدیریت سیستم، اتوماسیون و بهینه‌سازی فرآیندها است.
✅ اتوماسیون وظایف تکراری باعث صرفه‌جویی در زمان و کاهش خطاهای انسانی می‌شود.
✅ بهینه‌سازی فرآیندها از طریق اجرای بهینه دستورات و کاهش مصرف منابع امکان‌پذیر است.
✅ مدیریت سیستم با استفاده از اسکریپت‌های ساده و کارآمد، آسان‌تر می‌شود.
✅ Shell Scripting امکان ترکیب با ابزارهای DevOps و مدیریت سرورها را دارد.

📌 نتیجه نهایی:
اگر به دنبال یک روش سریع، کارآمد و انعطاف‌پذیر برای مدیریت سیستم‌ها و خودکارسازی وظایف هستید، Shell Scripting بهترین راه‌حل است.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”تفاوت بین اسکریپت‌نویسی شل و زبان‌های برنامه‌نویسی” subtitle=”توضیحات کامل”]اسکریپت‌نویسی شل و زبان‌های برنامه‌نویسی هر دو برای خودکارسازی وظایف و پردازش داده‌ها استفاده می‌شوند، اما از نظر ساختار، کاربرد و عملکرد تفاوت‌های اساسی دارند. در این بخش، تفاوت‌های کلیدی بین Shell Scripting و زبان‌های برنامه‌نویسی مانند Python، C، Java و دیگر زبان‌های سطح بالا را بررسی می‌کنیم.

---

۱. تفاوت در هدف و کاربرد

ویژگی	Shell Scripting	زبان‌های برنامه‌نویسی
هدف اصلی	مدیریت و خودکارسازی وظایف در سیستم‌عامل	توسعه نرم‌افزارها و برنامه‌های مستقل
کاربرد رایج	اجرای دستورات سیستم‌عامل، اتوماسیون و مدیریت سرورها	ایجاد نرم‌افزارهای کاربردی، بازی‌ها و وب‌سایت‌ها
تعامل با سیستم‌عامل	مستقیماً با کرنل و ابزارهای سیستم‌عامل در ارتباط است	نیاز به APIهای سیستم برای تعامل با سیستم‌عامل

✅ Shell Scripting برای مدیریت سیستم و اجرای دستورات سریع در محیط سیستم‌عامل طراحی شده است.
✅ زبان‌های برنامه‌نویسی مانند Python یا C برای ایجاد برنامه‌های کاربردی و توسعه نرم‌افزار مناسب‌تر هستند.

📌 مثال: ایجاد یک فایل در Shell و Python
🔹 در Shell Scripting:

#!/bin/bash
touch myfile.txt
echo "فایل ایجاد شد."

🔹 در Python:

with open("myfile.txt", "w") as file:
    file.write("فایل ایجاد شد.")

✅ در Shell Scripting مستقیماً از دستورات سیستم‌عامل استفاده می‌شود، در حالی که در Python باید از توابع داخلی زبان استفاده کرد.

---

۲. تفاوت در نحوه اجرا (Interpreter vs Compiler)

🔹 Shell Scripting یک زبان تفسیری (Interpreted) است و خط به خط اجرا می‌شود.
🔹 بسیاری از زبان‌های برنامه‌نویسی مانند C و Java کامپایلری (Compiled) هستند و باید قبل از اجرا به کد ماشین ترجمه شوند.

📌 مثال: اجرای یک اسکریپت در Shell و Python
🔹 در Shell Scripting:

bash myscript.sh

🔹 در C:

gcc myprogram.c -o myprogram
./myprogram

✅ در زبان‌های کامپایلری مانند C، برنامه ابتدا باید کامپایل شود، اما در Shell Scripting، کد مستقیماً اجرا می‌شود.

---

۳. تفاوت در سرعت و عملکرد

✅ زبان‌های برنامه‌نویسی کامپایلری مانند C و Java سریع‌تر از Shell Scripting هستند، زیرا مستقیماً به کد ماشین ترجمه می‌شوند.
✅ Shell Scripting برای وظایف سبک و مدیریت سیستم بهینه است، اما برای پردازش‌های سنگین سرعت کمتری دارد.

📌 مثال: اجرای یک حلقه برای شمارش ۱ تا ۱۰۰۰۰
🔹 در Shell Scripting (کندتر):

#!/bin/bash
for i in {1..10000}; do
  echo $i > /dev/null
done

🔹 در Python (سریع‌تر):

for i in range(1, 10001):
    pass

✅ اجرای حلقه در Python سریع‌تر است، زیرا Python پردازش داده‌ها را بهینه‌تر انجام می‌دهد.

---

۴. تفاوت در امکانات و قابلیت‌ها

ویژگی	Shell Scripting	زبان‌های برنامه‌نویسی
ساختار داده‌ها	محدود (متغیرهای ساده، آرایه‌ها)	غنی (لیست، دیکشنری، کلاس و شی‌گرایی)
کتابخانه‌ها و ماژول‌ها	محدود (استفاده از ابزارهای خط فرمان)	گسترده (هزاران کتابخانه در پایتون و جاوا)
شی‌گرایی	پشتیبانی نمی‌شود	پشتیبانی کامل (در Java، Python و C++)

✅ زبان‌های برنامه‌نویسی انعطاف‌پذیرتر هستند و برای پروژه‌های بزرگ و برنامه‌نویسی شی‌گرا مناسب‌اند.
✅ Shell Scripting برای اجرای سریع دستورات سیستم‌عامل کافی است اما برای برنامه‌های پیچیده محدودیت دارد.

📌 مثال: کار با لیست‌ها در Shell و Python
🔹 در Shell Scripting:

#!/bin/bash
array=(apple banana cherry)
echo "مورد دوم: ${array[1]}"

🔹 در Python:

fruits = ["apple", "banana", "cherry"]
print("مورد دوم:", fruits[1])

✅ Python از ساختارهای داده‌ای پیشرفته‌تری پشتیبانی می‌کند.

---

۵. تفاوت در قابلیت چندسکویی (Cross-Platform)

✅ Shell Scripting بیشتر مخصوص لینوکس و یونیکس است و روی ویندوز به‌صورت پیش‌فرض اجرا نمی‌شود.
✅ زبان‌های برنامه‌نویسی مانند Python و Java در همه سیستم‌عامل‌ها اجرا می‌شوند.

📌 مثال: اجرای یک برنامه در پلتفرم‌های مختلف
🔹 Shell Scripting (فقط لینوکس و مک):

#!/bin/bash
echo "Hello, World!"

🔹 Python (ویندوز، لینوکس، مک):

print("Hello, World!")

✅ Python روی ویندوز، لینوکس و مک قابل اجرا است، اما Shell Scripting به ابزارهای جانبی برای اجرا در ویندوز نیاز دارد.

---

۶. ترکیب Shell Scripting با زبان‌های برنامه‌نویسی

✅ در بسیاری از پروژه‌ها، Shell Scripting و زبان‌های برنامه‌نویسی در کنار هم استفاده می‌شوند.
✅ Python، Perl و Ruby می‌توانند اسکریپت‌های Shell را اجرا کنند.

📌 مثال: اجرای یک دستور Shell در Python

import subprocess
subprocess.run(["ls", "-l"])

✅ در این کد، Python از subprocess برای اجرای دستورات Shell استفاده می‌کند.

---

جمع بندی

✅ Shell Scripting برای اجرای دستورات سریع در سیستم‌عامل و خودکارسازی وظایف ایده‌آل است.
✅ زبان‌های برنامه‌نویسی مانند Python، C و Java برای توسعه نرم‌افزارهای پیچیده‌تر مناسب‌اند.
✅ Shell Scripting کندتر و محدودتر از زبان‌های برنامه‌نویسی است، اما برای مدیریت سیستم‌ها بسیار مفید است.
✅ در پروژه‌های حرفه‌ای، ترکیب Shell Scripting با زبان‌های برنامه‌نویسی باعث افزایش انعطاف‌پذیری می‌شود.

📌 نتیجه نهایی:
اگر به دنبال خودکارسازی وظایف در سیستم‌عامل هستید، از Shell Scripting استفاده کنید.
اگر قصد دارید یک نرم‌افزار کاربردی توسعه دهید، زبان‌های برنامه‌نویسی مانند Python و Java گزینه بهتری هستند.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 4. ساختار اولیه یک اسکریپت شل”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”معرفی Shebang (#!/bin/bash) و نقش آن” subtitle=”توضیحات کامل”]هنگام اجرای یک اسکریپت در سیستم‌عامل‌های مبتنی بر یونیکس (مانند لینوکس و macOS)، سیستم باید بداند که با کدام مفسر (Interpreter) باید کد را اجرا کند. Shebang یک مکانیزم در ابتدای اسکریپت است که این موضوع را مشخص می‌کند.

---

۱. Shebang چیست؟

Shebang یک خط ویژه در ابتدای اسکریپت‌های Shell است که تعیین می‌کند کدام مفسر باید کد را اجرا کند.
این خط به‌صورت زیر نوشته می‌شود:

#!/path/to/interpreter

معمول‌ترین مقدار برای اسکریپت‌های Bash این است:

#!/bin/bash

در اینجا:

• #! (Shebang) یک علامت ویژه است که نشان می‌دهد این فایل باید توسط یک مفسر اجرا شود.
• /bin/bash مسیر مفسر Bash است که اسکریپت را اجرا می‌کند.

---

۲. نقش Shebang در اسکریپت‌های Shell

✅ تعیین مفسر مناسب: بدون Shebang، سیستم متوجه نمی‌شود که اسکریپت باید با Bash، Python یا زبان دیگری اجرا شود.
✅ عدم نیاز به مشخص کردن مفسر هنگام اجرا: اگر Shebang وجود داشته باشد، می‌توان اسکریپت را مستقیماً اجرا کرد.
✅ سازگاری بهتر در محیط‌های مختلف: استفاده از Shebang باعث می‌شود اسکریپت‌ها در سیستم‌های مختلف به‌درستی اجرا شوند.

📌 مثال: اجرای یک اسکریپت با و بدون Shebang

🔹 بدون Shebang:

echo "Hello, World!"

اجرای این اسکریپت نیاز به مشخص کردن مفسر دارد:

bash script.sh

🔹 با Shebang (#!/bin/bash)

#!/bin/bash
echo "Hello, World!"

در این حالت، می‌توان مستقیماً اسکریپت را اجرا کرد:

chmod +x script.sh  # مجوز اجرای اسکریپت
./script.sh         # اجرای مستقیم اسکریپت

---

۳. انواع مختلف Shebang و مقایسه آن‌ها

بسته به نوع اسکریپت، می‌توان از مفسرهای مختلف در Shebang استفاده کرد:

Shebang	مفسر	کاربرد
#!/bin/bash	Bash	رایج‌ترین شل برای اسکریپت‌نویسی
#!/bin/sh	Shell (sh)	نسخه ساده‌تر و عمومی‌تر
#!/bin/zsh	Z Shell (Zsh)	ویژگی‌های پیشرفته‌تر نسبت به Bash
#!/usr/bin/python3	Python 3	اجرای اسکریپت‌های پایتون
#!/usr/bin/env perl	Perl	اجرای اسکریپت‌های Perl

📌 مثال: استفاده از Python به‌جای Bash در Shebang

#!/usr/bin/python3
print("Hello, World!")

✅ این اسکریپت مستقیماً با Python 3 اجرا می‌شود.

---

۴. استفاده از #!/usr/bin/env به‌جای مسیر مستقیم مفسر

گاهی اوقات ممکن است مسیر مفسر در سیستم‌های مختلف متفاوت باشد. برای سازگاری بیشتر، می‌توان از env استفاده کرد:

#!/usr/bin/env bash

✅ این روش مسیر مفسر را از متغیرهای محیطی سیستم پیدا می‌کند و تضمین می‌کند که اسکریپت روی همه سیستم‌ها اجرا شود.

📌 مقایسه دو روش:

روش	مزایا	معایب
#!/bin/bash	اجرای سریع‌تر، مسیر ثابت	ممکن است در برخی سیستم‌ها مسیر متفاوت باشد
#!/usr/bin/env bash	سازگاری بیشتر با سیستم‌های مختلف	ممکن است کمی کندتر باشد

---

۵. بررسی Shebang در یک اسکریپت

برای بررسی اینکه آیا یک اسکریپت به‌درستی از Shebang استفاده می‌کند یا نه، می‌توان از دستور head استفاده کرد:

head -n 1 script.sh

📌 مثال خروجی:

#!/bin/bash

✅ این خروجی نشان می‌دهد که اسکریپت از Bash به‌عنوان مفسر استفاده می‌کند.

---

جمع بندی

✅ Shebang (#!) مشخص می‌کند که کدام مفسر باید اسکریپت را اجرا کند.
✅ #!/bin/bash رایج‌ترین Shebang برای اسکریپت‌های Bash است.
✅ استفاده از #!/usr/bin/env bash باعث سازگاری بیشتر در سیستم‌های مختلف می‌شود.
✅ Shebang اجرای مستقیم اسکریپت را بدون نیاز به مشخص کردن مفسر امکان‌پذیر می‌کند.
✅ بدون Shebang، باید مفسر را به‌صورت دستی هنگام اجرا مشخص کرد.

📌 نتیجه نهایی:
اگر اسکریپت شما برای مدیریت سیستم و اجرای دستورات خودکار طراحی شده، حتماً از Shebang برای تعیین مفسر استفاده کنید تا اجرای آن سریع‌تر و ساده‌تر شود.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”ایجاد اولین فایل اسکریپت شل” subtitle=”توضیحات کامل”]در این قسمت، نحوه ایجاد یک اسکریپت ساده در شل را بررسی می‌کنیم. این اسکریپت شامل ایجاد فایل، نوشتن کد، دادن مجوز اجرا و اجرای آن خواهد بود.

---

۱. ایجاد یک فایل اسکریپت جدید

برای ایجاد یک اسکریپت شل، مراحل زیر را دنبال کنید:

✅ مرحله ۱: ایجاد یک فایل اسکریپت
با استفاده از ویرایشگر nano (یا هر ویرایشگر دیگر مانند vim یا touch)، یک فایل جدید ایجاد کنید:

nano myscript.sh

یا با دستور زیر یک فایل خالی بسازید:

touch myscript.sh

✅ مرحله ۲: افزودن Shebang (#!)
فایل را باز کرده و خط زیر را به آن اضافه کنید:

#!/bin/bash

📌 این خط مشخص می‌کند که این اسکریپت باید با Bash اجرا شود.

✅ مرحله ۳: نوشتن دستورات اسکریپت
چند دستور ساده به فایل اضافه کنید:

#!/bin/bash

echo "Hello, World!"
echo "این اولین اسکریپت شل من است."

✅ مرحله ۴: ذخیره و خروج از ویرایشگر
در nano، برای ذخیره و خروج:

1. CTRL + X را فشار دهید.
2. کلید Y را بزنید تا تغییرات ذخیره شوند.
3. کلید Enter را فشار دهید تا از ویرایشگر خارج شوید.

---

۲. دادن مجوز اجرای اسکریپت

پس از ایجاد فایل، باید به آن مجوز اجرا بدهید. این کار را با دستور زیر انجام دهید:

chmod +x myscript.sh

📌 این دستور اجازه اجرای اسکریپت را می‌دهد.

---

۳. اجرای اسکریپت شل

✅ روش ۱: اجرای مستقیم

./myscript.sh

✅ روش ۲: اجرای با bash

bash myscript.sh

📌 روش اول فقط در صورتی کار می‌کند که اسکریپت مجوز اجرا (+x) داشته باشد، اما روش دوم نیازی به این مجوز ندارد.

---

۴. بررسی خروجی اسکریپت

پس از اجرا، خروجی زیر را خواهید دید:

Hello, World!
این اولین اسکریپت شل من است.

✅ این یعنی اسکریپت شما به‌درستی اجرا شده است! 🎉

---

۵. اضافه کردن ورودی از کاربر

برای گرفتن ورودی از کاربر، از دستور read استفاده کنید. فایل را ویرایش کرده و کد زیر را به آن اضافه کنید:

#!/bin/bash

echo "نام شما چیست؟"
read name
echo "سلام، $name! به دنیای Shell Scripting خوش آمدی."

🚀 اجرای مجدد اسکریپت:

./myscript.sh

📌 نمونه خروجی:

نام شما چیست؟
علی
سلام، علی! به دنیای Shell Scripting خوش آمدی.

---

جمع بندی

✅ یک فایل اسکریپت شل با استفاده از nano یا touch ایجاد کردیم.
✅ Shebang (#!/bin/bash) را برای مشخص کردن مفسر اضافه کردیم.
✅ یک اسکریپت ساده نوشتیم که پیام نمایش می‌دهد.
✅ مجوز اجرا را با chmod +x تنظیم کردیم.
✅ اسکریپت را با ./myscript.sh و bash myscript.sh اجرا کردیم.
✅ یک ورودی از کاربر گرفتیم و آن را در خروجی نمایش دادیم.

📌 نتیجه: حالا شما اولین اسکریپت شل خود را نوشته و اجرا کرده‌اید! 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”اصول نام‌گذاری و ذخیره اسکریپت‌ها با پسوند .sh” subtitle=”توضیحات کامل”]در این قسمت، اهمیت نام‌گذاری اسکریپت‌های شل، استانداردهای مربوط به آن، و نحوه ذخیره صحیح این فایل‌ها را بررسی می‌کنیم.

---

۱. چرا از پسوند .sh استفاده می‌کنیم؟

✅ تشخیص آسان: پسوند .sh مشخص می‌کند که این فایل یک اسکریپت شل است.
✅ سازگاری با ابزارها: برخی ویرایشگرها و سیستم‌ها، فایل‌های .sh را به‌عنوان اسکریپت شناسایی می‌کنند.
✅ قابلیت خوانایی: پسوند .sh کمک می‌کند تا کاربران بدانند این فایل چه کاربردی دارد.

📌 نکته: در لینوکس، پسوند .sh الزامی نیست، اما توصیه می‌شود برای شفافیت بیشتر از آن استفاده کنید.

---

۲. استانداردهای نام‌گذاری اسکریپت‌های شل

📌 هنگام نام‌گذاری اسکریپت‌ها، به نکات زیر توجه کنید:

✅ از نام‌های توصیفی استفاده کنید.
⛔ نام‌های عمومی مانند script.sh مناسب نیستند.
✅ از حروف کوچک و خط زیر (_) برای جدا کردن کلمات استفاده کنید.
⛔ از فاصله (space) و کاراکترهای خاص (!@#$%^&*()) در نام‌ها استفاده نکنید.
✅ در صورت نیاز، می‌توانید از - برای جدا کردن کلمات استفاده کنید.

📌 مثال‌های صحیح:

backup_script.sh
database_backup.sh
user_management.sh

📌 مثال‌های نادرست:

backup script.sh  (فضای خالی دارد ❌)
backup!script.sh  (کاراکتر خاص ❌)
Script.SH         (حروف بزرگ ❌)

---

۳. نحوه ذخیره اسکریپت در مسیر مناسب

✅ برای مدیریت بهتر اسکریپت‌ها، بهتر است آن‌ها را در یک دایرکتوری خاص نگهداری کنید.

🔹 ذخیره در /usr/local/bin/ (برای اجرای عمومی):

sudo mv my_script.sh /usr/local/bin/

🔹 ذخیره در ~/scripts/ (دایرکتوری شخصی کاربر):

mkdir -p ~/scripts
mv my_script.sh ~/scripts/

🔹 افزودن مسیر ~/scripts/ به PATH:

export PATH=$PATH:~/scripts

📌 با این کار، می‌توان اسکریپت را از هر جایی اجرا کرد.

---

۴. ایجاد و ذخیره اسکریپت نمونه

✅ ایجاد یک اسکریپت جدید با nano

nano my_first_script.sh

✅ افزودن محتوای اسکریپت

#!/bin/bash

echo "این اولین اسکریپت من است!"

✅ ذخیره و خروج:
در nano، دکمه‌های CTRL + X را بزنید، سپس Y را تایپ کرده و Enter بزنید.

✅ دادن مجوز اجرا:

chmod +x my_first_script.sh

✅ اجرای اسکریپت:

./my_first_script.sh

📌 خروجی:

این اولین اسکریپت من است!

---

جمع‌بندی

✅ استفاده از پسوند .sh برای تشخیص آسان‌تر اسکریپت‌ها توصیه می‌شود.
✅ نام‌گذاری استاندارد شامل استفاده از حروف کوچک، _ و - است.
✅ بهتر است اسکریپت‌ها را در مسیرهای مشخص مانند ~/scripts/ یا /usr/local/bin/ ذخیره کنیم.
✅ دادن مجوز اجرا با chmod +x و اجرای اسکریپت با ./script.sh ضروری است.

📌 نتیجه: اکنون می‌دانید چطور اسکریپت‌های شل را به‌درستی نام‌گذاری و ذخیره کنید! 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 5. اجرای اسکریپت شل”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”اعطای مجوز اجرایی به اسکریپت با استفاده از دستور chmod” subtitle=”توضیحات کامل”]برای اجرای یک اسکریپت در لینوکس، ابتدا باید مجوز اجرایی به آن داده شود. این کار با استفاده از دستور chmod انجام می‌شود. در ادامه روش‌های مختلف تنظیم مجوز اجرا برای اسکریپت‌ها را بررسی می‌کنیم.

---

بررسی مجوزهای یک فایل

قبل از اعمال تغییرات، می‌توان مجوزهای فعلی فایل را با دستور زیر بررسی کرد:

ls -l my_script.sh

📌 خروجی نمونه:

-rw-r--r--  1 user user  42 Feb 21 10:00 my_script.sh

در این حالت، فایل فقط قابل خواندن و نوشتن است اما قابل اجرا نیست.

---

دادن مجوز اجرایی به یک اسکریپت

🔹 برای دادن مجوز اجرایی به مالک فایل (کاربری که اسکریپت را ایجاد کرده است):

chmod u+x my_script.sh

🔹 برای دادن مجوز اجرایی به همه کاربران (مالک، گروه و سایر کاربران):

chmod +x my_script.sh

🔹 برای دادن مجوز فقط به گروه و سایر کاربران:

chmod go+x my_script.sh

📌 بررسی مجدد مجوزها:

ls -l my_script.sh

📌 خروجی پس از اعطای مجوز اجرایی:

-rwxr-xr-x  1 user user  42 Feb 21 10:00 my_script.sh

اکنون اسکریپت قابل اجرا است.

---

اجرای اسکریپت پس از اعطای مجوز

✅ اگر اسکریپت در دایرکتوری جاری (.) قرار دارد:

./my_script.sh

✅ اگر در مسیر /usr/local/bin/ ذخیره شده باشد:

my_script.sh

(در این حالت، اسکریپت را می‌توان از هر جایی اجرا کرد.)

---

حذف مجوز اجرایی (در صورت نیاز)

برای غیرفعال کردن قابلیت اجرا:

chmod -x my_script.sh

اکنون این فایل دیگر به‌عنوان یک اسکریپت اجرایی شناخته نمی‌شود.

---

جمع‌بندی

✅ برای اجرای یک اسکریپت، باید مجوز اجرایی به آن داده شود.
✅ دستور chmod +x فایل را به یک اسکریپت قابل اجرا تبدیل می‌کند.
✅ می‌توان سطح دسترسی را برای مالک (u)، گروه (g) و سایر کاربران (o) مشخص کرد.
✅ پس از تنظیم مجوز، اسکریپت را می‌توان با ./script.sh یا از مسیرهای تعریف‌شده اجرا کرد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”روش‌های مختلف اجرای اسکریپت در لینوکس” subtitle=”توضیحات کامل”]در لینوکس، چندین روش برای اجرای اسکریپت‌های شل وجود دارد که هر کدام کاربرد خاص خود را دارند. در ادامه روش‌های مختلف اجرا را بررسی می‌کنیم.

---

اجرای مستقیم با نام فایل (./script.sh)

یکی از رایج‌ترین روش‌ها اجرای مستقیم اسکریپت است. برای این کار ابتدا باید به اسکریپت مجوز اجرایی داده شود:

chmod +x script.sh

سپس می‌توان آن را با این دستور اجرا کرد:

./script.sh

📌 نکات مهم:

• این روش اسکریپت را در یک ساب‌شل (Subshell) اجرا می‌کند، به این معنی که تغییرات انجام‌شده در متغیرهای محیطی فقط درون اسکریپت اعمال می‌شوند و روی شل اصلی تأثیر نمی‌گذارند.
• برای اجرای اسکریپت از مسیر جاری (./)، باید حتماً در همان دایرکتوری باشید.

---

اجرای اسکریپت از طریق شل (bash script.sh)

می‌توان اسکریپت را به‌طور مستقیم توسط یک شل مشخص اجرا کرد. به‌عنوان مثال، برای اجرای یک اسکریپت با bash:

bash script.sh

📌 تفاوت با روش قبل:

• نیازی به اعطای مجوز اجرایی (chmod +x) نیست.
• در این روش، اسکریپت در یک فرآیند جدید از bash اجرا می‌شود.
• این روش مناسب زمانی است که می‌خواهید اسکریپت را با یک شل خاص اجرا کنید.

مثال اجرای اسکریپت با sh:

sh script.sh

---

اجرای اسکریپت با source یا . (اجرای درون همان شل)

اگر بخواهید اسکریپت را در همان محیط شل فعلی اجرا کنید (بدون ایجاد یک ساب‌شل جدید)، از source یا . استفاده کنید:

source script.sh
# یا معادل آن:
. script.sh

📌 کاربرد:

• زمانی که اسکریپت شامل تغییرات روی متغیرهای محیطی باشد و بخواهید این تغییرات درون همان شل اعمال شوند.
• برای بارگذاری فایل‌های پیکربندی.

مثال:

export VAR="Hello"
./script.sh
echo $VAR   # مقدار تغییر نمی‌کند

source script.sh
echo $VAR   # مقدار تغییر کرده است

---

اجرای اسکریپت با مسیر کامل

اگر اسکریپت در مسیر /home/user/scripts/script.sh قرار دارد، می‌توان مستقیماً با مسیر کامل آن را اجرا کرد:

/home/user/scripts/script.sh

یا اگر اسکریپت در /usr/local/bin/ باشد و این مسیر در PATH تعریف شده باشد، می‌توان فقط با نام آن اجرا کرد:

script.sh

---

اجرای اسکریپت در یک شل متفاوت (Zsh, Ksh, etc.)

برای اجرای یک اسکریپت در یک شل دیگر، کافی است آن شل را مشخص کنید:

zsh script.sh
ksh script.sh

این روش زمانی مفید است که می‌خواهید اسکریپت را در محیطی غیر از bash اجرا کنید.

---

جمع‌بندی

✅ اجرای مستقیم (./script.sh) → نیاز به مجوز اجرایی دارد و اسکریپت را در یک ساب‌شل اجرا می‌کند.
✅ اجرای با شل (bash script.sh) → نیازی به مجوز اجرایی ندارد و اسکریپت در یک فرآیند جدید اجرا می‌شود.
✅ اجرای با source یا . → اسکریپت در همان شل اجرا می‌شود و تغییرات محیطی حفظ می‌شوند.
✅ اجرای با مسیر کامل → بدون نیاز به تغییر مسیر دایرکتوری، مستقیماً از هرجایی اجرا می‌شود.
✅ اجرای با شل‌های دیگر (zsh script.sh) → امکان اجرای اسکریپت در محیط‌های دیگر مانند Zsh و Ksh را فراهم می‌کند.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”بررسی خطاهای رایج در اجرای اسکریپت‌ها” subtitle=”توضیحات کامل”]در هنگام اجرای اسکریپت‌های شل، ممکن است با انواع مختلفی از خطاها روبه‌رو شوید. این خطاها می‌توانند ناشی از مجوزهای نادرست، اشتباه در سینتکس، نبودن فایل موردنظر یا خطاهای منطقی باشند. در این قسمت، رایج‌ترین خطاها و روش‌های رفع آن‌ها بررسی می‌شود.

---

۱. خطای “Permission Denied” (عدم مجوز اجرا)

پیام خطا:

bash: ./script.sh: Permission denied

📌 علت:

• اسکریپت دارای مجوز اجرایی نیست.
• فایل متعلق به کاربری است که دسترسی به اجرای آن ندارد.

🔹 راه‌حل:
برای اعطای مجوز اجرایی به اسکریپت، از دستور زیر استفاده کنید:

chmod +x script.sh

اگر همچنان اجرا نمی‌شود، بررسی کنید که کاربر مجوز لازم را دارد:

ls -l script.sh

اگر فایل متعلق به کاربر دیگری است، می‌توان مالکیت آن را تغییر داد:

sudo chown $USER script.sh

---

۲. خطای “No such file or directory” (فایل یا دایرکتوری وجود ندارد)

پیام خطا:

bash: ./script.sh: No such file or directory

📌 علت:

• فایل اسکریپت در مسیر مشخص‌شده وجود ندارد.
• شل موردنظر برای اجرا در shebang (#!/bin/bash) وجود ندارد یا به اشتباه نوشته شده است.

🔹 راه‌حل:
۱. بررسی کنید که اسکریپت در مسیر موردنظر قرار دارد:

ls -l script.sh

۲. در صورت نیاز، مسیر اسکریپت را مشخص کنید:

/path/to/script.sh

۳. اگر فایل دارای shebang نادرست است، مطمئن شوید که مسیر صحیح را استفاده کرده‌اید. مسیر صحیح را می‌توان با دستور زیر یافت:

which bash

سپس مقدار صحیح را در ابتدای اسکریپت قرار دهید:

#!/usr/bin/bash

---

۳. خطای “Command not found” (دستور یافت نشد)

پیام خطا:

script.sh: line 3: somecommand: command not found

📌 علت:

• دستور موردنظر در سیستم نصب نیست.
• نام دستور اشتباه تایپ شده است.
• مسیر دستور در متغیر PATH تعریف نشده است.

🔹 راه‌حل:
۱. بررسی کنید که آیا دستور در سیستم وجود دارد:

which somecommand

۲. اگر خروجی چیزی نمایش نداد، احتمالاً این ابزار نصب نیست. در این صورت آن را نصب کنید:

sudo apt install somecommand  # در اوبونتو و دبیان
sudo yum install somecommand  # در CentOS و RHEL

۳. اگر دستور در مسیر /usr/local/bin/ یا مسیر دیگری است، باید مسیر کامل آن را اجرا کنید:

/usr/local/bin/somecommand

---

۴. خطای “Syntax error” (خطای نحوی)

پیام خطا:

script.sh: line 5: syntax error near unexpected token `fi'

📌 علت:

• اشتباه در نحوه نگارش شرط‌ها یا دستورات.
• عدم تطابق if و fi، یا do و done.

🔹 راه‌حل:
۱. بررسی کنید که ساختار کد صحیح باشد. برای مثال، اگر از if استفاده شده است، fi نیز باید باشد:

if [ $var -eq 1 ]; then
    echo "Variable is 1"
fi

۲. برای بررسی وجود خطا در اسکریپت، از دستور bash -n استفاده کنید:

bash -n script.sh

این دستور بدون اجرای اسکریپت، خطاهای نحوی را بررسی می‌کند.

---

۵. خطای “Unexpected end of file” (پایان غیرمنتظره فایل)

پیام خطا:

script.sh: line 10: syntax error: unexpected end of file

📌 علت:

• یکی از ساختارهای کنترلی (مثل if, case, while) به درستی بسته نشده است.
• یک do, then یا fi جا افتاده است.

🔹 راه‌حل:
۱. بررسی کنید که دستورات if, for, while و case به درستی بسته شده باشند.
۲. از دستورات set -x یا echo برای دیباگ استفاده کنید:

set -x  # فعال‌سازی حالت دیباگ
./script.sh
set +x  # غیرفعال‌سازی حالت دیباگ

---

۶. خطای “Argument list too long” (طول لیست آرگومان‌ها بیش از حد مجاز است)

پیام خطا:

bash: /bin/ls: Argument list too long

📌 علت:

• اجرای یک دستور با تعداد بسیار زیادی آرگومان، که از محدودیت ARG_MAX در سیستم فراتر رفته است.

🔹 راه‌حل:
۱. به جای ارسال همه فایل‌ها یکجا، از xargs استفاده کنید:

ls | xargs rm

۲. از find همراه با -exec استفاده کنید:

find . -name "*.log" -exec rm {} \;

---

۷. خطای “Out of memory” (کمبود حافظه)

📌 علت:

• اسکریپت دارای یک حلقه بی‌پایان است که باعث مصرف بیش از حد حافظه می‌شود.
• اجرای دستورات حجیم که مقدار زیادی رم مصرف می‌کنند.

🔹 راه‌حل:
۱. بررسی کنید که اسکریپت وارد یک حلقه بی‌پایان نشده باشد:

while true; do
    echo "Running..."
done

باید یک شرط خروج برای حلقه تنظیم شود.
۲. مقدار حافظه آزاد را بررسی کنید:

free -m

۳. فرآیندهای پرمصرف را پیدا کنید و در صورت نیاز متوقف کنید:

top
kill -9 PID

---

جمع‌بندی

✅ Permission Denied → اعطای مجوز اجرایی با chmod +x script.sh.
✅ No such file or directory → بررسی مسیر اسکریپت و shebang.
✅ Command not found → بررسی وجود دستور و نصب آن.
✅ Syntax error → بررسی و اصلاح سینتکس کد.
✅ Unexpected end of file → بستن درست دستورات شرطی.
✅ Argument list too long → استفاده از xargs یا find -exec.
✅ Out of memory → بررسی مصرف حافظه و جلوگیری از حلقه‌های بی‌پایان.

با رعایت این نکات، اجرای اسکریپت‌های شل بدون خطا و با کارایی بالا انجام خواهد شد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 6. انواع اسکریپت‌ها”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”معرفی سه نوع اصلی اسکریپت‌های شل” subtitle=”توضیحات کامل”]اسکریپت‌های شل بر اساس نحوه اجرا و تعامل با کاربر به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

1. Batch Scripts (اسکریپت‌های دسته‌ای)
2. Interactive Scripts (اسکریپت‌های تعاملی)
3. Non-Interactive Scripts (اسکریپت‌های غیرتعاملی)

هر یک از این انواع کاربرد خاص خود را دارند و در مدیریت سیستم‌های لینوکسی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در ادامه، هر نوع را با مثال عملی توضیح می‌دهیم.

---

۱. Batch Scripts (اسکریپت‌های دسته‌ای)

📌 تعریف:
اسکریپت‌های دسته‌ای مجموعه‌ای از دستورات هستند که بدون نیاز به ورودی کاربر اجرا می‌شوند. این اسکریپت‌ها برای انجام وظایف از پیش تعریف‌شده، مانند پشتیبان‌گیری، حذف فایل‌های قدیمی و اجرای کران‌جاب‌ها استفاده می‌شوند.

🔹 ویژگی‌ها:

• اجرا به‌صورت خودکار
• عدم نیاز به تعامل با کاربر
• قابل زمان‌بندی از طریق cron

🔹 مثال:
اسکریپتی که هر روز ساعت ۲ بامداد از /home/user/Documents نسخه پشتیبان تهیه کند.

#!/bin/bash

# مسیر مقصد برای پشتیبان‌گیری
BACKUP_DIR="/backup"
SOURCE_DIR="/home/user/Documents"

# ایجاد فایل پشتیبان
tar -czf "$BACKUP_DIR/backup_$(date +%F).tar.gz" "$SOURCE_DIR"

echo "پشتیبان‌گیری انجام شد: $(date)"

🔹 اجرای خودکار با cron
برای اجرای این اسکریپت هر روز ساعت ۲ بامداد:

crontab -e

سپس این خط را اضافه کنید:

0 2 * * * /path/to/script.sh

---

۲. Interactive Scripts (اسکریپت‌های تعاملی)

📌 تعریف:
اسکریپت‌های تعاملی در هنگام اجرا از کاربر ورودی دریافت می‌کنند. این نوع اسکریپت‌ها معمولاً برای عملیات مدیریتی و تستی استفاده می‌شوند.

🔹 ویژگی‌ها:

• نیاز به ورودی کاربر
• استفاده از read برای دریافت اطلاعات
• مناسب برای اجرای دستورات خاص

🔹 مثال:
اسکریپتی که از کاربر نام و سن را دریافت کرده و پیامی متناسب نمایش دهد.

#!/bin/bash

# دریافت نام کاربر
read -p "لطفا نام خود را وارد کنید: " name

# دریافت سن کاربر
read -p "لطفا سن خود را وارد کنید: " age

# نمایش پیام
echo "سلام $name! شما $age ساله هستید."

🔹 اجرای اسکریپت:

bash interactive_script.sh

📌 ورودی و خروجی:

لطفا نام خود را وارد کنید: علی  
لطفا سن خود را وارد کنید: ۲۵  
سلام علی! شما ۲۵ ساله هستید.

---

۳. Non-Interactive Scripts (اسکریپت‌های غیرتعاملی)

📌 تعریف:
اسکریپت‌های غیرتعاملی بدون نیاز به ورودی مستقیم کاربر اجرا می‌شوند. این اسکریپت‌ها برای خودکارسازی وظایف و اجرای دستورات سیستمی بدون نیاز به نظارت مفید هستند.

🔹 ویژگی‌ها:

• اجرای خودکار
• معمولاً همراه با cron یا systemd
• استفاده از ورودی‌های از پیش تعریف‌شده

🔹 مثال:
اسکریپتی که اطلاعات فضای دیسک را بدون نیاز به ورودی کاربر در فایلی ذخیره کند.

#!/bin/bash

LOG_FILE="/var/log/disk_usage.log"

# دریافت اطلاعات دیسک و ذخیره در فایل
df -h > "$LOG_FILE"

echo "اطلاعات دیسک ذخیره شد: $(date)" >> "$LOG_FILE"

🔹 اجرای خودکار با cron

0 * * * * /path/to/script.sh

📌 نتیجه:
هر ساعت یک‌بار، اطلاعات فضای دیسک در فایل /var/log/disk_usage.log ذخیره می‌شود.

---

جمع‌بندی

✅ Batch Scripts → اجرای خودکار، بدون نیاز به ورودی (مثال: پشتیبان‌گیری).
✅ Interactive Scripts → نیاز به ورودی کاربر، تعامل مستقیم (مثال: دریافت نام و سن).
✅ Non-Interactive Scripts → اجرای خودکار، بدون نیاز به ورودی لحظه‌ای (مثال: ثبت اطلاعات دیسک).

این سه نوع اسکریپت، پایه‌های اصلی اسکریپت‌نویسی در لینوکس را تشکیل می‌دهند و در سناریوهای مختلف مدیریتی و خودکارسازی استفاده می‌شوند.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 7. ملاحظات اولیه در Shell Scripting”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”انتخاب ویرایشگر متن مناسب برای نوشتن اسکریپت” subtitle=”توضیحات کامل”]برای نوشتن اسکریپت‌های شل، نیاز به یک ویرایشگر متن داریم که بتواند کدها را به‌درستی ویرایش و ذخیره کند. انتخاب ویرایشگر بستگی به سطح تجربه کاربر، نیازهای پروژه و قابلیت‌های مورد انتظار دارد. در این بخش، برخی از محبوب‌ترین ویرایشگرهای متنی برای اسکریپت‌نویسی را بررسی می‌کنیم.

---

۱. Vim

📌 تعریف:
Vim یک ویرایشگر قدرتمند و پیش‌فرض در اکثر توزیع‌های لینوکس است. این ویرایشگر به دلیل سرعت بالا، قابلیت‌های شخصی‌سازی و پشتیبانی از پلاگین‌ها، یکی از محبوب‌ترین انتخاب‌ها برای توسعه‌دهندگان حرفه‌ای محسوب می‌شود.

🔹 ویژگی‌ها:

• دارای حالت‌های مختلف (معمولی، درج، دستوری)
• قابلیت‌های گسترده برای جستجو و جایگزینی متن
• پشتیبانی از پلاگین‌ها برای افزایش امکانات

🔹 نصب Vim (اگر از قبل نصب نیست)

sudo apt install vim    # برای اوبونتو و دبیان
sudo yum install vim    # برای سنت‌اواس و فدورا

🔹 ایجاد و ویرایش اسکریپت با Vim

vim script.sh

پس از باز شدن Vim:

• برای ویرایش i را بزنید.
• برای ذخیره و خروج، Esc سپس :wq را وارد کنید.

---

۲. Nano

📌 تعریف:
Nano یک ویرایشگر ساده و کاربرپسند است که برای مبتدیان گزینه مناسبی محسوب می‌شود. این ویرایشگر دارای کلیدهای میانبر مشخصی است و یادگیری آن آسان است.

🔹 ویژگی‌ها:

• رابط کاربری ساده
• کلیدهای میانبر برای ذخیره، خروج و ویرایش
• مناسب برای کاربران تازه‌کار

🔹 نصب Nano (اگر از قبل نصب نیست)

sudo apt install nano

🔹 ایجاد و ویرایش اسکریپت با Nano

nano script.sh

پس از باز شدن Nano:

• برای ویرایش، مستقیماً تایپ کنید.
• برای ذخیره و خروج، Ctrl + X سپس Y و Enter را فشار دهید.

---

۳. Emacs

📌 تعریف:
Emacs یک ویرایشگر پیشرفته با امکاناتی مانند پشتیبانی از ماکروها، پلاگین‌ها و محیط چندکاره است.

🔹 ویژگی‌ها:

• امکان شخصی‌سازی بالا
• پشتیبانی از حالت‌های مختلف کدنویسی
• دارای محیط کاربرپسندتر نسبت به Vim

🔹 نصب Emacs

sudo apt install emacs

🔹 ایجاد و ویرایش اسکریپت با Emacs

emacs script.sh

پس از باز شدن Emacs:

• برای تایپ، مستقیماً شروع به نوشتن کنید.
• برای ذخیره و خروج، Ctrl + X سپس Ctrl + S و Ctrl + X سپس Ctrl + C را فشار دهید.

---

۴. سایر ویرایشگرها

✅ VS Code → دارای محیط گرافیکی، افزونه‌های قوی برای Bash.
✅ Sublime Text → سبک و سریع، پشتیبانی از رنگ‌بندی کدها.
✅ Gedit → مناسب برای کاربران گرافیکی در لینوکس.

---

جمع‌بندی

✅ Vim → مناسب برای کاربران حرفه‌ای، سرعت بالا و قابلیت شخصی‌سازی.
✅ Nano → ساده و کاربرپسند، مناسب برای مبتدیان.
✅ Emacs → پرقدرت، با قابلیت‌های توسعه‌یافته.
✅ VS Code، Sublime، Gedit → مناسب برای کاربران گرافیکی.

انتخاب ویرایشگر مناسب بستگی به نیاز و سطح تجربه شما دارد. اگر تازه‌کار هستید، Nano گزینه مناسبی است. اگر به دنبال قابلیت‌های پیشرفته هستید، Vim و Emacs انتخاب‌های بهتری خواهند بود.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”مدیریت مسیر فایل‌های اسکریپت” subtitle=”توضیحات کامل”]مدیریت مسیر فایل‌های اسکریپت در لینوکس و یونیکس اهمیت زیادی دارد، زیرا اجرای صحیح اسکریپت‌ها و دسترسی به فایل‌های موردنیاز به مسیرهای درست بستگی دارد. در این بخش، مفاهیم مسیرهای نسبی و مطلق، تنظیم متغیر PATH، اجرای اسکریپت از مسیرهای مختلف و مدیریت مسیرهای اسکریپت بررسی خواهد شد.

---

۱. تفاوت مسیرهای نسبی و مطلق

🔹 مسیر مطلق (Absolute Path):
یک مسیر مطلق همیشه از دایرکتوری ریشه (/) شروع می‌شود و به طور کامل مسیر فایل را مشخص می‌کند.

📌 مثال:

/home/user/scripts/myscript.sh

🔹 مسیر نسبی (Relative Path):
یک مسیر نسبی بر اساس موقعیت فعلی (Current Working Directory – CWD) تعیین می‌شود.

📌 مثال:

./myscript.sh
../scripts/myscript.sh

در اینجا:

• ./myscript.sh → اسکریپت در همان دایرکتوری جاری اجرا می‌شود.
• ../scripts/myscript.sh → اسکریپت در یک دایرکتوری بالاتر اجرا می‌شود.

🔹 نمایش مسیر دایرکتوری جاری:

pwd

---

۲. تنظیم و مدیریت PATH برای اجرای اسکریپت

🔹 متغیر محیطی PATH چیست؟
PATH لیستی از دایرکتوری‌هایی است که سیستم هنگام اجرای یک دستور بررسی می‌کند. اگر مسیر اسکریپت در PATH تنظیم نشده باشد، باید مسیر کامل آن را مشخص کنید.

🔹 نمایش مقدار PATH:

echo $PATH

🔹 اضافه کردن مسیر جدید به PATH:
مثلاً اگر اسکریپت‌های شما در /home/user/scripts/ ذخیره شده‌اند، می‌توانید این مسیر را به PATH اضافه کنید:

export PATH=$PATH:/home/user/scripts

🔸 نکته: این تغییر موقتی است و پس از خروج از شل از بین می‌رود.

🔹 برای دائمی کردن تغییر:
مسیر را به ~/.bashrc یا ~/.profile اضافه کنید:

echo 'export PATH=$PATH:/home/user/scripts' >> ~/.bashrc
source ~/.bashrc

---

۳. اجرای اسکریپت از مسیرهای مختلف

🔹 اجرای اسکریپت با مسیر مطلق:

/home/user/scripts/myscript.sh

🔹 اجرای اسکریپت با مسیر نسبی:

./myscript.sh

🔹 اجرای اسکریپت بدون نیاز به نوشتن مسیر (اگر در PATH باشد):

myscript.sh

🔹 اجرای اسکریپت با یک شل مشخص (مثلاً Bash):

bash myscript.sh

یا

sh myscript.sh

🔹 اجرا با سورس کردن (در همان شل فعلی اجرا شود، مثلاً برای تغییر متغیرها):

source myscript.sh

یا

. myscript.sh

---

۴. یافتن مسیر یک اسکریپت در حال اجرا

گاهی اوقات نیاز است که مسیر واقعی اسکریپت خود را از درون آن اسکریپت پیدا کنیم.

📌 دریافت مسیر کامل اسکریپت:

SCRIPT_PATH=$(realpath "$0")
echo "این اسکریپت در مسیر: $SCRIPT_PATH ذخیره شده است"

📌 دریافت دایرکتوری اسکریپت:

SCRIPT_DIR=$(dirname "$(realpath "$0")")
echo "دایرکتوری اسکریپت: $SCRIPT_DIR"

---

۵. تغییر مسیر کاری (Working Directory) داخل اسکریپت

اگر بخواهید اسکریپت در همان مسیری که قرار دارد اجرا شود، می‌توانید مسیر را تغییر دهید:

cd "$(dirname "$(realpath "$0")")"

این کار باعث می‌شود که اسکریپت همیشه در دایرکتوری خودش اجرا شود، بدون توجه به این‌که از کجا اجرا شده است.

---

۶. بررسی وجود فایل قبل از اجرا

📌 چک کردن اینکه آیا فایل اسکریپت وجود دارد یا نه:

if [ -f "/home/user/scripts/myscript.sh" ]; then
    echo "فایل وجود دارد، در حال اجرا..."
    /home/user/scripts/myscript.sh
else
    echo "فایل موردنظر پیدا نشد!"
fi

📌 چک کردن وجود دایرکتوری:

if [ -d "/home/user/scripts/" ]; then
    echo "دایرکتوری موجود است."
else
    echo "دایرکتوری یافت نشد!"
fi

---

جمع‌بندی

✅ مسیرهای مطلق همیشه از / شروع می‌شوند، اما مسیرهای نسبی بر اساس دایرکتوری جاری تنظیم می‌شوند.
✅ متغیر PATH مسیرهایی که شل برای یافتن اسکریپت‌ها بررسی می‌کند را مشخص می‌کند.
✅ برای اجرای یک اسکریپت می‌توان از روش‌های مختلفی مانند ./script.sh، bash script.sh یا source script.sh استفاده کرد.
✅ می‌توان مسیر واقعی یک اسکریپت را از داخل آن با realpath "$0" دریافت کرد.
✅ برای اجرای صحیح اسکریپت، اطمینان از وجود فایل یا دایرکتوری قبل از اجرا مهم است.

با رعایت این اصول، مدیریت مسیر اسکریپت‌ها در لینوکس آسان‌تر خواهد شد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”نکات اولیه برای نوشتن اسکریپت‌های خوانا و کارآمد” subtitle=”توضیحات کامل”]نوشتن اسکریپت‌های خوانا و کارآمد باعث افزایش بهره‌وری، کاهش خطاها و بهبود نگهداری کد می‌شود. در این بخش، مهم‌ترین نکاتی که برای بهینه‌سازی و خوانایی اسکریپت‌های شل باید رعایت شوند، بررسی می‌کنیم.

---

۱. استفاده از Shebang صحیح

اولین خط هر اسکریپت شل باید Shebang داشته باشد تا سیستم بفهمد کدام شل باید برای اجرای اسکریپت استفاده شود.

🔹 برای Bash:

#!/bin/bash

🔹 برای Sh (سازگاری بیشتر با سیستم‌های مختلف):

#!/bin/sh

🔹 برای اجرای خودکار شل پیش‌فرض سیستم:

#!/usr/bin/env bash

---

۲. استفاده از نام‌گذاری مناسب برای متغیرها

✅ از نام‌های معنادار برای متغیرها استفاده کنید تا کد خواناتر شود.
✅ از حروف بزرگ برای متغیرهای سراسری و حروف کوچک برای متغیرهای محلی استفاده کنید.

📌 مثال صحیح:

USERNAME="Ali"
SCRIPT_DIR="/home/user/scripts"

📌 مثال غلط:

a="Ali"
b="/home/user/scripts"

---

۳. افزودن توضیحات (کامنت‌گذاری صحیح)

✅ توضیحات واضحی برای بخش‌های مهم اسکریپت بنویسید.
✅ برای هر خط نیازی به کامنت نیست؛ فقط بخش‌های پیچیده را توضیح دهید.

📌 مثال:

#!/bin/bash

# این اسکریپت نام کاربر را دریافت و نمایش می‌دهد
echo "لطفاً نام خود را وارد کنید:"
read USERNAME
echo "سلام، $USERNAME!"

---

۴. رعایت قالب‌بندی مناسب (Indentation و Spacing)

✅ از فاصله‌گذاری مناسب برای افزایش خوانایی استفاده کنید.
✅ از تورفتگی (Indentation) مناسب برای بلاک‌های if, for, while و غیره استفاده کنید.

📌 مثال خوانا:

if [ "$USER" == "root" ]; then
    echo "شما کاربر ریشه هستید."
else
    echo "شما کاربر عادی هستید."
fi

📌 مثال نامناسب (کد فشرده و ناخوانا):

if [ "$USER" == "root" ]; then echo "شما کاربر ریشه هستید."; else echo "شما کاربر عادی هستید."; fi

---

۵. مدیریت خطاها و بررسی وضعیت اجرای دستورات

✅ همواره خروجی دستورات را بررسی کنید تا در صورت بروز خطا، رفتار مناسب داشته باشید.

📌 بررسی موفقیت یک دستور:

mkdir /tmp/test_directory
if [ $? -eq 0 ]; then
    echo "دایرکتوری با موفقیت ایجاد شد."
else
    echo "خطا در ایجاد دایرکتوری!"
fi

📌 روش کوتاه‌تر برای بررسی خطا:

mkdir /tmp/test_directory || echo "خطا در ایجاد دایرکتوری!"

📌 جلوگیری از توقف اسکریپت هنگام خطا:

set -e  # توقف اجرای اسکریپت در صورت وقوع خطا
set -u  # توقف اجرای اسکریپت در صورت استفاده از متغیر تعریف‌نشده

---

۶. استفاده از توابع برای جلوگیری از تکرار کد

✅ اگر بخشی از کد چندین بار استفاده می‌شود، آن را در یک تابع قرار دهید.
✅ این کار باعث افزایش خوانایی و کاهش خطاها می‌شود.

📌 مثال:

#!/bin/bash

# تعریف تابع نمایش پیام خوش‌آمدگویی
greet_user() {
    echo "سلام، $1! خوش آمدید."
}

# فراخوانی تابع با ورودی کاربر
greet_user "علی"
greet_user "رضا"

---

۷. استفاده از آرگومان‌های خط فرمان

✅ اسکریپت‌ها باید بتوانند ورودی‌ها را از خط فرمان دریافت کنند.
✅ از $1, $2, … برای دریافت آرگومان‌ها استفاده کنید.

📌 مثال:

#!/bin/bash

echo "نام شما: $1"
echo "سن شما: $2"

📌 اجرا:

./script.sh علی 25

📌 خروجی:

نام شما: علی
سن شما: 25

---

۸. استفاده از متغیرهای محیطی برای پایداری بیشتر

✅ بجای مقداردهی مستقیم، از متغیرهای محیطی استفاده کنید.
✅ بررسی کنید که متغیر مقدار داشته باشد، در غیر این صورت مقدار پیش‌فرض تعیین کنید.

📌 مثال:

USERNAME=${USERNAME:-"مهمان"}
echo "سلام، $USERNAME!"

---

۹. بهینه‌سازی حلقه‌ها و شرط‌ها

✅ از ساختارهای شرطی و حلقه‌ها بهینه استفاده کنید تا سرعت اسکریپت افزایش یابد.

📌 حلقه for:

for FILE in /home/user/*.txt; do
    echo "فایل: $FILE"
done

📌 حلقه while:

COUNT=1
while [ $COUNT -le 5 ]; do
    echo "عدد: $COUNT"
    ((COUNT++))
done

---

۱۰. مدیریت خروجی و لاگ‌گذاری

✅ اطلاعات مهم را در یک فایل لاگ ذخیره کنید تا بررسی آن‌ها در آینده راحت باشد.

📌 مثال:

LOG_FILE="/var/log/myscript.log"

echo "اجرای اسکریپت در $(date)" >> "$LOG_FILE"

---

جمع‌بندی

✅ Shebang صحیح مشخص می‌کند که اسکریپت توسط چه شلی اجرا شود.
✅ نام‌گذاری مناسب متغیرها خوانایی کد را افزایش می‌دهد.
✅ کامنت‌گذاری صحیح باعث درک بهتر کد می‌شود.
✅ قالب‌بندی مناسب کد را خواناتر می‌کند.
✅ مدیریت خطاها از توقف ناگهانی اسکریپت جلوگیری می‌کند.
✅ استفاده از توابع کد را ماژولارتر و خواناتر می‌کند.
✅ مدیریت آرگومان‌ها ورودی‌های اسکریپت را انعطاف‌پذیرتر می‌کند.
✅ بهینه‌سازی حلقه‌ها و شرط‌ها باعث افزایش کارایی می‌شود.
✅ لاگ‌گذاری مناسب کمک می‌کند تا اجرای اسکریپت قابل ردیابی باشد.

با رعایت این نکات، اسکریپت‌های شل شما خواناتر، بهینه‌تر و کاربردی‌تر خواهند شد.[/cdb_course_lesson][/cdb_course_lessons]

[cdb_course_lessons title=”بخش 2. نحوه نوشتن اسکریپت‌های شل”][cdb_course_lesson title=”فصل 1. مقدمه‌ای بر اسکریپت‌نویسی شل”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”تعریف اسکریپت شل و کاربردهای آن” subtitle=”توضیحات کامل”]اسکریپت شل (Shell Script) مجموعه‌ای از دستورات است که در یک فایل ذخیره شده و توسط شل سیستم‌عامل اجرا می‌شود. این اسکریپت‌ها به کاربران و مدیران سیستم اجازه می‌دهند تا وظایف تکراری را خودکار کنند، سیستم را مدیریت کنند، پردازش‌های پیچیده را ساده‌سازی کنند و تعامل بهتری با سیستم داشته باشند.

در این بخش، ابتدا تعریف دقیق اسکریپت شل را بررسی کرده، سپس به کاربردهای اصلی آن پرداخته و مثال‌های عملی ارائه خواهیم داد.

---

تعریف اسکریپت شل

یک اسکریپت شل شامل مجموعه‌ای از دستورات شل است که به ترتیب نوشته شده و توسط شل (Bash، Zsh، Ksh و …) اجرا می‌شود. این اسکریپت‌ها معمولاً دارای پسوند .sh هستند و می‌توانند عملیات مختلفی را به‌صورت خودکار انجام دهند.

🔹 ویژگی‌های اسکریپت شل:
✅ شامل دستورات خط فرمان (CLI) است.
✅ امکان اجرای خودکار وظایف را فراهم می‌کند.
✅ می‌تواند شامل ساختارهای شرطی (if)، حلقه‌ها (for, while)، توابع و متغیرها باشد.
✅ قابلیت تعامل با کاربران از طریق ورودی و خروجی دارد.
✅ به مدیران سیستم و توسعه‌دهندگان کمک می‌کند که مدیریت و نظارت بهتری بر سیستم داشته باشند.

📌 نمونه یک اسکریپت ساده:

#!/bin/bash
echo "سلام! این یک اسکریپت شل ساده است."

📌 نحوه اجرای اسکریپت:

chmod +x script.sh  # اعطای مجوز اجرایی
./script.sh         # اجرای اسکریپت

---

کاربردهای اسکریپت شل

اسکریپت‌های شل در مدیریت سیستم، خودکارسازی وظایف، پردازش داده‌ها، تعامل با کاربران و بسیاری از موارد دیگر استفاده می‌شوند. در ادامه، مهم‌ترین کاربردهای آن را بررسی می‌کنیم.

---

۱. اتوماسیون وظایف تکراری

✅ یکی از مهم‌ترین کاربردهای اسکریپت شل، خودکارسازی وظایف روزمره و تکراری است.
✅ این امر باعث صرفه‌جویی در زمان، کاهش خطای انسانی و افزایش بهره‌وری می‌شود.

📌 مثال: پشتیبان‌گیری خودکار از فایل‌ها

#!/bin/bash

SOURCE_DIR="/home/user/Documents"
BACKUP_DIR="/home/user/Backup"
DATE=$(date +%Y-%m-%d)

# ایجاد دایرکتوری بکاپ اگر وجود ندارد
mkdir -p "$BACKUP_DIR"

# کپی کردن فایل‌ها
cp -r "$SOURCE_DIR" "$BACKUP_DIR/backup-$DATE"

echo "پشتیبان‌گیری انجام شد!"

📌 اجرای اسکریپت در زمان‌بندی مشخص:
برای اجرای خودکار این اسکریپت می‌توان از کرون‌جاب (Cron Job) استفاده کرد:

crontab -e

افزودن خط زیر برای اجرای اسکریپت هر روز در ساعت ۲ بامداد:

0 2 * * * /home/user/backup_script.sh

---

۲. مدیریت و نظارت بر سیستم

✅ مدیران سیستم (SysAdmins) از اسکریپت‌های شل برای مدیریت سرویس‌ها، بررسی وضعیت سیستم و اجرای وظایف خودکار استفاده می‌کنند.

📌 مثال: بررسی میزان فضای دیسک و ارسال هشدار در صورت کمبود فضا

#!/bin/bash

THRESHOLD=80  # حد آستانه فضای دیسک (٪)
USAGE=$(df / | grep / | awk '{print $5}' | sed 's/%//g')

if [ "$USAGE" -ge "$THRESHOLD" ]; then
    echo "هشدار: فضای دیسک پر شده است! میزان استفاده: $USAGE٪"
    # ارسال هشدار ایمیلی
    echo "فضای دیسک بیش از حد مجاز است!" | mail -s "Disk Alert" admin@example.com
fi

📌 اجرای خودکار این اسکریپت هر ساعت از طریق Cron:

0 * * * * /home/user/check_disk.sh

---

۳. پردازش و تحلیل داده‌ها

✅ پردازش فایل‌های لاگ، تجزیه‌وتحلیل اطلاعات و استخراج داده‌ها از دیگر کاربردهای اسکریپت شل است.

📌 مثال: شمارش تعداد درخواست‌های یک سرور وب از فایل لاگ

#!/bin/bash

LOG_FILE="/var/log/nginx/access.log"

echo "تعداد درخواست‌ها در ۲۴ ساعت گذشته:"
grep "$(date --date='yesterday' +%Y-%m-%d)" "$LOG_FILE" | wc -l

---

۴. اجرای دستورات در چندین سرور (مدیریت سرورهای راه دور)

✅ مدیران سیستم گاهی نیاز دارند دستورات را در چندین سرور اجرا کنند.
✅ می‌توان از SSH و اسکریپت شل برای اجرای همزمان دستورات در چندین سرور استفاده کرد.

📌 مثال: بررسی وضعیت یک سرویس در چندین سرور

#!/bin/bash

SERVERS=("192.168.1.10" "192.168.1.11" "192.168.1.12")

for SERVER in "${SERVERS[@]}"; do
    echo "بررسی سرویس در سرور: $SERVER"
    ssh user@$SERVER "systemctl status apache2"
done

---

۵. تعامل با کاربران از طریق ورودی و خروجی

✅ اسکریپت‌های شل می‌توانند از کاربران ورودی دریافت کرده و براساس آن عمل کنند.

📌 مثال: دریافت نام کاربر و نمایش پیام خوش‌آمدگویی

#!/bin/bash

echo "لطفاً نام خود را وارد کنید:"
read USERNAME
echo "سلام، $USERNAME! خوش آمدید."

📌 اجرای اسکریپت و دریافت ورودی از کاربر:

لطفاً نام خود را وارد کنید:
علی
سلام، علی! خوش آمدید.

---

جمع‌بندی

✅ اسکریپت شل مجموعه‌ای از دستورات است که در یک فایل ذخیره شده و توسط شل اجرا می‌شود.
✅ اتوماسیون وظایف تکراری، مدیریت سیستم، پردازش داده‌ها و تعامل با کاربران از کاربردهای اصلی آن هستند.
✅ با استفاده از کرون‌جاب می‌توان اسکریپت‌ها را زمان‌بندی کرد.
✅ مدیران سیستم می‌توانند از اسکریپت شل برای بررسی سرورها و نظارت بر سرویس‌ها استفاده کنند.
✅ امکان اجرای اسکریپت در چندین سرور و پردازش فایل‌های لاگ از دیگر کاربردهای آن است.
✅ اسکریپت‌ها می‌توانند ورودی از کاربران دریافت کرده و براساس آن عملیات خاصی انجام دهند.

با یادگیری اسکریپت‌نویسی شل، می‌توان فرایندهای دستی و وقت‌گیر را خودکار کرد و بهره‌وری را افزایش داد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”تفاوت بین دستورات ساده و اسکریپت‌های چندخطی” subtitle=”توضیحات کامل”]در شل لینوکس، می‌توان دستورات ساده را مستقیماً در خط فرمان اجرا کرد یا آن‌ها را در قالب یک اسکریپت چندخطی ذخیره و اجرا نمود. در این بخش، تفاوت بین این دو روش را بررسی خواهیم کرد و نشان می‌دهیم که چگونه اسکریپت‌های چندخطی به مدیریت و اجرای بهتر وظایف کمک می‌کنند.

---

دستورات ساده در خط فرمان (One-Liner Commands)

✅ دستورات ساده، همان دستورات تکی هستند که مستقیماً در ترمینال اجرا می‌شوند و نتیجه‌ی آن‌ها بلافاصله نمایش داده می‌شود.

📌 مثال ۱: نمایش فهرست فایل‌ها در دایرکتوری جاری

ls -l

📌 مثال ۲: نمایش تاریخ و زمان جاری

date

📌 مثال ۳: ایجاد یک فایل جدید و اضافه کردن محتوا به آن

echo "Hello, World!" > myfile.txt

این دستورات بدون نیاز به ذخیره در فایل اجرا می‌شوند و مناسب کارهای سریع و لحظه‌ای هستند.

---

اسکریپت‌های چندخطی (Multi-Line Scripts)

✅ وقتی چندین دستور باید به‌ترتیب اجرا شوند یا نیاز به شرایط، حلقه و پردازش داده‌ها داریم، از اسکریپت‌های چندخطی استفاده می‌کنیم.
✅ این اسکریپت‌ها در یک فایل ذخیره شده و بارها قابل اجرا هستند، برخلاف دستورات ساده که فقط یک‌بار اجرا می‌شوند.

📌 مثال ۱: اسکریپت چندخطی برای نمایش اطلاعات سیستم
محتوای فایل system-info.sh:

#!/bin/bash
echo "نام کاربر فعلی: $(whoami)"
echo "تاریخ و زمان: $(date)"
echo "فضای دیسک موجود:"
df -h

📌 اجرای اسکریپت:

bash system-info.sh

📌 نتیجه‌ی اجرا:

نام کاربر فعلی: ali
تاریخ و زمان: Wed Feb 21 14:30:00 UTC 2025
فضای دیسک موجود:
Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda1       50G   20G   30G  40% /

---

مقایسه دستورات ساده و اسکریپت‌های چندخطی

ویژگی	دستورات ساده (One-Liner)	اسکریپت‌های چندخطی
اجرای سریع	✅ بله	❌ خیر (نیاز به ذخیره و اجرا)
مناسب وظایف پیچیده	❌ خیر	✅ بله
قابلیت استفاده مجدد	❌ خیر	✅ بله
خوانایی و مدیریت بهتر	❌ خیر	✅ بله
امکان استفاده از حلقه و شرط	❌ خیر	✅ بله

---

جمع بندی

✅ دستورات ساده برای کارهای سریع و لحظه‌ای در خط فرمان استفاده می‌شوند.
✅ اسکریپت‌های چندخطی برای اجرای مجموعه‌ای از دستورات به‌صورت خودکار و منظم کاربرد دارند.
✅ اگر نیاز به اتوماسیون، تکرارپذیری، یا انجام عملیات پیچیده دارید، استفاده از اسکریپت شل بهترین گزینه است.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 2. ایجاد فایل اسکریپت”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”نحوه ایجاد فایل اسکریپت با استفاده از دستور touch یا سایر ابزارها” subtitle=”توضیحات کامل”]برای ایجاد یک فایل اسکریپت در لینوکس، می‌توان از چندین روش مختلف استفاده کرد. در این بخش، نحوه ایجاد یک اسکریپت با دستور touch و سایر ویرایشگرهای متنی مانند nano، vim و echo را بررسی می‌کنیم.

---

ایجاد فایل اسکریپت با touch

✅ دستور touch برای ایجاد یک فایل خالی استفاده می‌شود. این روش فقط فایل را ایجاد می‌کند و برای اضافه کردن کد به اسکریپت باید از یک ویرایشگر متنی استفاده کنیم.

📌 ایجاد یک اسکریپت جدید به نام myscript.sh

touch myscript.sh

📌 بررسی ایجاد شدن فایل:

ls -l myscript.sh

📌 نتیجه:

-rw-r--r-- 1 user user 0 Feb 21 15:00 myscript.sh

🔹 این فایل هنوز قابل اجرا نیست و باید مجوز اجرایی به آن داده شود.

---

ایجاد فایل اسکریپت و ویرایش همزمان با nano

✅ ویرایشگر nano یک روش ساده برای ایجاد و ویرایش فایل‌های اسکریپت است.

📌 ایجاد و باز کردن یک اسکریپت جدید با nano

nano myscript.sh

📌 اضافه کردن محتوای اسکریپت در nano

#!/bin/bash
echo "Hello, this is my first script!"

📌 ذخیره و خروج از nano
۱. Ctrl + X (خروج)
۲. Y (برای تأیید ذخیره تغییرات)
۳. Enter (برای ذخیره فایل با همان نام)

---

ایجاد و ویرایش فایل اسکریپت با vim

✅ برای کسانی که به ویرایشگر vim مسلط هستند، می‌توان فایل را مستقیماً با این ابزار ایجاد و ویرایش کرد.

📌 ایجاد و باز کردن فایل:

vim myscript.sh

📌 ورود به حالت ویرایش (با فشردن i) و اضافه کردن کد:

#!/bin/bash
echo "This script is created using Vim."

📌 ذخیره و خروج:
۱. Esc (خروج از حالت ویرایش)
۲. :wq (ذخیره و خروج) و سپس Enter

---

ایجاد فایل اسکریپت با echo

✅ اگر بخواهید بدون نیاز به ویرایشگر، یک اسکریپت ایجاد کنید، می‌توانید از echo و > استفاده کنید.

📌 ایجاد فایل و نوشتن محتوا در آن:

echo '#!/bin/bash' > myscript.sh
echo 'echo "Hello from my script!"' >> myscript.sh

📌 بررسی محتویات فایل:

cat myscript.sh

📌 نتیجه:

#!/bin/bash
echo "Hello from my script!"

---

اعطای مجوز اجرایی به فایل اسکریپت

✅ بعد از ایجاد اسکریپت، باید مجوز اجرایی به آن بدهیم تا قابل اجرا باشد.

📌 اعطای مجوز اجرایی به myscript.sh

chmod +x myscript.sh

📌 اجرای اسکریپت:

./myscript.sh

📌 خروجی:

Hello from my script!

---

جمع بندی

✅ برای ایجاد یک فایل اسکریپت می‌توان از روش‌های مختلفی استفاده کرد:

• touch → فقط فایل را ایجاد می‌کند، برای ویرایش نیاز به ابزار دیگری دارد.
• nano → ویرایشگر ساده و کاربردی برای اسکریپت‌نویسی.
• vim → مناسب کاربران حرفه‌ای که با vim کار می‌کنند.
• echo → ایجاد سریع فایل همراه با محتوا بدون نیاز به ویرایشگر.

✅ پس از ایجاد اسکریپت، باید مجوز اجرایی (chmod +x) به آن داده شود.
✅ اسکریپت را می‌توان با ./script.sh یا bash script.sh اجرا کرد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”استفاده از ویرایشگرهای متنی (مانند vim، nano، gedit) برای ویرایش فایل‌ها” subtitle=”توضیحات کامل”]در محیط لینوکس، برای ویرایش فایل‌های متنی و اسکریپت‌ها، ابزارهای متعددی در دسترس هستند. از میان آن‌ها، vim، nano و gedit محبوب‌ترین ویرایشگرها هستند که هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. در این بخش، نحوه استفاده از این ویرایشگرها برای ویرایش فایل‌های اسکریپت را بررسی می‌کنیم.

---

ویرایش فایل‌ها با nano

✅ nano یک ویرایشگر ساده و کاربرپسند است که برای کاربران مبتدی و پیشرفته مناسب است. این ویرایشگر در تمامی توزیع‌های لینوکس به‌صورت پیش‌فرض وجود دارد.

📌 ایجاد و باز کردن یک فایل با nano

nano myscript.sh

📌 ویرایش متن در nano
بعد از باز شدن فایل، می‌توان کدهای زیر را در آن نوشت:

#!/bin/bash
echo "Hello from nano!"

📌 دستورات کاربردی در nano

دستور	عملکرد
Ctrl + X	خروج از ویرایشگر
Y + Enter	ذخیره تغییرات و خروج
Ctrl + K	حذف خط جاری
Ctrl + U	جای‌گذاری متن کپی‌شده
Ctrl + W	جستجو در متن

📌 خروج و ذخیره تغییرات در nano
۱. Ctrl + X (خروج)
۲. Y (تأیید ذخیره تغییرات)
۳. Enter (ذخیره با همان نام)

---

ویرایش فایل‌ها با vim

✅ vim یک ویرایشگر قدرتمند و پیشرفته برای کاربران حرفه‌ای است. این ویرایشگر دارای حالت‌های مختلف مانند حالت ویرایش (Insert) و حالت فرمان (Command) است.

📌 باز کردن یک فایل با vim

vim myscript.sh

📌 ورود به حالت ویرایش و نوشتن متن در vim
۱. فشردن i (برای ورود به حالت ویرایش)
۲. نوشتن کد موردنظر

#!/bin/bash
echo "Hello from vim!"

۳. خروج از حالت ویرایش (Esc)
۴. ذخیره و خروج (:wq + Enter)

📌 دستورات کاربردی در vim

دستور	عملکرد
i	ورود به حالت ویرایش
Esc	خروج از حالت ویرایش
:wq	ذخیره و خروج
:q!	خروج بدون ذخیره
dd	حذف یک خط
u	بازگردانی تغییرات (Undo)

📌 خروج و ذخیره تغییرات در vim
۱. فشردن Esc برای خروج از حالت ویرایش
2. نوشتن :wq و زدن Enter

---

ویرایش فایل‌ها با gedit

✅ gedit یک ویرایشگر گرافیکی برای محیط GNOME است که برای کاربران دسکتاپ مناسب و کاربرپسند است.

📌 باز کردن فایل با gedit

gedit myscript.sh

📌 نوشتن کد در gedit

#!/bin/bash
echo "Hello from gedit!"

📌 ذخیره و خروج از gedit
۱. Ctrl + S (ذخیره تغییرات)
۲. Ctrl + Q (خروج از ویرایشگر)

---

مقایسه vim، nano و gedit

ویژگی‌ها	nano	vim	gedit
رابط کاربری	متنی و ساده	متنی و حرفه‌ای	گرافیکی و کاربرپسند
سطح کاربری	مبتدی تا متوسط	پیشرفته	مبتدی تا متوسط
امکان جستجو	✅ دارد	✅ دارد	✅ دارد
پشتیبانی از Syntax Highlighting	❌ ندارد	✅ دارد	✅ دارد
امکان استفاده در ترمینال	✅ بله	✅ بله	❌ خیر
قابلیت Undo/Redo	✅ دارد	✅ دارد	✅ دارد
مناسب برای محیط سرور	✅ بله	✅ بله	❌ خیر

---

جمع‌بندی

✅ nano ساده‌ترین ویرایشگر متنی برای کاربران مبتدی است.
✅ vim یک ابزار حرفه‌ای و قدرتمند برای کاربران پیشرفته محسوب می‌شود.
✅ gedit گزینه‌ای مناسب برای کاربران دسکتاپ و کسانی است که محیط گرافیکی را ترجیح می‌دهند.
✅ برای کار با سرور و سیستم‌های بدون رابط گرافیکی، nano و vim بهترین انتخاب‌ها هستند.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 3. استفاده از Shebang (#!/bin/bash)”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”توضیح مفهوم Shebang و کاربرد آن” subtitle=”توضیحات کامل”]در اسکریپت‌نویسی شل، Shebang یکی از مهم‌ترین مفاهیمی است که باید به آن توجه داشت. این ویژگی به سیستم‌عامل کمک می‌کند تا بفهمد که اسکریپت باید با کدام مفسر اجرا شود.

---

Shebang چیست؟

Shebang یک خط ویژه در ابتدای فایل اسکریپت است که مشخص می‌کند اسکریپت باید با کدام مفسر اجرا شود. این خط با علامت #! شروع شده و مسیر مفسر موردنظر را مشخص می‌کند.

📌 ساختار کلی Shebang:

#!/path/to/interpreter

📌 مثال رایج برای اسکریپت‌های Bash:

#!/bin/bash
echo "Hello, World!"

در این مثال، #!/bin/bash مشخص می‌کند که این اسکریپت باید با Bash اجرا شود.

---

چرا Shebang مهم است؟

✅ مشخص کردن مفسر: سیستم می‌فهمد که اسکریپت باید با چه برنامه‌ای اجرا شود.
✅ کاهش خطاهای اجرا: اگر shebang نباشد، ممکن است سیستم مفسر نادرستی را برای اجرای اسکریپت انتخاب کند.
✅ افزایش سازگاری: با استفاده از #!/usr/bin/env bash می‌توان اسکریپت را طوری نوشت که روی سیستم‌های مختلف کار کند.

---

روش‌های مختلف نوشتن Shebang

۱️⃣ استفاده از مسیر مستقیم مفسر (روش استاندارد)

#!/bin/bash

📌 این روش زمانی کاربرد دارد که مطمئن هستیم مفسر در مسیر مشخص شده قرار دارد.

۲️⃣ استفاده از env برای یافتن مفسر (روش توصیه‌شده برای پرتابل بودن اسکریپت‌ها)

#!/usr/bin/env bash

📌 این روش انعطاف‌پذیرتر است و در صورتی که bash در مسیر دیگری نصب شده باشد، همچنان اجرا خواهد شد.

۳️⃣ استفاده از مفسرهای دیگر
Shebang می‌تواند برای سایر زبان‌های اسکریپت‌نویسی هم استفاده شود:

✅ Python

#!/usr/bin/env python3
print("Hello, Python!")

✅ Perl

#!/usr/bin/perl
print "Hello, Perl!\n";

✅ Awk

#!/usr/bin/awk -f
BEGIN { print "Hello, Awk!" }

✅ Sh (Shell عمومی)

#!/bin/sh
echo "Hello from sh"

📌 تفاوت sh و bash این است که sh در اکثر سیستم‌ها به نسخه‌ای از Shell استاندارد اشاره دارد، اما ممکن است همه قابلیت‌های bash را نداشته باشد.

---

نحوه بررسی و اجرای اسکریپتی که Shebang دارد

📌 ایجاد یک اسکریپت نمونه

nano myscript.sh

📌 افزودن محتوای زیر به فایل

#!/bin/bash
echo "این یک اسکریپت Bash است!"

📌 دادن مجوز اجرایی به اسکریپت

chmod +x myscript.sh

📌 اجرای اسکریپت

./myscript.sh

✅ اگر Shebang به‌درستی تنظیم شده باشد، اسکریپت بدون مشکل اجرا خواهد شد.

---

جمع‌بندی

✅ Shebang (#!) در ابتدای اسکریپت مشخص می‌کند که کدام مفسر باید آن را اجرا کند.
✅ استفاده از #!/bin/bash یا #!/usr/bin/env bash بهترین روش برای اجرای اسکریپت‌های Bash است.
✅ Shebang در سایر زبان‌های اسکریپت‌نویسی مانند Python، Perl، Awk و Sh نیز استفاده می‌شود.
✅ بدون Shebang، اجرای اسکریپت ممکن است دچار مشکل شود، به‌ویژه اگر از طریق ./script.sh اجرا شود.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”نحوه مشخص کردن مفسر (مانند Bash, Sh, یا Zsh) برای اجرای اسکریپت” subtitle=”توضیحات کامل”]در اسکریپت‌نویسی شل، مفسر (Interpreter) برنامه‌ای است که کدهای اسکریپت را پردازش و اجرا می‌کند. مشخص کردن مفسر مناسب برای اسکریپت از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا هر شل (Shell) دارای ویژگی‌ها، قابلیت‌ها و سینتکس خاص خود است.

---

روش‌های مشخص کردن مفسر برای اجرای اسکریپت

۱. استفاده از Shebang (#!) در ابتدای اسکریپت

Shebang (#!) مشخص می‌کند که اسکریپت باید با چه مفسری اجرا شود. این روش متداول‌ترین راه برای تعیین مفسر است.

📌 مثال برای اجرای اسکریپت با bash

#!/bin/bash
echo "این اسکریپت با Bash اجرا می‌شود."

📌 مثال برای اجرای اسکریپت با sh

#!/bin/sh
echo "این اسکریپت با Sh اجرا می‌شود."

📌 مثال برای اجرای اسکریپت با zsh

#!/bin/zsh
echo "این اسکریپت با Zsh اجرا می‌شود."

📌 مثال برای اجرای اسکریپت با dash

#!/bin/dash
echo "این اسکریپت با Dash اجرا می‌شود."

✅ در این روش، هنگام اجرای اسکریپت از طریق ./script.sh، سیستم به‌طور خودکار از مفسر مشخص‌شده در Shebang استفاده می‌کند.

---

۲. اجرای اسکریپت با تعیین مفسر هنگام اجرا

اگر اسکریپت شامل Shebang نباشد، یا بخواهید آن را با مفسر متفاوتی اجرا کنید، می‌توانید مستقیماً مفسر را مشخص کنید.

📌 اجرای اسکریپت با bash

bash script.sh

📌 اجرای اسکریپت با sh

sh script.sh

📌 اجرای اسکریپت با zsh

zsh script.sh

✅ در این روش، مفسری که در خط فرمان مشخص می‌شود، اجرای اسکریپت را بر عهده می‌گیرد و نیازی به Shebang در داخل اسکریپت نیست.

---

۳. استفاده از env برای یافتن مفسر در مسیر سیستم

در برخی سیستم‌ها، ممکن است مسیر دقیق مفسر مشخص نباشد. در این حالت، استفاده از env می‌تواند کمک کند تا مفسر مناسب از PATH سیستم پیدا شود.

📌 Shebang با env برای یافتن bash

#!/usr/bin/env bash
echo "این اسکریپت با Bash اجرا می‌شود."

📌 Shebang با env برای یافتن zsh

#!/usr/bin/env zsh
echo "این اسکریپت با Zsh اجرا می‌شود."

✅ مزیت این روش این است که در هر سیستمی که مفسر در مسیر متفاوتی نصب شده باشد، بدون نیاز به تغییر اسکریپت، اجرا خواهد شد.

---

۴. بررسی نسخه و مسیر مفسر مورد استفاده

گاهی اوقات نیاز است که بررسی کنیم اسکریپت با چه مفسری اجرا می‌شود.

📌 بررسی مفسر جاری در اسکریپت

#!/bin/bash
echo "مفسر این اسکریپت: $0"

📌 بررسی نسخه مفسر

bash --version
zsh --version
sh --version

📌 یافتن مسیر مفسر در سیستم

which bash
which sh
which zsh

✅ این دستورات کمک می‌کنند تا مطمئن شویم که مسیر مفسر به‌درستی مشخص شده است.

---

جمع‌بندی

✅ روش اصلی مشخص کردن مفسر، استفاده از Shebang (#!) در ابتدای اسکریپت است.
✅ برای اجرای اسکریپت بدون نیاز به Shebang، می‌توان مفسر را مستقیماً در خط فرمان تعیین کرد.
✅ استفاده از #!/usr/bin/env bash یک روش پرتابل‌تر برای یافتن مفسر در سیستم‌های مختلف است.
✅ برای بررسی نسخه و مسیر مفسر، می‌توان از دستورات which, echo $0 و --version استفاده کرد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 4. نوشتن اولین اسکریپت ساده”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”ایجاد یک اسکریپت ساده برای چاپ متن با دستور echo” subtitle=”توضیحات کامل”]در این بخش، یک اسکریپت ساده شل می‌نویسیم که یک پیام را روی صفحه نمایش چاپ کند. این اولین گام برای یادگیری اسکریپت‌نویسی در لینوکس است.

---

۱. ایجاد فایل اسکریپت

ابتدا باید یک فایل جدید ایجاد کنیم. می‌توان از touch یا یک ویرایشگر متن برای این کار استفاده کرد.

📌 ایجاد فایل اسکریپت با touch

touch myscript.sh

📌 یا ایجاد و باز کردن فایل با nano

nano myscript.sh

---

۲. نوشتن اسکریپت

حالا داخل فایل myscript.sh، کد زیر را اضافه می‌کنیم:

#!/bin/bash

# چاپ یک پیام ساده
echo "سلام، این اولین اسکریپت Bash من است!"

✅ توضیحات کد:

• #!/bin/bash → مشخص می‌کند که این اسکریپت باید با Bash اجرا شود.
• echo → متن را روی صفحه نمایش چاپ می‌کند.

---

۳. اعطای مجوز اجرایی به اسکریپت

قبل از اجرا، باید به اسکریپت مجوز اجرا بدهیم:

chmod +x myscript.sh

---

۴. اجرای اسکریپت

پس از تنظیم مجوز، می‌توانیم اسکریپت را به یکی از روش‌های زیر اجرا کنیم:

📌 اجرای مستقیم با ./

./myscript.sh

📌 یا اجرای آن با Bash

bash myscript.sh

---

جمع‌بندی

✅ یک اسکریپت ساده ایجاد کردیم که با دستور echo یک پیام چاپ می‌کند.
✅ از chmod +x برای دادن مجوز اجرایی استفاده کردیم.
✅ اسکریپت را با ./script.sh یا bash script.sh اجرا کردیم.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”اجرای اسکریپت با استفاده از دستور bash scriptname.sh یا ./scriptname.sh” subtitle=”توضیحات کامل”]برای اجرای یک اسکریپت شل در لینوکس، روش‌های مختلفی وجود دارد. در این بخش، دو روش پرکاربرد را بررسی می‌کنیم:

1. اجرای اسکریپت با bash scriptname.sh
2. اجرای اسکریپت به‌صورت مستقیم با ./scriptname.sh

---

۱. ایجاد یک اسکریپت نمونه

ابتدا یک اسکریپت ساده ایجاد می‌کنیم که یک پیام را روی صفحه نمایش چاپ کند.

📌 ایجاد فایل اسکریپت

nano myscript.sh

📌 افزودن محتوای اسکریپت:

#!/bin/bash

echo "این یک اسکریپت نمونه است."

📌 ذخیره و خروج در nano
برای ذخیره: CTRL + X سپس Y و Enter

---

۲. اجرای اسکریپت با دستور bash scriptname.sh

در این روش، بدون نیاز به دادن مجوز اجرایی، اسکریپت مستقیماً توسط Bash اجرا می‌شود:

bash myscript.sh

✅ مزیت این روش:

• نیازی به اعطای مجوز اجرایی (chmod +x) نیست.
• مفید برای اجرای اسکریپتی که نیاز به اجرای یک‌باره دارد.

---

۳. اجرای اسکریپت به‌صورت مستقیم (./scriptname.sh)

برای این روش، ابتدا باید مجوز اجرایی به اسکریپت بدهیم:

📌 دادن مجوز اجرایی

chmod +x myscript.sh

📌 اجرای اسکریپت به‌صورت مستقیم

./myscript.sh

✅ مزیت این روش:

• می‌توان اسکریپت را بدون نیاز به تایپ bash مستقیماً اجرا کرد.
• مناسب برای اسکریپت‌هایی که قرار است به‌صورت مداوم اجرا شوند.

---

۴. تفاوت بین دو روش

روش اجرا	نیاز به مجوز اجرایی؟	نحوه اجرا
bash scriptname.sh	❌ نیاز ندارد	اجرا از طریق bash
./scriptname.sh	✅ نیاز دارد (chmod +x)	اجرا به‌صورت مستقل

---

جمع‌بندی

✅ دو روش اجرای اسکریپت را بررسی کردیم:

1. bash script.sh (بدون نیاز به مجوز اجرایی)
2. ./script.sh (نیاز به chmod +x)

✅ بسته به نیاز، می‌توان از یکی از این دو روش برای اجرای اسکریپت استفاده کرد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 5. مجوزهای اجرایی”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”توضیح مفهوم مجوزهای اجرایی در لینوکس” subtitle=”توضیحات کامل”]در سیستم‌عامل لینوکس، مجوزهای دسترسی به فایل‌ها نقش مهمی در امنیت و کنترل دسترسی کاربران دارند. یکی از مهم‌ترین مجوزها، مجوز اجرایی (execute permission) است که به یک فایل اجازه می‌دهد به‌عنوان یک برنامه یا اسکریپت اجرا شود.

---

۱. بررسی مجوزهای فایل در لینوکس

برای مشاهده مجوزهای یک فایل از دستور ls -l استفاده می‌کنیم:

ls -l myscript.sh

📌 مثال خروجی:

-rw-r--r-- 1 user user 42 Feb 21 12:00 myscript.sh

آنالیز خروجی:

• بخش اول (-rw-r--r--) نشان‌دهنده مجوزهای فایل است.
• ۱۰ کاراکتر اول نشان‌دهنده نوع فایل و مجوزهای آن است:
  • - (اولین کاراکتر) نشان‌دهنده فایل معمولی است.
  • rw- → مجوز خواندن و نوشتن برای مالک (User)
  • r-- → مجوز خواندن برای گروه (Group)
  • r-- → مجوز خواندن برای دیگر کاربران (Others)
• این فایل مجوز اجرایی ندارد و نمی‌توان آن را مستقیماً اجرا کرد.

---

۲. اعطای مجوز اجرایی به یک اسکریپت

برای اینکه یک اسکریپت بتواند اجرا شود، باید مجوز اجرایی داشته باشد. این کار را می‌توان با دستور chmod +x انجام داد:

chmod +x myscript.sh

اکنون اگر دوباره ls -l را اجرا کنیم:

ls -l myscript.sh

📌 خروجی جدید:

-rwxr-xr-x 1 user user 42 Feb 21 12:05 myscript.sh

تغییرات:

• x به فایل اضافه شده است: -rwxr-xr-x
• اکنون فایل قابلیت اجرا دارد.

---

۳. اجرای فایل پس از اعطای مجوز اجرایی

پس از اعمال مجوز اجرایی، می‌توان فایل را مستقیماً اجرا کرد:

./myscript.sh

---

۴. انواع مجوزها در لینوکس

مجوزهای دسترسی به فایل در لینوکس به سه بخش تقسیم می‌شوند:

نماد	مفهوم	توضیح
r	Read	امکان خواندن محتویات فایل
w	Write	امکان ویرایش و تغییر فایل
x	Execute	امکان اجرای فایل

✅ مجوزها برای سه دسته از کاربران تنظیم می‌شوند:

1. مالک فایل (User – u)
2. اعضای گروه فایل (Group – g)
3. دیگر کاربران (Others – o)

---

۵. تغییر دستی مجوزها با chmod

برای تغییر مجوزها به‌صورت دستی می‌توان از chmod استفاده کرد:

📌 اعطای مجوز اجرایی فقط به مالک فایل:

chmod u+x myscript.sh

📌 اعطای مجوز اجرایی به همه کاربران:

chmod a+x myscript.sh

📌 حذف مجوز اجرایی از همه کاربران:

chmod -x myscript.sh

---

۶. تغییر مجوزها با استفاده از مقدار عددی (Octal Mode)

در لینوکس می‌توان مجوزها را با اعداد هشت‌هشتی (Octal) نیز تنظیم کرد:

مقدار	مجوز معادل
7	rwx (خواندن، نوشتن، اجرا)
6	rw- (خواندن، نوشتن)
5	r-x (خواندن، اجرا)
4	r-- (فقط خواندن)
0	--- (بدون دسترسی)

📌 مثال:
دادن مجوز rwx به مالک، r-x به گروه و r-x به دیگر کاربران:

chmod 755 myscript.sh

📌 خروجی:

-rwxr-xr-x 1 user user 42 Feb 21 12:10 myscript.sh

---

جمع‌بندی

✅ مجوزهای اجرایی در لینوکس برای تعیین دسترسی به فایل‌ها ضروری هستند.
✅ با دستور ls -l می‌توان مجوزهای فعلی را مشاهده کرد.
✅ برای اجرای یک اسکریپت، باید مجوز x را به آن اضافه کنیم (chmod +x).
✅ می‌توان از روش نمادی (chmod u+x) یا روش عددی (chmod 755) برای تغییر مجوزها استفاده کرد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”استفاده از دستور chmod +x scriptname.sh برای فعال‌سازی قابلیت اجرا” subtitle=”توضیحات کامل”]در لینوکس، فایل‌های اسکریپت (مانند script.sh) به‌صورت پیش‌فرض دارای مجوز اجرایی نیستند. این بدان معناست که حتی اگر اسکریپت حاوی کد صحیح باشد، بدون اعطای مجوز اجرایی امکان اجرای مستقیم آن وجود ندارد. برای فعال‌سازی قابلیت اجرا، از دستور chmod +x استفاده می‌شود.

---

۱. بررسی وضعیت مجوزهای فایل

قبل از هر چیز، می‌توان بررسی کرد که آیا یک فایل اسکریپت دارای مجوز اجرایی است یا خیر. برای این کار از دستور زیر استفاده می‌شود:

ls -l scriptname.sh

📌 خروجی نمونه:

-rw-r--r-- 1 user user 42 Feb 21 12:00 scriptname.sh

• مقدار -rw-r--r-- نشان می‌دهد که این فایل فقط قابلیت خواندن (r) و نوشتن (w) برای مالک و خواندن برای سایر کاربران را دارد.
• مجوز اجرایی (x) در اینجا وجود ندارد.

---

۲. اعطای مجوز اجرایی به اسکریپت با chmod +x

برای اضافه کردن مجوز اجرا به این اسکریپت، از دستور زیر استفاده کنید:

chmod +x scriptname.sh

اکنون، اگر مجدداً مجوزهای فایل را بررسی کنیم:

ls -l scriptname.sh

📌 خروجی جدید:

-rwxr-xr-x 1 user user 42 Feb 21 12:05 scriptname.sh

✅ تفاوت اصلی:

• مقدار x (اجرا) به فایل اضافه شده است (-rwxr-xr-x).
• اکنون فایل می‌تواند اجرا شود.

---

۳. اجرای اسکریپت پس از اعطای مجوز اجرایی

پس از تنظیم مجوز اجرایی، دو روش برای اجرای اسکریپت وجود دارد:

✅ روش ۱: اجرای مستقیم از مسیر فعلی

./scriptname.sh

✅ روش ۲: اجرای اسکریپت از طریق مفسر bash

bash scriptname.sh

---

۴. بررسی سطح دسترسی‌ها پس از تغییر مجوز

با دستور ls -l، سطح دسترسی‌ها به‌صورت زیر نمایش داده می‌شود:

-rwxr-xr-x 1 user user 42 Feb 21 12:05 scriptname.sh

🔹 rwx برای مالک: امکان خواندن (r)، نوشتن (w)، و اجرا (x)
🔹 r-x برای گروه و دیگر کاربران: امکان خواندن (r) و اجرا (x) ولی بدون قابلیت نوشتن

اگر بخواهیم تنها به مالک دسترسی اجرا بدهیم، از دستور زیر استفاده می‌کنیم:

chmod u+x scriptname.sh

و اگر بخواهیم همه کاربران بتوانند اسکریپت را اجرا کنند:

chmod a+x scriptname.sh

---

۵. حذف مجوز اجرایی از اسکریپت

برای حذف مجوز اجرای یک اسکریپت از تمام کاربران:

chmod -x scriptname.sh

📌 بررسی مجوزها پس از حذف:

ls -l scriptname.sh

🔸 خروجی:

-rw-r--r-- 1 user user 42 Feb 21 12:10 scriptname.sh

✖ فایل دیگر قابلیت اجرا ندارد و فقط خواندنی است.

---

جمع‌بندی

✅ فایل‌های اسکریپت برای اجرا نیاز به مجوز اجرایی دارند.
✅ دستور chmod +x scriptname.sh قابلیت اجرا را فعال می‌کند.
✅ می‌توان با ls -l سطح دسترسی‌ها را بررسی کرد.
✅ برای اجرای اسکریپت، از ./scriptname.sh یا bash scriptname.sh استفاده می‌شود.
✅ می‌توان مجوزهای اجرا را برای کاربر خاص (chmod u+x) یا همه کاربران (chmod a+x) تنظیم کرد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”بررسی مجوزهای فایل با استفاده از دستور ls -l” subtitle=”توضیحات کامل”]در سیستم‌عامل‌های مبتنی بر لینوکس و یونیکس، هر فایل و دایرکتوری دارای مجموعه‌ای از مجوزهای دسترسی (Permissions) است که تعیین می‌کند چه کاربرانی اجازه خواندن (Read)، نوشتن (Write) و اجرای (Execute) آن را دارند.

برای بررسی سطح مجوزهای یک فایل یا دایرکتوری، از دستور ls -l استفاده می‌شود.

---

۱. بررسی مجوزهای فایل با ls -l

دستور زیر لیست فایل‌های موجود در دایرکتوری جاری را همراه با مجوزهای آن‌ها نمایش می‌دهد:

ls -l

📌 خروجی نمونه:

-rwxr-xr--  1 user group  1234 Feb 21 12:00 script.sh

---

۲. تحلیل خروجی دستور ls -l

خروجی این دستور شامل اطلاعات مختلفی درباره فایل است که در ادامه توضیح داده می‌شود:

-rwxr-xr--  1 user group  1234 Feb 21 12:00 script.sh

🔹 بخش اول (-rwxr-xr--): تعیین نوع فایل و مجوزهای آن
🔹 بخش دوم (1): تعداد لینک‌های سخت (Hard Links)
🔹 بخش سوم (user): نام کاربر مالک فایل
🔹 بخش چهارم (group): نام گروه مالک فایل
🔹 بخش پنجم (1234): اندازه فایل بر حسب بایت
🔹 بخش ششم (Feb 21 12:00): تاریخ و ساعت آخرین تغییر
🔹 بخش هفتم (script.sh): نام فایل

---

۳. درک ساختار مجوزهای فایل (-rwxr-xr--)

بخش اول خروجی که شامل ۱۰ کاراکتر است، از دو قسمت اصلی تشکیل شده است:
✅ اولین کاراکتر نوع فایل را مشخص می‌کند:

• - : فایل معمولی (Regular File)
• d : دایرکتوری (Directory)
• l : لینک نمادین (Symbolic Link)

✅ نه کاراکتر بعدی شامل سه دسته مجوز برای مالک، گروه و سایر کاربران است:

rwx | r-x | r-- 

🔹 rwx → مجوزهای مالک (User/Owner)
🔹 r-x → مجوزهای گروه (Group)
🔹 r-- → مجوزهای سایر کاربران (Others)

جدول مجوزها:

کاراکتر	معنی
r	Read (خواندن)
w	Write (نوشتن)
x	Execute (اجرا)
-	بدون مجوز

مثال:
✅ -rw-r--r-- → فایل خواندنی و نوشتنی برای مالک، فقط خواندنی برای گروه و سایر کاربران
✅ -rwxr-xr-x → فایل قابل اجرا برای همه کاربران

---

۴. تغییر مجوزهای فایل با chmod

✅ اضافه کردن مجوز اجرا به یک فایل برای همه کاربران:

chmod +x script.sh

✅ حذف مجوز نوشتن از گروه:

chmod g-w script.sh

✅ دادن مجوز کامل به مالک و مجوز خواندن به سایرین:

chmod 744 script.sh

---

۵. نمایش جزئیات مجوزهای یک فایل خاص

می‌توان با دستور زیر فقط اطلاعات یک فایل را مشاهده کرد:

ls -l script.sh

📌 خروجی:

-rwxr--r-- 1 user group  567 Feb 21 12:30 script.sh

---

جمع‌بندی

✅ دستور ls -l برای نمایش سطح دسترسی فایل‌ها و دایرکتوری‌ها استفاده می‌شود.
✅ اولین کاراکتر (- یا d) نوع فایل را مشخص می‌کند.
✅ سه گروه مجوز (rwx) برای مالک، گروه، و سایر کاربران وجود دارد.
✅ با chmod می‌توان سطح دسترسی‌ها را تغییر داد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 6. افزودن کامنت‌ها به اسکریپت”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”استفاده از نماد # برای اضافه کردن توضیحات و مستندسازی کد” subtitle=”توضیحات کامل”]در اسکریپت‌نویسی شل، مستندسازی و توضیح کد یکی از مهم‌ترین اصول برای خوانایی و نگهداری کد است. در Bash و سایر شل‌ها، از نماد # برای نوشتن توضیحات در اسکریپت استفاده می‌شود. این توضیحات در حین اجرای اسکریپت نادیده گرفته می‌شوند و صرفاً برای راهنمایی برنامه‌نویسان و کاربران کاربرد دارند.

---

۱. نوشتن توضیحات تک‌خطی در اسکریپت شل

برای اضافه کردن یک توضیح تک‌خطی، کافی است نماد # را در ابتدای خط قرار دهید:

#!/bin/bash  # مشخص کردن مفسر برای اجرای اسکریپت

# این یک اسکریپت ساده است که متن را در خروجی نمایش می‌دهد
echo "سلام! این یک اسکریپت نمونه است."

📌 نکته: هر متنی که بعد از # بیاید، توسط مفسر شل نادیده گرفته می‌شود.

---

۲. نوشتن توضیحات چندخطی در اسکریپت شل

در اسکریپت‌های طولانی، بهتر است توضیحات چندخطی برای مستندسازی کد استفاده شود:

#!/bin/bash

# این اسکریپت نام کاربر جاری را نمایش داده
# سپس نام دایرکتوری فعلی را نشان می‌دهد
# و در نهایت لیست فایل‌های موجود را چاپ می‌کند

echo "نام کاربر جاری: $USER"
echo "دایرکتوری جاری: $PWD"
ls -l

📌 نکته: در Bash هیچ ساختار خاصی برای توضیحات چندخطی مانند /* */ در C یا """ """ در Python وجود ندارد، بنابراین باید هر خط توضیح را با # شروع کرد.

---

۳. استفاده از توضیحات برای غیرفعال کردن موقت یک خط کد

گاهی اوقات برای اشکال‌زدایی (Debugging) یا آزمایش کد، نیاز است که یک خط از اسکریپت اجرا نشود. برای این کار می‌توان از # برای کامنت‌گذاری (Commenting Out) آن خط استفاده کرد:

#!/bin/bash

echo "این خط اجرا می‌شود"

# echo "این خط اجرا نمی‌شود زیرا کامنت شده است"

---

۴. استفاده از توضیحات برای مستندسازی ورودی و خروجی اسکریپت

برای خوانایی بهتر، می‌توان در ابتدای اسکریپت توضیحاتی درباره نحوه استفاده از آن نوشت:

#!/bin/bash

# اسکریپت: backup.sh
# توضیحات: این اسکریپت از یک دایرکتوری مشخص نسخه پشتیبان تهیه می‌کند
# استفاده: ./backup.sh /home/user/Documents /backup/
# ورودی‌ها: 
#   1. مسیر دایرکتوری منبع
#   2. مسیر دایرکتوری مقصد
# خروجی: ایجاد یک فایل آرشیو از دایرکتوری مشخص‌شده

SOURCE=$1
DEST=$2

tar -czf $DEST/backup.tar.gz $SOURCE

echo "نسخه پشتیبان با موفقیت ایجاد شد!"

📌 نکته: این روش برای اسکریپت‌های عمومی و ابزارهای اتوماسیون بسیار مفید است، زیرا به کاربران نشان می‌دهد که چگونه باید از اسکریپت استفاده کنند.

---

۵. حذف تمام خطوط توضیحی از یک اسکریپت

اگر بخواهید تمام توضیحات را از یک اسکریپت حذف کنید، می‌توانید از دستور sed استفاده کنید:

sed '/^#/d' script.sh > script_clean.sh

📌 این دستور تمام خطوطی که با # شروع می‌شوند را حذف کرده و خروجی را در script_clean.sh ذخیره می‌کند.

---

جمع‌بندی

✅ نماد # در Bash برای اضافه کردن توضیحات و مستندسازی کد استفاده می‌شود.
✅ توضیحات باعث افزایش خوانایی کد و درک بهتر عملکرد اسکریپت می‌شوند.
✅ برای توضیحات چندخطی، باید هر خط را جداگانه با # شروع کرد.
✅ می‌توان از # برای غیرفعال کردن موقت بخشی از کد استفاده کرد.
✅ در اسکریپت‌های پیچیده، نوشتن توضیحات در ابتدای فایل برای مستندسازی ورودی‌ها، خروجی‌ها و نحوه استفاده ضروری است.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”اهمیت کامنت‌گذاری در خوانایی و نگهداری کد” subtitle=”توضیحات کامل”]کامنت‌گذاری (Commenting) یکی از مهم‌ترین اصول برنامه‌نویسی و اسکریپت‌نویسی است که تأثیر زیادی در خوانایی، نگهداری و اشکال‌زدایی کد دارد. در Bash و سایر شل‌ها، برای نوشتن توضیحات از نماد # استفاده می‌شود. این توضیحات توسط مفسر نادیده گرفته می‌شوند و فقط برای راهنمایی برنامه‌نویسان استفاده می‌شوند.

---

۱. افزایش خوانایی کد

بدون توضیحات، خواندن و درک کد به‌خصوص در پروژه‌های بزرگ دشوار خواهد شد. کامنت‌گذاری مناسب باعث می‌شود که ساختار و هدف هر بخش از کد به‌راحتی قابل درک باشد.

🔹 مثال بدون کامنت (کد نامفهوم برای افراد دیگر):

#!/bin/bash

a=$(ls -l | wc -l)
echo $a

🔹 مثال با کامنت‌گذاری مناسب:

#!/bin/bash

# شمارش تعداد فایل‌ها و دایرکتوری‌های موجود در مسیر جاری
a=$(ls -l | wc -l)

# نمایش تعداد فایل‌ها در خروجی
echo $a

📌 نتیجه: در نسخه کامنت‌گذاری‌شده، هدف هر خط مشخص است و فهم کد برای دیگران (و حتی خود نویسنده در آینده) آسان‌تر می‌شود.

---

۲. کمک به اشکال‌زدایی و رفع خطاها

یکی از روش‌های رایج در رفع خطاها (Debugging)، غیرفعال کردن موقتی برخی خطوط کد است. این کار باعث می‌شود که برنامه را مرحله‌به‌مرحله بررسی کنیم.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

echo "مرحله ۱: شروع برنامه"

# echo "مرحله ۲: اجرای فرآیند X"  # این خط موقتاً غیرفعال شده است

echo "مرحله ۳: پایان برنامه"

📌 نتیجه: کامنت‌گذاری باعث می‌شود که بدون حذف کردن کد، بتوانیم برخی از بخش‌ها را موقتاً غیرفعال کنیم و رفتار برنامه را بررسی کنیم.

---

۳. مستندسازی اسکریپت و توضیح عملکرد آن

برای اسکریپت‌هایی که قرار است توسط کاربران دیگر یا تیم‌های مختلف استفاده شوند، بهتر است که در ابتدای کد توضیحاتی درباره نحوه استفاده، ورودی‌ها و خروجی‌های اسکریپت ارائه شود.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

# اسکریپت: backup.sh
# توضیحات: این اسکریپت یک نسخه پشتیبان از مسیر مشخص‌شده تهیه می‌کند
# نحوه اجرا: ./backup.sh /home/user/Documents /backup/
# ورودی‌ها:
#   1. مسیر دایرکتوری منبع
#   2. مسیر دایرکتوری مقصد
# خروجی: ایجاد یک فایل آرشیو از دایرکتوری مشخص‌شده

SOURCE=$1
DEST=$2

tar -czf $DEST/backup.tar.gz $SOURCE

echo "نسخه پشتیبان با موفقیت ایجاد شد!"

📌 نتیجه: این نوع کامنت‌گذاری راهنمایی کاملی درباره نحوه استفاده از اسکریپت به کاربران می‌دهد.

---

۴. جلوگیری از ابهام و سوءتفاهم در تیم‌های برنامه‌نویسی

اگر چندین توسعه‌دهنده روی یک پروژه کار می‌کنند، کامنت‌گذاری می‌تواند از سوءبرداشت‌ها و تغییرات اشتباه در کد جلوگیری کند.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

# این متغیر برای ذخیره مسیر فایل‌های موقتی استفاده می‌شود
TMP_DIR="/tmp/my_temp_files"

# بررسی اینکه آیا دایرکتوری وجود دارد یا نه
if [ ! -d "$TMP_DIR" ]; then
    mkdir "$TMP_DIR"
fi

📌 نتیجه: تیم‌های برنامه‌نویسی با خواندن این کامنت متوجه می‌شوند که تغییر این متغیر ممکن است در عملکرد کلی برنامه تأثیر بگذارد.

---

۵. رعایت استانداردهای نگهداری و توسعه نرم‌افزار

کامنت‌گذاری خوب یکی از استانداردهای مهندسی نرم‌افزار است که در توسعه بلندمدت پروژه‌ها تأثیر زیادی دارد. بسیاری از شرکت‌ها و تیم‌های توسعه، کامنت‌گذاری را به‌عنوان یک استاندارد اجباری در فرآیند توسعه نرم‌افزار در نظر می‌گیرند.

🔹 چند نکته برای کامنت‌گذاری استاندارد:
✅ کامنت‌های مفید بنویسید: توضیح دهید که چرا این کد نوشته شده است، نه فقط اینکه چه کاری انجام می‌دهد.
✅ از کامنت‌های بیش‌ازحد اجتناب کنید: اگر کد به‌اندازه کافی خوانا است، نیازی به توضیح اضافی نیست.
✅ کامنت‌ها را به‌روز نگه دارید: اگر کد تغییر کرد، کامنت‌ها را هم به‌روزرسانی کنید تا اطلاعات غلط ارائه ندهند.

---

جمع‌بندی

✅ کامنت‌گذاری باعث افزایش خوانایی کد و درک بهتر عملکرد آن می‌شود.
✅ کامنت‌ها به اشکال‌زدایی و رفع خطاها کمک می‌کنند.
✅ مستندسازی در ابتدای اسکریپت، استفاده از آن را برای کاربران دیگر آسان‌تر می‌کند.
✅ در تیم‌های توسعه، کامنت‌ها از سوءبرداشت و تغییرات اشتباه جلوگیری می‌کنند.
✅ رعایت استانداردهای کامنت‌گذاری، نگهداری و توسعه پروژه را در درازمدت ساده‌تر می‌کند.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 7. ساختار اصلی یک اسکریپت شل”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”تعریف بخش‌های اصلی یک اسکریپت” subtitle=”توضیحات کامل”]یک اسکریپت شل شامل بخش‌های مختلفی است که هر کدام نقش خاصی در اجرای برنامه دارند. در این قسمت، سه بخش اصلی اسکریپت را بررسی می‌کنیم:

• تعریف متغیرها (Variables)
• دستورات اصلی (Main Commands)
• حلقه‌ها و شرط‌ها (Loops & Conditions)

---

۱. تعریف متغیرها

متغیرها در اسکریپت شل برای ذخیره داده‌ها و مقداردهی اولیه استفاده می‌شوند. تعریف متغیرها به شما این امکان را می‌دهد که مقدارهای تکراری را در کد ذخیره کنید و برنامه را انعطاف‌پذیرتر کنید.

🔹 نحوه تعریف متغیر در Bash:

#!/bin/bash

# تعریف متغیرها
NAME="Ali"
AGE=25
CITY="Tehran"

# نمایش مقدار متغیرها
echo "نام: $NAME"
echo "سن: $AGE"
echo "شهر: $CITY"

📌 نکات مهم درباره متغیرها:
✅ بین نام متغیر و مقدار آن نباید فاصله باشد.
✅ برای مقداردهی متغیرهای متنی نیاز به علامت نقل‌قول (“”) داریم.
✅ برای مقداردهی متغیرهای عددی نیازی به نقل‌قول نیست.
✅ برای استفاده از مقدار متغیر از نماد $ قبل از نام آن استفاده می‌شود.

---

۲. دستورات اصلی

دستورات اصلی شامل دستورات لینوکس و دستورات داخلی شل هستند که در اسکریپت اجرا می‌شوند. این دستورات می‌توانند شامل کارهایی مثل مدیریت فایل‌ها، نمایش اطلاعات و اجرای برنامه‌های دیگر باشند.

🔹 مثال از دستورات اصلی در اسکریپت:

#!/bin/bash

# نمایش اطلاعات سیستم
echo "نام کاربر: $(whoami)"
echo "تاریخ و زمان: $(date)"
echo "مسیر جاری: $(pwd)"

# ایجاد یک دایرکتوری جدید
mkdir my_directory

# بررسی وجود فایل
if [ -f myfile.txt ]; then
    echo "فایل موجود است."
else
    echo "فایل یافت نشد."
fi

📌 نکات:
✅ echo برای نمایش پیام‌ها در خروجی استفاده می‌شود.
✅ $(whoami), $(date), $(pwd) دستورات داخلی سیستم هستند که مقدارهای مختلفی را برمی‌گردانند.
✅ mkdir برای ایجاد دایرکتوری و [ -f ] برای بررسی وجود فایل استفاده می‌شود.

---

۳. حلقه‌ها و شرط‌ها

حلقه‌ها و شرط‌ها به شما اجازه می‌دهند برنامه را بر اساس شرایط خاصی اجرا کنید یا چندین بار یک عملیات را انجام دهید.

۳.۱ دستورات شرطی (if-else)

دستورات شرطی برای بررسی شرایط مختلف و اجرای کدهای متفاوت بر اساس شرایط صحیح یا غلط استفاده می‌شوند.

🔹 مثال از دستور شرطی:

#!/bin/bash

# بررسی وضعیت اینترنت
ping -c 1 google.com &> /dev/null

if [ $? -eq 0 ]; then
    echo "اتصال اینترنت برقرار است."
else
    echo "اتصال اینترنت برقرار نیست."
fi

📌 نکات:
✅ دستور ping -c 1 google.com بررسی می‌کند که آیا اینترنت متصل است یا نه.
✅ مقدار $? وضعیت اجرای دستور قبلی را ذخیره می‌کند (۰ برای موفقیت، عددی غیر از صفر برای شکست).

۳.۲ حلقه‌ها (for, while, until)

حلقه‌ها برای اجرای یک دستور چندین بار استفاده می‌شوند.

🔹 مثال از حلقه for برای تکرار دستورات:

#!/bin/bash

# نمایش اعداد ۱ تا ۵
for i in {1..5}
do
    echo "عدد: $i"
done

🔹 مثال از حلقه while برای اجرای دستورات تا زمان خاصی:

#!/bin/bash

count=1
while [ $count -le 5 ]
do
    echo "تعداد: $count"
    ((count++))
done

📌 نکات:
✅ حلقه for از {1..5} برای تولید اعداد ۱ تا ۵ استفاده می‌کند.
✅ حلقه while تا زمانی که مقدار count کمتر از ۵ باشد، اجرا می‌شود.

---

جمع‌بندی

✅ متغیرها برای ذخیره داده‌ها و مقداردهی اولیه در اسکریپت استفاده می‌شوند.
✅ دستورات اصلی شامل دستورات سیستم، مدیریت فایل‌ها و پردازش داده‌ها هستند.
✅ شرط‌ها امکان بررسی شرایط و اجرای تصمیمات منطقی را فراهم می‌کنند.
✅ حلقه‌ها اجرای دستورات تکراری را امکان‌پذیر می‌کنند.
✅ ترکیب این سه بخش اصلی در اسکریپت‌های Bash امکان مدیریت خودکار فرآیندها و اجرای وظایف پیشرفته را فراهم می‌کند.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”سازماندهی اسکریپت به صورت منطقی و خوانا” subtitle=”توضیحات کامل”]یک اسکریپت شل خوانا و سازمان‌یافته باعث می‌شود که نه‌تنها درک آن آسان‌تر باشد، بلکه نگهداری و رفع اشکال آن نیز ساده‌تر شود. در این بخش، روش‌هایی را بررسی می‌کنیم که به شما کمک می‌کنند اسکریپت‌های Bash را به‌صورت منظم و حرفه‌ای بنویسید.

---

۱. تقسیم‌بندی اسکریپت به بخش‌های مشخص

یک اسکریپت خوب باید ساختار واضحی داشته باشد. معمولاً اسکریپت‌های Bash به بخش‌های زیر تقسیم می‌شوند:

1. Shebang و اطلاعات اولیه
2. تعریف متغیرها
3. تعریف توابع (در صورت نیاز)
4. دستورات اصلی (Logic اصلی اسکریپت)
5. جمع‌بندی و پایان اسکریپت

🔹 نمونه ساختار استاندارد یک اسکریپت خوانا:

#!/bin/bash

# ==============================
#  اسکریپت: Backup Script
#  نویسنده: Ali
#  تاریخ: 2025-02-21
#  توضیح: این اسکریپت از دایرکتوری مشخص‌شده بکاپ می‌گیرد.
# ==============================

# --- 1. تعریف متغیرها ---
SOURCE_DIR="/home/user/Documents"
BACKUP_DIR="/home/user/Backup"
LOG_FILE="/home/user/backup.log"

# --- 2. تعریف توابع ---
backup_files() {
    echo "در حال ایجاد بکاپ از $SOURCE_DIR..."
    tar -czf "$BACKUP_DIR/backup_$(date +%F).tar.gz" "$SOURCE_DIR"
    echo "بکاپ با موفقیت ذخیره شد!" | tee -a "$LOG_FILE"
}

# --- 3. اجرای اسکریپت ---
backup_files

📌 ویژگی‌های این اسکریپت:
✅ دارای بخش توضیحات در ابتدای کد (نام، نویسنده، تاریخ، توضیحات کوتاه)
✅ متغیرها در یک بخش جدا تعریف شده‌اند
✅ توابع برای سازمان‌دهی بهتر کد استفاده شده‌اند
✅ دستورات اصلی در انتهای اسکریپت قرار گرفته‌اند

---

۲. استفاده از کامنت‌ها برای توضیح کد

کامنت‌ها باعث خوانایی بیشتر کد می‌شوند و درک آن را برای برنامه‌نویس‌های دیگر (و حتی خودتان در آینده) آسان‌تر می‌کنند.

🔹 نمونه استفاده صحیح از کامنت‌ها:

#!/bin/bash

# نام فایل بکاپ را بر اساس تاریخ تنظیم می‌کند
BACKUP_FILE="backup_$(date +%F).tar.gz"

# ایجاد بکاپ از دایرکتوری مشخص‌شده
tar -czf "/backup/$BACKUP_FILE" "/home/user/Documents"

# بررسی موفقیت‌آمیز بودن عملیات بکاپ‌گیری
if [ $? -eq 0 ]; then
    echo "بکاپ با موفقیت ایجاد شد: $BACKUP_FILE"
else
    echo "بکاپ‌گیری ناموفق بود!"
fi

📌 نکات مهم:
✅ هر بخش مهم از اسکریپت توضیح داده شده است
✅ کامنت‌ها کوتاه و دقیق هستند
✅ از کامنت‌های اضافی که واضحات را توضیح می‌دهند اجتناب شده است

---

۳. نام‌گذاری استاندارد متغیرها و توابع

🔹 قوانین پیشنهادی برای نام‌گذاری متغیرها و توابع:
✅ نام متغیرها باید گویا باشند (به جای x=5 بنویسید MAX_RETRY=5)
✅ متغیرها با حروف بزرگ نوشته شوند (مثلاً BACKUP_DIR به جای backupdir)
✅ نام توابع باید توصیفی باشد (مثلاً backup_files به جای bf)

🔹 نمونه نام‌گذاری مناسب:

#!/bin/bash

# متغیرها
LOG_DIR="/var/log/my_script"
MAX_RETRY=3

# تعریف تابع برای بررسی فضای دیسک
check_disk_space() {
    df -h | grep "/dev/sda1"
}

📌 مزیت این روش: نام‌ها معنی‌دار هستند و باعث خوانایی بیشتر اسکریپت می‌شوند.

---

۴. استفاده از توابع برای جلوگیری از تکرار کد

اگر یک کد چندین بار در اسکریپت استفاده شود، بهتر است که آن را در قالب یک تابع تعریف کنیم.

🔹 مثال بدون استفاده از تابع:

#!/bin/bash

echo "در حال بررسی اتصال به اینترنت..."
ping -c 1 google.com &> /dev/null
if [ $? -eq 0 ]; then
    echo "اینترنت متصل است."
else
    echo "اینترنت قطع است."
fi

echo "در حال بررسی اتصال به سرور..."
ping -c 1 192.168.1.1 &> /dev/null
if [ $? -eq 0 ]; then
    echo "سرور در دسترس است."
else
    echo "سرور در دسترس نیست."
fi

🔹 بهینه‌سازی با استفاده از تابع:

#!/bin/bash

# تابع بررسی اتصال
check_connection() {
    ping -c 1 $1 &> /dev/null
    if [ $? -eq 0 ]; then
        echo "$1 در دسترس است."
    else
        echo "$1 در دسترس نیست."
    fi
}

# اجرای تابع برای بررسی اینترنت و سرور
check_connection "google.com"
check_connection "192.168.1.1"

📌 مزیت استفاده از توابع:
✅ جلوگیری از تکرار کد
✅ خوانایی بیشتر و مدیریت آسان‌تر

---

۵. استفاده از کنترل خطا برای جلوگیری از توقف غیرمنتظره اسکریپت

یک اسکریپت خوب باید بتواند خطاهای احتمالی را مدیریت کند تا باعث اختلال در اجرای برنامه نشود.

🔹 مثال: بررسی وجود یک دایرکتوری قبل از ایجاد آن

#!/bin/bash

DIR="/backup"

# بررسی وجود دایرکتوری
if [ ! -d "$DIR" ]; then
    echo "دایرکتوری وجود ندارد. در حال ایجاد..."
    mkdir -p "$DIR"
else
    echo "دایرکتوری از قبل وجود دارد."
fi

📌 مزیت این روش:
✅ از ایجاد خطای “فایل یا دایرکتوری موجود نیست” جلوگیری می‌کند.

---

جمع‌بندی

✅ ساختار اسکریپت را به بخش‌های مشخص (Shebang، متغیرها، توابع، دستورات اصلی) تقسیم کنید.
✅ از کامنت‌های کوتاه و کاربردی برای توضیح بخش‌های مهم استفاده کنید.
✅ نام متغیرها و توابع باید گویا و قابل فهم باشند.
✅ از توابع برای جلوگیری از تکرار کد استفاده کنید.
✅ برای مدیریت بهتر اسکریپت، کنترل خطا و بررسی وضعیت دستورات را لحاظ کنید.

با رعایت این نکات، اسکریپت‌های شما خواناتر، منظم‌تر و نگهداری‌پذیرتر خواهند بود.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 8. اجرای اسکریپت و اشکال‌زدایی اولیه”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”نحوه اجرای اسکریپت و بررسی خطاهای احتمالی” subtitle=”توضیحات کامل”]اجرای صحیح اسکریپت شل و بررسی خطاهای احتمالی، یکی از مهم‌ترین بخش‌های مدیریت اسکریپت‌ها در لینوکس است. در این بخش، روش‌های مختلف اجرای اسکریپت، نحوه بررسی و مدیریت خطاها، و جلوگیری از توقف ناگهانی اسکریپت را توضیح می‌دهیم.

---

۱. روش‌های مختلف اجرای اسکریپت

پس از ایجاد یک اسکریپت، چندین روش برای اجرای آن وجود دارد:

🔹 ۱. اجرای اسکریپت با نام مستقیم و استفاده از bash یا sh

bash myscript.sh
sh myscript.sh

📌 در این روش، نیازی به اعمال مجوز اجرایی (chmod +x) نیست، اما اسکریپت باید به درستی نوشته شده باشد.

🔹 ۲. اجرای اسکریپت با استفاده از ./ (مستقیم از مسیر فعلی)

./myscript.sh

📌 در این روش، اسکریپت باید دارای مجوز اجرایی باشد. در غیر این صورت، با خطای زیر مواجه می‌شوید:

bash: ./myscript.sh: Permission denied

✅ برای حل مشکل، باید مجوز اجرایی به اسکریپت بدهید:

chmod +x myscript.sh

🔹 ۳. اجرای اسکریپت از مسیر کامل

/home/user/scripts/myscript.sh

📌 اگر مسیر اسکریپت در PATH تعریف نشده باشد، باید مسیر کامل را مشخص کنید.

🔹 ۴. اجرای اسکریپت در یک شل دیگر

zsh myscript.sh   # اجرای اسکریپت با Zsh
dash myscript.sh  # اجرای اسکریپت با Dash

📌 این روش زمانی کاربرد دارد که بخواهید اسکریپت را در یک مفسر خاص اجرا کنید.

---

۲. بررسی خطاهای احتمالی در اجرای اسکریپت

در هنگام اجرای یک اسکریپت، ممکن است با خطاهای مختلفی مواجه شوید. در ادامه روش‌های بررسی و مدیریت خطاها را بررسی می‌کنیم.

🔹 ۱. استفاده از echo $? برای بررسی خروجی دستورات
هر دستور در لینوکس پس از اجرا، یک مقدار خروجی (exit status) برمی‌گرداند:

✅ مقدار 0 نشان‌دهنده موفقیت است.
❌ مقدار غیر از 0 نشان‌دهنده خطا است.

🔹 مثال بررسی خروجی یک دستور:

ls /home/user
echo $?

اگر مقدار خروجی 0 باشد، یعنی دستور بدون خطا اجرا شده است. در غیر این صورت، باید مشکل را بررسی کنید.

🔹 ۲. استفاده از set -e برای توقف اجرای اسکریپت در صورت وقوع خطا
در حالت عادی، اگر یک دستور در اسکریپت با خطا مواجه شود، اجرای اسکریپت ادامه پیدا می‌کند. برای جلوگیری از این اتفاق، می‌توان از set -e استفاده کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash
set -e  # توقف اجرای اسکریپت در صورت وقوع خطا

echo "در حال اجرای دستورات..."
mkdir /root/testdir  # اگر کاربر دسترسی نداشته باشد، اسکریپت متوقف می‌شود
echo "این پیام چاپ نمی‌شود اگر خطا رخ دهد!"

📌 بدون set -e، اگر یک دستور با خطا مواجه شود، اجرای اسکریپت ادامه می‌یابد. اما با set -e، اجرای اسکریپت متوقف می‌شود.

🔹 ۳. استفاده از trap برای مدیریت خطاها
اگر بخواهید هنگام وقوع خطا یک پیام خاص نمایش داده شود یا عملیات خاصی انجام دهید، می‌توانید از trap استفاده کنید.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

trap 'echo "❌ خطا رخ داده است! اسکریپت متوقف شد." ; exit 1' ERR

echo "شروع اسکریپت..."
cd /root/non_existent_directory  # این خطا باعث اجرای trap می‌شود
echo "این پیام چاپ نمی‌شود!"

📌 در این مثال، اگر اسکریپت به خطایی برخورد کند، trap پیام خطا را نمایش داده و اجرای اسکریپت را متوقف می‌کند.

🔹 ۴. استفاده از if برای بررسی موفقیت یا شکست یک دستور

#!/bin/bash

echo "بررسی ارتباط با اینترنت..."
ping -c 1 google.com &> /dev/null

if [ $? -eq 0 ]; then
    echo "✅ اینترنت متصل است."
else
    echo "❌ اینترنت قطع است!"
fi

📌 در این مثال، اگر ping موفق باشد، پیام “اینترنت متصل است” نمایش داده می‌شود، در غیر این صورت، پیام “اینترنت قطع است” نمایش داده خواهد شد.

🔹 ۵. ثبت خروجی و خطاها در یک فایل لاگ
برای ذخیره اطلاعات اجرای اسکریپت و بررسی خطاها بعداً، می‌توان خروجی را در یک فایل لاگ ثبت کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

LOG_FILE="/var/log/myscript.log"

echo "شروع اجرای اسکریپت..." | tee -a "$LOG_FILE"
ls /nonexistent_directory &>> "$LOG_FILE"
echo "پایان اجرای اسکریپت." | tee -a "$LOG_FILE"

📌 در این روش، خطاها و خروجی‌ها در فایل /var/log/myscript.log ذخیره می‌شوند.

---

جمع‌بندی

✅ روش‌های مختلف اجرای اسکریپت شامل bash script.sh، ./script.sh و sh script.sh است.
✅ برای اجرای اسکریپت به صورت مستقیم، باید مجوز اجرایی (chmod +x script.sh) داده شود.
✅ برای بررسی موفقیت اجرای دستورات، می‌توان از echo $? استفاده کرد.
✅ استفاده از set -e مانع از ادامه اجرای اسکریپت در صورت وقوع خطا می‌شود.
✅ با استفاده از trap می‌توان خطاهای احتمالی را مدیریت و پیام‌های مناسب نمایش داد.
✅ برای جلوگیری از اجرای ادامه اسکریپت در صورت خطا، می‌توان از if برای بررسی exit status دستورات استفاده کرد.
✅ ثبت لاگ اجرای اسکریپت باعث می‌شود که بتوانیم خطاها را در آینده بررسی کنیم.

با رعایت این نکات، می‌توان اسکریپت‌هایی پایدار، بدون خطا و قابل‌مدیریت نوشت.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”استفاده از گزینه bash -x scriptname.sh برای دنبال کردن دستورات در حین اجرا” subtitle=”توضیحات کامل”]یکی از مشکلات رایج در اسکریپت‌نویسی شل، خطایابی و بررسی نحوه اجرای دستورات است. در لینوکس، bash -x یک گزینه مفید برای اشکال‌زدایی (Debugging) اسکریپت‌هاست که هنگام اجرای اسکریپت، دستورات را قبل از اجرا نمایش می‌دهد. این قابلیت کمک می‌کند تا متوجه شوید که کدام دستورات اجرا می‌شوند، چه مقادیری به متغیرها اختصاص داده شده و چه چیزی باعث خطاهای احتمالی می‌شود.

---

۱. نحوه استفاده از bash -x برای اشکال‌زدایی اسکریپت

🔹 برای مشاهده دستورات در حین اجرا، کافی است اسکریپت را با گزینه -x اجرا کنید:

bash -x scriptname.sh

📌 در این روش، هر دستوری که اجرا می‌شود، قبل از اجرا با یک + در ابتدای آن نمایش داده می‌شود.

🔹 مثال ساده:
فرض کنید یک اسکریپت ساده به نام test.sh داریم:

#!/bin/bash
name="Ali"
echo "Hello, $name!"

✅ اجرای معمولی اسکریپت:

./test.sh

🔹 خروجی:

Hello, Ali!

✅ اجرای اسکریپت با bash -x:

bash -x test.sh

🔹 خروجی:

+ name='Ali'
+ echo 'Hello, Ali!'
Hello, Ali!

📌 در این خروجی، علامت + نشان‌دهنده دستورات در حال اجرا است.

---

۲. اشکال‌زدایی اسکریپت‌های پیچیده‌تر

فرض کنید اسکریپتی دارید که محاسبات انجام می‌دهد و ممکن است دارای خطا باشد:

🔹 اسکریپت نمونه (calc.sh)

#!/bin/bash
a=10
b=0
result=$((a / b))
echo "Result: $result"

✅ اجرای معمولی:

./calc.sh

🔹 خروجی:

./calc.sh: line 4: division by zero (error token is "b)")

📌 این خطا نشان می‌دهد که تقسیم بر صفر انجام شده است اما مشخص نمی‌کند که دقیقا کدام مقدار باعث این مشکل شده است.

✅ اجرای اسکریپت با bash -x:

bash -x calc.sh

🔹 خروجی:

+ a=10
+ b=0
+ result='(10 / 0)'
./calc.sh: line 4: division by zero (error token is "b)")

📌 این خروجی نشان می‌دهد که مقدار b=0 بوده و باعث این خطا شده است.

---

۳. استفاده از set -x و set +x برای فعال/غیرفعال کردن اشکال‌زدایی

گاهی اوقات نمی‌خواهید کل اسکریپت را در حالت اشکال‌زدایی اجرا کنید، بلکه فقط بخش خاصی از آن را بررسی کنید. در این حالت، می‌توانید از دستورات set -x و set +x استفاده کنید:

🔹 مثال:

#!/bin/bash
echo "شروع اسکریپت..."

set -x  # فعال کردن اشکال‌زدایی
a=5
b=3
sum=$((a + b))
echo "جمع: $sum"
set +x  # غیرفعال کردن اشکال‌زدایی

echo "پایان اسکریپت."

✅ اجرای اسکریپت:

./script.sh

🔹 خروجی:

شروع اسکریپت...
+ a=5
+ b=3
+ sum=8
+ echo 'جمع: 8'
جمع: 8
پایان اسکریپت.

📌 در این خروجی، فقط بخش موردنظر (بین set -x و set +x) در حالت اشکال‌زدایی نمایش داده شده است.

---

۴. ترکیب bash -x با tee برای ذخیره خروجی اشکال‌زدایی

🔹 اگر بخواهید خروجی اشکال‌زدایی را در یک فایل لاگ ذخیره کنید، می‌توانید از tee استفاده کنید:

bash -x scriptname.sh 2>&1 | tee debug.log

✅ این دستور خروجی اشکال‌زدایی را هم در ترمینال نمایش می‌دهد و هم در فایل debug.log ذخیره می‌کند.

---

۵. مقایسه bash -x و bash -v و bash -n

🔹 bash -x : نمایش دستورات در حین اجرا (برای اشکال‌زدایی)
🔹 bash -v : نمایش کل محتوای اسکریپت قبل از اجرا
🔹 bash -n : بررسی نحوی اسکریپت بدون اجرای آن

🔹 مثال:

bash -n script.sh

📌 این دستور اسکریپت را بررسی می‌کند و در صورت وجود خطای نحوی، آن را نمایش می‌دهد.

---

جمع‌بندی

✅ bash -x برای اشکال‌زدایی اسکریپت‌ها استفاده می‌شود و دستورات را قبل از اجرا نمایش می‌دهد.
✅ با set -x و set +x می‌توان اشکال‌زدایی را فقط برای بخش‌های خاصی از اسکریپت فعال کرد.
✅ با bash -x script.sh 2>&1 | tee log.txt می‌توان خروجی اشکال‌زدایی را در یک فایل ذخیره کرد.
✅ گزینه‌های دیگر مانند bash -v و bash -n نیز برای اشکال‌زدایی مفید هستند.

با استفاده از این روش‌ها، می‌توانید اسکریپت‌های خود را راحت‌تر اشکال‌زدایی و مشکلات آن‌ها را سریع‌تر پیدا کنید. 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”رفع مشکلات رایج مانند دسترسی یا خطاهای سینتکس” subtitle=”توضیحات کامل”]در هنگام اجرای اسکریپت‌های شل، ممکن است با خطاهای مختلفی مواجه شوید. این خطاها معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

1. مشکلات مربوط به دسترسی و مجوزها (Permissions)
2. خطاهای نحوی (Syntax Errors) و مشکلات منطقی

در این قسمت، روش‌های رفع این مشکلات را بررسی می‌کنیم.

---

۱. مشکلات مربوط به دسترسی (Permissions Errors)

یکی از رایج‌ترین خطاهایی که هنگام اجرای یک اسکریپت با آن مواجه می‌شوید، مربوط به مجوز اجرا (Execution Permission) است.

✅ خطای رایج:

bash: ./script.sh: Permission denied

📌 این خطا به این دلیل است که فایل اسکریپت مجوز اجرای (Executable Permission) لازم را ندارد.

🔹 راه‌حل: باید با استفاده از دستور chmod مجوز اجرا را اضافه کنید:

chmod +x script.sh

🔹 سپس می‌توانید اسکریپت را اجرا کنید:

./script.sh

📌 اگر هنوز مشکل وجود دارد، بررسی کنید که فایل دارای مجوز اجرای کافی است:

ls -l script.sh

🔹 خروجی نمونه:

-rw-r--r-- 1 user user  1234 Feb 21 10:30 script.sh

📌 در این حالت، x (اجرا) در مجوزها وجود ندارد. باید chmod +x را اجرا کنید.

🔹 اگر خطا همچنان باقی ماند، ممکن است مشکل به دلیل مالکیت فایل باشد. در این صورت، مالک فایل را تغییر دهید:

sudo chown $USER:$USER script.sh

🔹 اگر همچنان اجازه اجرا ندارید، اسکریپت را با bash اجرا کنید:

bash script.sh

📌 این روش نیاز به مجوز اجرایی ندارد، زیرا bash مستقیماً فایل را اجرا می‌کند.

---

۲. خطاهای نحوی (Syntax Errors) و مشکلات کدنویسی

گاهی اوقات هنگام اجرای اسکریپت با خطاهای نحوی (Syntax Errors) مواجه می‌شوید.

✅ خطای رایج:

./script.sh: line 3: unexpected token `('

📌 این خطا معمولاً نشان‌دهنده یک مشکل در سینتکس (Syntax) کد شما است.

🔹 راه‌حل: بررسی اسکریپت با دستور bash -n

bash -n script.sh

📌 این دستور، اسکریپت را بدون اجرا از نظر نحوی بررسی می‌کند و اگر مشکلی وجود داشته باشد، اعلام می‌کند.

🔹 استفاده از bash -x برای اشکال‌زدایی

bash -x script.sh

📌 این دستور، دستورات را قبل از اجرا نمایش می‌دهد و کمک می‌کند که مشکل را سریع‌تر پیدا کنید.

🔹 بررسی وجود Shebang در ابتدای اسکریپت
حتماً بررسی کنید که اسکریپت شما با Shebang شروع شده باشد:

#!/bin/bash

📌 اگر این خط وجود نداشته باشد، ممکن است اسکریپت در محیطی نادرست اجرا شود و باعث خطا شود.

---

۳. مشکل command not found هنگام اجرای دستورات

✅ خطای رایج:

./script.sh: line 5: somecommand: command not found

📌 این خطا نشان می‌دهد که دستور somecommand در سیستم وجود ندارد یا در PATH تعریف نشده است.

🔹 راه‌حل: بررسی کنید که آیا دستور در مسیر صحیح قرار دارد:

which somecommand

📌 اگر این دستور خروجی‌ای نداشت، یعنی برنامه نصب نیست. باید آن را نصب کنید:

sudo apt install somecommand  # برای Debian/Ubuntu
sudo yum install somecommand  # برای CentOS/RHEL

🔹 اگر برنامه در مسیر خاصی نصب شده است، مسیر کامل را در اسکریپت مشخص کنید:

/home/user/bin/somecommand

🔹 بررسی مسیر PATH

echo $PATH

📌 اگر مسیر دستور در PATH نیست، می‌توانید آن را اضافه کنید:

export PATH=$PATH:/home/user/bin

📌 برای دائمی کردن این تغییر، مقدار جدید را در ~/.bashrc اضافه کنید.

---

۴. مشکل bad interpreter در اجرای اسکریپت

✅ خطای رایج:

-bash: ./script.sh: /bin/bash^M: bad interpreter: No such file or directory

📌 این خطا معمولاً زمانی رخ می‌دهد که اسکریپت در ویندوز نوشته شده و فرمت پایان خط آن CRLF است، نه LF.

🔹 راه‌حل:

dos2unix script.sh

📌 اگر dos2unix نصب نیست، از sed استفاده کنید:

sed -i 's/\r$//' script.sh

---

۵. مشکل متغیرهای تعریف‌نشده (Undefined Variables)

✅ خطای رایج:

./script.sh: line 4: $myvar: unbound variable

📌 این خطا زمانی رخ می‌دهد که متغیری استفاده شده است ولی مقداردهی نشده است.

🔹 راه‌حل: بررسی مقدار متغیرها با echo

echo $myvar

📌 مقداردهی پیش‌فرض برای جلوگیری از خطا:

myvar=${myvar:-"Default Value"}

🔹 استفاده از set -u برای پیدا کردن متغیرهای تعریف‌نشده

set -u

📌 این گزینه باعث می‌شود که اگر متغیری تعریف نشده باشد، اسکریپت متوقف شود.

---

۶. بررسی و اشکال‌زدایی لاگ‌ها

برای تحلیل بهتر مشکلات، می‌توان خروجی لاگ اسکریپت را ذخیره کرد:

./script.sh > output.log 2>&1

📌 این دستور تمام خروجی استاندارد (stdout) و خطاها (stderr) را در فایل output.log ذخیره می‌کند.

---

جمع‌بندی

✅ مشکل دسترسی:

• اجرای chmod +x script.sh برای اجازه اجرا
• اجرای ls -l script.sh برای بررسی مجوزها
• استفاده از bash script.sh برای اجرا بدون نیاز به مجوز اجرایی

✅ مشکل سینتکس:

• اجرای bash -n script.sh برای بررسی نحوی بدون اجرا
• اجرای bash -x script.sh برای اشکال‌زدایی و نمایش دستورات در حین اجرا

✅ مشکل command not found:

• بررسی which command و اضافه کردن مسیر صحیح به PATH
• نصب دستورات موردنیاز با apt install یا yum install

✅ مشکل bad interpreter (خطای ^M):

• اجرای dos2unix script.sh برای تبدیل فرمت پایان خط ویندوز به لینوکس

✅ مشکل متغیرهای تعریف‌نشده:

• استفاده از set -u برای پیدا کردن متغیرهای تعریف‌نشده
• مقداردهی پیش‌فرض با ${var:-default}

با رعایت این نکات، می‌توانید مشکلات رایج در اجرای اسکریپت‌های شل را برطرف کنید و اسکریپت‌های پایدارتر و بهینه‌تری بنویسید. 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 9. تعامل با کاربر”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”استفاده از دستور read برای گرفتن ورودی از کاربر” subtitle=”توضیحات کامل”]در اسکریپت‌نویسی شل، برای دریافت ورودی از کاربر می‌توان از دستور read استفاده کرد. این دستور اطلاعات را از ورودی استاندارد (stdin) دریافت کرده و در یک متغیر ذخیره می‌کند.

---

۱. دریافت ورودی ساده از کاربر

می‌توان مقدار ورودی را در یک متغیر ذخیره و سپس از آن استفاده کرد.

🔹 مثال: دریافت نام کاربر و نمایش پیام خوش‌آمدگویی

#!/bin/bash

echo "لطفاً نام خود را وارد کنید:"
read name
echo "سلام، $name! خوش آمدید."

📌 در این مثال، مقدار ورودی در متغیر name ذخیره شده و سپس در خروجی نمایش داده می‌شود.

🔹 اجرای اسکریپت:

chmod +x script.sh
./script.sh

🔹 خروجی نمونه:

لطفاً نام خود را وارد کنید:
علی
سلام، علی! خوش آمدید.

---

۲. دریافت ورودی در همان خط

به‌طور پیش‌فرض، read منتظر می‌ماند تا کاربر ورودی را وارد کند و سپس مقدار را ذخیره می‌کند. اما برای زیبایی و راحتی می‌توان متن راهنما را در همان خط نمایش داد.

🔹 استفاده از فلگ -p برای نمایش پیام در همان خط:

#!/bin/bash

read -p "لطفاً سن خود را وارد کنید: " age
echo "شما $age سال دارید."

🔹 خروجی نمونه:

لطفاً سن خود را وارد کنید: 25
شما 25 سال دارید.

---

۳. دریافت چندین ورودی در یک خط

می‌توان هم‌زمان چند مقدار را از کاربر دریافت و در متغیرهای مختلف ذخیره کرد.

🔹 مثال: دریافت نام و نام خانوادگی در یک خط:

#!/bin/bash

read -p "لطفاً نام و نام خانوادگی خود را وارد کنید: " first_name last_name
echo "سلام، $first_name $last_name!"

🔹 خروجی نمونه:

لطفاً نام و نام خانوادگی خود را وارد کنید: علی رضایی
سلام، علی رضایی!

---

۴. دریافت ورودی بدون نمایش آن (ورودی مخفی – مناسب برای پسورد)

برای دریافت ورودی محرمانه (مانند رمز عبور) می‌توان از فلگ -s استفاده کرد تا هنگام تایپ، ورودی نمایش داده نشود.

🔹 مثال: دریافت رمز عبور از کاربر:

#!/bin/bash

read -s -p "لطفاً رمز عبور خود را وارد کنید: " password
echo -e "\nرمز عبور شما ذخیره شد."

📌 -s باعث می‌شود کاراکترهای ورودی روی صفحه نمایش داده نشوند.
📌 -e "\n" برای اضافه کردن یک خط جدید بعد از دریافت ورودی استفاده شده است.

🔹 خروجی نمونه:

لطفاً رمز عبور خود را وارد کنید: 
رمز عبور شما ذخیره شد.

📌 در این مثال، هنگام وارد کردن رمز عبور، چیزی روی صفحه نمایش داده نمی‌شود.

---

۵. تنظیم مقدار پیش‌فرض برای ورودی

اگر کاربر مقدار خاصی وارد نکند، می‌توان مقدار پیش‌فرضی برای متغیر در نظر گرفت.

🔹 مثال: مقدار پیش‌فرض برای نام کاربر

#!/bin/bash

read -p "نام خود را وارد کنید (پیش‌فرض: کاربر مهمان): " name
name=${name:-"کاربر مهمان"}
echo "سلام، $name!"

📌 name=${name:-"کاربر مهمان"} اگر مقدار name خالی باشد، مقدار “کاربر مهمان” را جایگزین می‌کند.

🔹 خروجی نمونه (وقتی کاربر نام وارد نمی‌کند):

نام خود را وارد کنید (پیش‌فرض: کاربر مهمان): 
سلام، کاربر مهمان!

---

۶. دریافت مقدار ورودی به‌صورت محدود به تعداد کاراکتر

گاهی لازم است که تعداد کاراکتر ورودی محدود شود. این کار با فلگ -n انجام می‌شود.

🔹 مثال: دریافت کد تأیید ۴ رقمی:

#!/bin/bash

read -n 4 -p "کد تأیید را وارد کنید: " code
echo -e "\nکد شما: $code"

📌 -n 4 تعیین می‌کند که حداکثر ۴ کاراکتر دریافت شود.
📌 -e "\n" برای ایجاد خط جدید بعد از ورود مقدار استفاده شده است.

🔹 خروجی نمونه:

کد تأیید را وارد کنید: 1234
کد شما: 1234

---

۷. محدود کردن زمان دریافت ورودی

اگر بخواهید ورودی را در یک بازه زمانی محدود بگیرید، می‌توانید از فلگ -t استفاده کنید.

🔹 مثال: دریافت نام کاربر با محدودیت زمانی ۵ ثانیه:

#!/bin/bash

read -t 5 -p "لطفاً نام خود را ظرف ۵ ثانیه وارد کنید: " name
name=${name:-"کاربر ناشناس"}
echo "سلام، $name!"

📌 -t 5 مشخص می‌کند که ورودی باید در عرض ۵ ثانیه انجام شود. در غیر این صورت، مقدار پیش‌فرض تنظیم می‌شود.

🔹 خروجی نمونه (اگر کاربر ورودی ندهد):

لطفاً نام خود را ظرف ۵ ثانیه وارد کنید: 
سلام، کاربر ناشناس!

---

۸. خواندن ورودی از فایل

به‌جای دریافت ورودی از کاربر، می‌توان ورودی را از یک فایل خواند.

🔹 مثال: خواندن مقدار از فایل data.txt و نمایش آن

#!/bin/bash

read content < data.txt
echo "محتوای فایل: $content"

📌 read content < data.txt مقدار اولین خط از فایل data.txt را در متغیر content ذخیره می‌کند.

🔹 اگر بخواهید کل فایل را خط به خط بخوانید:

#!/bin/bash

while read line
do
  echo "خط خوانده شده: $line"
done < data.txt

---

جمع‌بندی

✅ دریافت ورودی ساده از کاربر:

read name

✅ دریافت ورودی در همان خط:

read -p "لطفاً سن خود را وارد کنید: " age

✅ دریافت چندین مقدار هم‌زمان:

read first_name last_name

✅ ورودی مخفی (رمز عبور):

read -s password

✅ مقدار پیش‌فرض در صورت وارد نکردن مقدار:

name=${name:-"کاربر مهمان"}

✅ محدود کردن تعداد کاراکتر ورودی:

read -n 4 code

✅ محدود کردن زمان دریافت ورودی:

read -t 5 name

✅ خواندن مقدار از فایل:

read content < file.txt

با استفاده از این روش‌ها، می‌توانید ورودی‌های کاربر را در اسکریپت‌های شل مدیریت کرده و تجربه بهتری برای کاربران ایجاد کنید. 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” title=”چاپ پیغام‌ها و توضیحات برای کاربر با استفاده از دستور echo” subtitle=”توضیحات کامل”]در شل اسکریپت، دستور echo برای نمایش پیام‌ها و اطلاعات در خروجی استاندارد (Terminal) استفاده می‌شود. این دستور یکی از پراستفاده‌ترین دستورات برای نمایش متن، مقدار متغیرها، و پیام‌های راهنما است.

---

۱. چاپ یک پیام ساده

برای نمایش یک متن ساده در خروجی، کافی است echo را به همراه متن موردنظر استفاده کنید.

🔹 مثال: نمایش یک پیام خوش‌آمدگویی

#!/bin/bash

echo "سلام! به اسکریپت ما خوش آمدید."

🔹 خروجی:

سلام! به اسکریپت ما خوش آمدید.

---

۲. چاپ مقدار متغیرها

می‌توان مقدار یک متغیر را در خروجی نمایش داد.

🔹 مثال: نمایش نام کاربر ذخیره‌شده در متغیر

#!/bin/bash

name="علی"
echo "سلام، $name!"

🔹 خروجی:

سلام، علی!

📌 نام متغیر با علامت $ استفاده می‌شود تا مقدار آن در خروجی نمایش داده شود.

---

۳. استفاده از کاراکترهای خاص و نقل‌قول‌ها

🔹 مثال: چاپ رشته با کاراکتر نقل‌قول (")

#!/bin/bash

echo "این یک متن با \"نقل‌قول\" است."

🔹 خروجی:

این یک متن با "نقل‌قول" است.

📌 برای نمایش نقل‌قول (") داخل متن، باید از بک‌اسلش \ قبل از آن استفاده کنیم.

---

۴. چاپ چند خطی (خط جدید در خروجی)

🔹 مثال: نمایش متن در چندین خط

#!/bin/bash

echo "این یک متن چندخطی است.
هر خط در یک خط جدید نمایش داده می‌شود."

🔹 خروجی:

این یک متن چندخطی است.
هر خط در یک خط جدید نمایش داده می‌شود.

📌 اگر متن را بین دو نقل‌قول "" قرار دهید، echo به‌صورت پیش‌فرض خط جدید را در خروجی در نظر می‌گیرد.

---

۵. جلوگیری از ایجاد خط جدید در خروجی

🔹 مثال: چاپ متن بدون رفتن به خط جدید با استفاده از فلگ -n

#!/bin/bash

echo -n "در حال پردازش..."
sleep 3
echo " انجام شد!"

🔹 خروجی:

در حال پردازش... انجام شد!

📌 -n باعث می‌شود که echo بدون ایجاد خط جدید، متن را در همان خط چاپ کند.

---

۶. استفاده از escape sequences برای قالب‌بندی متن

با استفاده از \n، \t و \e می‌توان قالب‌بندی بهتری به خروجی داد.

🔹 مثال: استفاده از \n برای ایجاد خط جدید

#!/bin/bash

echo -e "این یک خط است.\nو این یک خط جدید است."

🔹 خروجی:

این یک خط است.
و این یک خط جدید است.

📌 فلگ -e برای فعال کردن escape sequences ضروری است.

🔹 مثال: استفاده از \t برای اضافه کردن فاصله تب (Tab)

#!/bin/bash

echo -e "ستون اول\tستون دوم\tستون سوم"

🔹 خروجی:

ستون اول    ستون دوم    ستون سوم

---

۷. نمایش متن رنگی و استایل‌دار در ترمینال

برای نمایش متن رنگی یا دارای استایل، می‌توان از ANSI escape codes استفاده کرد.

🔹 مثال: نمایش متن قرمز و ضخیم (Bold Red)

#!/bin/bash

echo -e "\e[1;31mاین یک متن قرمز و ضخیم است!\e[0m"

🔹 خروجی:
(متن قرمز و ضخیم نمایش داده می‌شود)

📌 کد \e[1;31m باعث تغییر رنگ متن به قرمز ضخیم و \e[0m باعث بازگرداندن رنگ به حالت عادی می‌شود.

✅ کدهای رنگی پرکاربرد:

رنگ	کد ANSI
سیاه	\e[30m
قرمز	\e[31m
سبز	\e[32m
زرد	\e[33m
آبی	\e[34m
بنفش	\e[35m
فیروزه‌ای	\e[36m
سفید	\e[37m

📌 می‌توان این تکنیک را برای نمایش پیام‌های هشدار، موفقیت یا خطا استفاده کرد.

---

۸. استفاده از echo برای نمایش خروجی دستورات دیگر

🔹 مثال: نمایش تاریخ و زمان سیستم

#!/bin/bash

echo "تاریخ و زمان فعلی: $(date)"

🔹 خروجی:

تاریخ و زمان فعلی: Mon Feb 21 14:35:12 UTC 2025

📌 علامت $( ) خروجی دستور date را دریافت کرده و در echo نمایش می‌دهد.

---

۹. ذخیره خروجی echo در یک فایل

🔹 مثال: ذخیره خروجی در فایل log.txt

#!/bin/bash

echo "این یک پیام نمونه است." > log.txt

📌 این دستور مقدار “این یک پیام نمونه است.” را داخل فایل log.txt ذخیره می‌کند.

🔹 اضافه کردن پیام جدید به فایل بدون حذف محتوای قبلی:

echo "این یک پیام جدید است." >> log.txt

📌 >> باعث می‌شود که متن جدید به انتهای فایل اضافه شود، بدون حذف محتوای قبلی.

---

جمع‌بندی

✅ چاپ متن ساده:

echo "سلام! به اسکریپت ما خوش آمدید."

✅ چاپ مقدار متغیر:

echo "نام شما: $name"

✅ چاپ بدون خط جدید:

echo -n "در حال پردازش..."

✅ چاپ متن در چند خط:

echo -e "خط اول\nخط دوم"

✅ چاپ متن با رنگ:

echo -e "\e[1;32mمتن سبز\e[0m"

✅ ذخیره خروجی در فایل:

echo "این یک پیام است." > log.txt

استفاده از echo به شما کمک می‌کند تا اسکریپت‌های خود را خواناتر، کاربردی‌تر و کاربرپسندتر کنید. 🚀[/cdb_course_lesson][/cdb_course_lessons]

[cdb_course_lessons title=”بخش 3. متغیرها و نوع داده‌ها در شل”][cdb_course_lesson title=”فصل 1. مبانی متغیرها در شل”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”تعریف متغیرها: نحوه تعریف متغیرها در اسکریپت شل” subtitle=”توضیحات کامل”]متغیرها در Shell Scripting نقش مهمی در ذخیره داده‌ها، پردازش اطلاعات، و اجرای عملیات پویا دارند. در این بخش، نحوه تعریف و استفاده از متغیرها در شل اسکریپت را با جزئیات کامل توضیح می‌دهیم.

---

۱. تعریف متغیر در شل

🔹 برای تعریف متغیر در Bash یا سایر شل‌ها، کافی است یک نام برای متغیر انتخاب کرده و مقدار آن را به کمک علامت = مقداردهی کنیم.

📌 نکات مهم در نام‌گذاری متغیرها:
✔ نام متغیر باید با حروف (a-z, A-Z) یا آندرلاین _ شروع شود.
✔ نمی‌توان نام متغیر را با عدد شروع کرد.
✔ از فاصله ( ) بین نام و مقدار متغیر استفاده نکنید.

🔹 مثال: تعریف یک متغیر و چاپ مقدار آن

#!/bin/bash

name="Ali"
age=25

echo "نام: $name"
echo "سن: $age"

🔹 خروجی:

نام: Ali
سن: 25

📌 برای استفاده از مقدار متغیر، باید قبل از نام آن از علامت $ استفاده کنیم.

---

۲. تعریف متغیرهای عددی

برخلاف برخی زبان‌های برنامه‌نویسی، شل به‌صورت پیش‌فرض تمام متغیرها را به‌عنوان رشته (String) ذخیره می‌کند. برای انجام عملیات ریاضی، باید از $(( )) یا دستور expr استفاده کرد.

🔹 مثال: انجام محاسبات عددی

#!/bin/bash

num1=10
num2=5

sum=$((num1 + num2))
product=$((num1 * num2))

echo "مجموع: $sum"
echo "حاصل‌ضرب: $product"

🔹 خروجی:

مجموع: 15
حاصل‌ضرب: 50

---

۳. مقداردهی به متغیر با استفاده از ورودی کاربر

گاهی اوقات نیاز داریم که مقدار متغیر را از ورودی دریافت کنیم.

🔹 مثال: گرفتن مقدار از کاربر با read

#!/bin/bash

echo "لطفاً نام خود را وارد کنید:"
read user_name

echo "سلام، $user_name! خوش آمدید."

🔹 خروجی:

لطفاً نام خود را وارد کنید:
(کاربر وارد می‌کند: محمد)
سلام، محمد! خوش آمدید.

📌 دستور read مقدار ورودی کاربر را گرفته و در متغیر ذخیره می‌کند.

---

۴. تعریف متغیرهای فقط-خواندنی (readonly)

اگر می‌خواهید مقدار یک متغیر تغییر نکند، می‌توانید از دستور readonly استفاده کنید.

🔹 مثال: تعریف متغیر فقط‌خواندنی

#!/bin/bash

site="example.com"
readonly site

site="newsite.com"  # این خط باعث خطا می‌شود.

🔹 خروجی:

/script.sh: line 5: site: readonly variable

---

۵. حذف مقدار یک متغیر با unset

🔹 مثال: حذف مقدار متغیر و بررسی آن

#!/bin/bash

var="Hello"
echo "قبل از unset: $var"

unset var

echo "بعد از unset: $var"

🔹 خروجی:

قبل از unset: Hello
بعد از unset:

📌 دستور unset مقدار متغیر را حذف می‌کند اما نام متغیر را از محیط حذف نمی‌کند.

---

۶. متغیرهای محیطی (Environment Variables)

متغیرهای محیطی در سیستم‌عامل لینوکس یا یونیکس ذخیره شده و می‌توانند در اسکریپت‌ها استفاده شوند.

🔹 مثال: نمایش برخی از متغیرهای محیطی مهم

#!/bin/bash

echo "نام کاربر جاری: $USER"
echo "مسیر خانه: $HOME"
echo "پوسته جاری: $SHELL"
echo "دایرکتوری فعلی: $PWD"

🔹 خروجی:

نام کاربر جاری: ali
مسیر خانه: /home/ali
پوسته جاری: /bin/bash
دایرکتوری فعلی: /home/ali/projects

📌 برخی از متغیرهای محیطی پرکاربرد:

متغیر	توضیح
$USER	نام کاربر جاری
$HOME	مسیر دایرکتوری خانه
$PWD	مسیر دایرکتوری فعلی
$SHELL	پوسته جاری
$PATH	مسیر جستجوی دستورات

---

۷. مقداردهی متغیرها با export برای استفاده در سایر اسکریپت‌ها

🔹 مثال: تعریف متغیر محیطی

#!/bin/bash

export MY_VAR="Hello World"
bash -c 'echo "مقدار MY_VAR در شل جدید: $MY_VAR"'

🔹 خروجی:

مقدار MY_VAR در شل جدید: Hello World

📌 export باعث می‌شود متغیر در سایر اسکریپت‌ها و جلسات شل قابل‌دسترسی باشد.

---

۸. مقداردهی پیش‌فرض در صورت مقداردهی نشدن (:-)

🔹 مثال: مقدار پیش‌فرض در صورت عدم مقداردهی

#!/bin/bash

echo "نام کاربر: ${name:-کاربر ناشناس}"

🔹 خروجی (در صورت عدم مقداردهی به name)

نام کاربر: کاربر ناشناس

---

۹. چک کردن مقدار متغیر (:- و :=)

🔹 مثال: مقداردهی در صورت مقداردهی نشدن

#!/bin/bash

echo "نام: ${name:=Ali}"
echo "نام: $name"

🔹 خروجی:

نام: Ali
نام: Ali

📌 اگر متغیر name مقداردهی نشده باشد، مقدار Ali را به آن اختصاص می‌دهد.

---

جمع‌بندی

✅ تعریف متغیر ساده:

name="Ali"

✅ چاپ مقدار متغیر:

echo "نام: $name"

✅ تعریف متغیر عددی و محاسبات:

sum=$((num1 + num2))

✅ دریافت ورودی از کاربر:

read user_input

✅ متغیر فقط‌خواندنی:

readonly site

✅ حذف مقدار متغیر:

unset var

✅ متغیرهای محیطی پرکاربرد:

echo $USER $HOME $PWD

✅ تعریف متغیر سراسری:

export MY_VAR="Hello"

✅ مقداردهی پیش‌فرض در صورت مقداردهی نشدن:

echo ${name:-"کاربر ناشناس"}

🔹 درک مفاهیم متغیرها به شما کمک می‌کند تا اسکریپت‌های پویاتر و کارآمدتری بنویسید. 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”قوانین نام‌گذاری متغیرها: کاراکترهای مجاز و ساختار صحیح نام‌گذاری” subtitle=”توضیحات کامل”]نام‌گذاری متغیرها در Shell Scripting از قوانین مشخصی پیروی می‌کند. رعایت این قوانین باعث جلوگیری از بروز خطا و افزایش خوانایی و کارایی اسکریپت‌ها می‌شود. در این بخش، به بررسی ساختار صحیح نام‌گذاری متغیرها، کاراکترهای مجاز و نکات مهم خواهیم پرداخت.

---

۱. قوانین کلی نام‌گذاری متغیرها در شل

🔹 مجازات:
✔ نام متغیر باید با یک حرف (A-Z, a-z) یا آندرلاین _ شروع شود.
✔ می‌تواند شامل حروف (A-Z, a-z)، اعداد (0-9) و آندرلاین _ باشد.
✔ نمی‌تواند با عدد شروع شود.
✔ نباید شامل کاراکترهای ویژه مثل ! @ # $ % ^ & * - + یا فاصله باشد.

🔹 محدودیت‌ها:
❌ استفاده از کلمات رزرو شده (مانند if, then, else, fi, case, esac, for, while, do, done, function, echo, export) به‌عنوان نام متغیر مجاز نیست.
❌ استفاده از فاصله در نام متغیر غیرمجاز است.

---

۲. مثال‌های صحیح و غلط در نام‌گذاری متغیرها

✅ نام‌گذاری صحیح:

name="Ali"
user_name="Mohammad"
AGE=25
_file_path="/home/user/script.sh"
VAR123="Example"

❌ نام‌گذاری نادرست (به دلیل قوانین ذکرشده):

1var="خطا"      # شروع با عدد (اشتباه)
user-name="Ali"  # استفاده از کاراکتر غیرمجاز `-` (اشتباه)
user name="Ali"  # استفاده از فاصله (اشتباه)
@var="خطا"      # استفاده از کاراکتر `@` (اشتباه)
echo="Hello"    # استفاده از نام دستور داخلی (اشتباه)

---

۳. بررسی نام متغیر قبل از استفاده

🔹 برای بررسی نام متغیرها و اطمینان از مقداردهی صحیح، می‌توان از declare -p استفاده کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

name="Ali"
declare -p name

🔹 خروجی:

declare -- name="Ali"

📌 این دستور اطلاعات متغیر را نمایش می‌دهد.

---

۴. رعایت اصول خوانایی و بهترین روش‌های نام‌گذاری

✅ از نام‌های معنادار و گویا استفاده کنید:

user_age=30       # نام‌گذاری صحیح
var1=30           # نام‌گذاری غیرگویا (نامفهوم)

✅ برای جداسازی کلمات در نام متغیر از آندرلاین _ استفاده کنید:

server_ip="192.168.1.1"
user_email="test@example.com"

✅ نام متغیرها را ترجیحاً با حروف کوچک تعریف کنید تا با متغیرهای محیطی سیستم تداخل نداشته باشد:

file_path="/etc/config"

📌 متغیرهای محیطی سیستم معمولاً با حروف بزرگ تعریف می‌شوند (مانند $PATH, $HOME).

---

۵. استفاده از متغیرهای فقط‌خواندنی (readonly)

🔹 برای متغیرهایی که نباید تغییر کنند، می‌توان از readonly استفاده کرد:

#!/bin/bash

app_name="MyApp"
readonly app_name

app_name="NewApp"  # این خط باعث خطا می‌شود.

🔹 خروجی:

/script.sh: line 5: app_name: readonly variable

---

۶. بررسی مقدار متغیر و مقداردهی پیش‌فرض

🔹 بررسی مقدار متغیر و مقداردهی در صورت مقداردهی نشدن:

#!/bin/bash

echo "نام کاربر: ${username:-"ناشناس"}"

🔹 اگر متغیر مقداردهی نشده باشد، مقدار "ناشناس" استفاده می‌شود.

---

جمع‌بندی

✅ قوانین مجاز در نام‌گذاری متغیرها:
✔ فقط از حروف، اعداد و _ استفاده کنید.
✔ با حروف یا _ شروع شود.
✔ نباید با عدد شروع شود.
✔ از کاراکترهای ویژه و فاصله استفاده نکنید.

✅ بهترین روش‌های نام‌گذاری:
✔ معنادار و گویا باشد.
✔ از آندرلاین _ برای جداسازی کلمات استفاده کنید.
✔ متغیرهای محیطی را با حروف بزرگ و متغیرهای معمولی را با حروف کوچک نام‌گذاری کنید.
✔ متغیرهای حساس را readonly کنید.

🚀 رعایت این اصول باعث افزایش خوانایی و پایداری اسکریپت‌های شما می‌شود.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”تعریف متغیرهای پویا (Dynamic Variables) در شل” subtitle=”توضیحات کامل”]در Shell Scripting، متغیرهای پویا (Dynamic Variables) متغیرهایی هستند که نام یا مقدار آن‌ها در زمان اجرا تعیین می‌شود. این نوع متغیرها امکان تنظیم مقدار به‌صورت دینامیک را دارند و می‌توانند بر اساس ورودی‌های کاربر، مقادیر خروجی دستورات یا سایر متغیرهای اسکریپت مقداردهی شوند.

---

۱. تعریف متغیرهای پویا بر اساس ورودی کاربر

🔹 در بسیاری از موارد، مقدار یک متغیر بر اساس داده‌های ورودی از کاربر تعیین می‌شود.

🔹 مثال: دریافت نام کاربر و مقداردهی متغیر به‌صورت پویا

#!/bin/bash

echo "لطفا نام خود را وارد کنید:"
read user_name  # مقدار متغیر user_name از ورودی دریافت می‌شود.

echo "سلام $user_name، به شل اسکریپت خوش آمدید!"

🔹 اجرای اسکریپت و ورودی کاربر:

لطفا نام خود را وارد کنید:
Ali
سلام Ali، به شل اسکریپت خوش آمدید!

📌 متغیر $user_name در زمان اجرا مقداردهی شده و در خروجی استفاده شده است.

---

۲. مقداردهی پویا با استفاده از مقدار خروجی دستورات

🔹 مقدار یک متغیر را می‌توان بر اساس خروجی یک دستور مقداردهی کرد.

🔹 مثال: دریافت نام کاربر لاگین‌شده و مقداردهی متغیر

#!/bin/bash

current_user=$(whoami)  # مقدار متغیر از خروجی دستور `whoami` گرفته می‌شود.

echo "شما به عنوان $current_user وارد شده‌اید."

🔹 خروجی (مثال):

شما به عنوان ali وارد شده‌اید.

📌 این روش در مواردی مانند خواندن اطلاعات سیستم، مقداردهی پویا به متغیرها و پردازش خودکار داده‌ها بسیار مفید است.

---

۳. ایجاد نام متغیر پویا (Indirect Referencing)

🔹 در شل می‌توان نام یک متغیر را به‌صورت پویا تعیین و مقداردهی کرد.

🔹 مثال: مقداردهی غیرمستقیم با استفاده از eval

#!/bin/bash

var_name="user_age"
eval "$var_name=30"  # مقدار متغیر user_age به 30 تنظیم می‌شود.

echo "مقدار متغیر پویا: $user_age"

🔹 خروجی:

مقدار متغیر پویا: 30

📌 این تکنیک در برنامه‌های انعطاف‌پذیر که نیاز به مقداردهی پویا دارند، کاربردی است.

---

۴. استفاده از declare برای متغیرهای پویا

🔹 با دستور declare می‌توان متغیرها را به‌صورت پویا مقداردهی کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

var_name="my_var"
declare "$var_name=Hello"

echo "مقدار متغیر پویا: ${!var_name}"

🔹 خروجی:

مقدار متغیر پویا: Hello

📌 در این مثال، نام متغیر به‌صورت دینامیک ساخته شده و مقدار آن تنظیم شده است.

---

۵. بررسی مقدار متغیر قبل از مقداردهی

🔹 می‌توان مقدار متغیر را بررسی کرده و در صورت عدم مقداردهی، مقدار پیش‌فرض تعیین کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

echo "لطفا نام کاربر را وارد کنید (اگر خالی بگذارید، مقدار پیش‌فرض 'Guest' تنظیم می‌شود):"
read username

username=${username:-"Guest"}  # مقداردهی پیش‌فرض در صورت خالی بودن ورودی

echo "سلام $username!"

🔹 اجرای اسکریپت (بدون ورودی):

لطفا نام کاربر را وارد کنید (اگر خالی بگذارید، مقدار پیش‌فرض 'Guest' تنظیم می‌شود):

سلام Guest!

📌 این روش برای مدیریت ورودی‌های خالی و تنظیم مقادیر پیش‌فرض در اسکریپت‌ها مفید است.

---

جمع‌بندی

✅ متغیرهای پویا در شل اسکریپت متغیرهایی هستند که مقدار یا نام آن‌ها در زمان اجرا تعیین می‌شود.
✅ مقداردهی پویا می‌تواند از ورودی کاربر، خروجی دستورات، مقداردهی غیرمستقیم یا متغیرهای از پیش تعیین‌شده انجام شود.
✅ برای مقداردهی پویا می‌توان از read برای دریافت ورودی، $() برای اجرای دستورات، eval و declare برای مقداردهی غیرمستقیم استفاده کرد.
✅ در صورت نیاز به مقدار پیش‌فرض برای متغیرهای پویا، می‌توان از ${variable:-default_value} استفاده کرد.

🚀 استفاده از متغیرهای پویا باعث افزایش انعطاف‌پذیری و کارایی اسکریپت‌ها می‌شود![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 2. استفاده از متغیرها”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”مقداردهی به متغیرها: مثال‌های ساده و پیشرفته” subtitle=”توضیحات کامل”]در Shell Scripting، مقداردهی به متغیرها بخش مهمی از پردازش داده‌ها است. می‌توان متغیرها را به روش‌های مختلف مقداردهی کرد، از مقداردهی مستقیم گرفته تا استفاده از مقادیر خروجی دستورات. در این بخش، چندین روش ساده و پیشرفته برای مقداردهی متغیرها را بررسی می‌کنیم.

---

۱. مقداردهی ساده به متغیرها

🔹 مقداردهی به متغیرها در شل اسکریپت به شکل زیر انجام می‌شود:

variable_name=value

✅ نکات مهم:

• بین نام متغیر و مقدار آن نباید فاصله باشد.
• متغیرها به‌طور پیش‌فرض حساس به حروف بزرگ و کوچک هستند.
• برای دسترسی به مقدار متغیر، از علامت $ قبل از نام متغیر استفاده می‌شود.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

name="Ali"
age=25
city="Tehran"

echo "نام: $name"
echo "سن: $age"
echo "شهر: $city"

🔹 خروجی:

نام: Ali
سن: 25
شهر: Tehran

---

۲. مقداردهی عددی و عملیات ریاضی

🔹 در Bash، متغیرهای عددی را نمی‌توان مستقیماً به‌عنوان عدد صحیح در نظر گرفت. برای انجام عملیات ریاضی، باید از $(()) یا expr استفاده کرد.

🔹 مثال: انجام عملیات ریاضی

#!/bin/bash

num1=10
num2=5

sum=$((num1 + num2))
diff=$((num1 - num2))
product=$((num1 * num2))
quotient=$((num1 / num2))

echo "جمع: $sum"
echo "تفاضل: $diff"
echo "ضرب: $product"
echo "تقسیم: $quotient"

🔹 خروجی:

جمع: 15
تفاضل: 5
ضرب: 50
تقسیم: 2

📌 برای محاسبات پیچیده‌تر می‌توان از ابزار bc استفاده کرد.

🔹 مثال: محاسبات اعشاری

#!/bin/bash

result=$(echo "scale=2; 10 / 3" | bc)
echo "نتیجه تقسیم: $result"

🔹 خروجی:

نتیجه تقسیم: 3.33

---

۳. مقداردهی با استفاده از ورودی کاربر (read)

🔹 می‌توان مقدار متغیر را در زمان اجرا از کاربر دریافت کرد.

🔹 مثال: دریافت مقدار از ورودی

#!/bin/bash

echo "لطفاً نام خود را وارد کنید:"
read user_name

echo "سلام $user_name، خوش آمدید!"

🔹 ورودی و خروجی:

لطفاً نام خود را وارد کنید:
Reza
سلام Reza، خوش آمدید!

📌 read به‌طور پیش‌فرض مقدار ورودی را در متغیر مشخص‌شده ذخیره می‌کند.

---

۴. مقداردهی با استفاده از مقدار خروجی دستورات

🔹 می‌توان مقدار یک متغیر را بر اساس خروجی یک دستور تنظیم کرد.

🔹 مثال: ذخیره نام کاربری لاگین‌شده

#!/bin/bash

current_user=$(whoami)
current_date=$(date +%Y-%m-%d)

echo "کاربر فعلی: $current_user"
echo "تاریخ امروز: $current_date"

🔹 خروجی (نمونه):

کاربر فعلی: ali
تاریخ امروز: 2025-02-21

📌 برای مقداردهی بر اساس دستورات خارجی از $(command) یا `command` استفاده می‌شود.

---

۵. مقداردهی شرطی (Default Values)

🔹 می‌توان مقدار یک متغیر را در صورت خالی بودن، مقدار پیش‌فرض داد.

🔹 مثال: مقدار پیش‌فرض در صورت خالی بودن ورودی

#!/bin/bash

echo "نام خود را وارد کنید (یا Enter بزنید تا مقدار پیش‌فرض تنظیم شود):"
read username

username=${username:-"کاربر ناشناس"}

echo "سلام $username!"

🔹 ورودی و خروجی:

نام خود را وارد کنید (یا Enter بزنید تا مقدار پیش‌فرض تنظیم شود):

سلام کاربر ناشناس!

📌 ${variable:-default_value} مقدار پیش‌فرض تعیین می‌کند.

---

۶. مقداردهی به چندین متغیر هم‌زمان

🔹 می‌توان چندین متغیر را در یک خط مقداردهی کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

name="Ali" age=25 city="Mashhad"

echo "نام: $name، سن: $age، شهر: $city"

🔹 خروجی:

نام: Ali، سن: 25، شهر: Mashhad

📌 بین مقداردهی‌ها فاصله نباید باشد، مگر اینکه از ; برای جدا کردن استفاده کنیم.

---

۷. مقداردهی غیرمستقیم (Indirect Referencing)

🔹 در برخی موارد، نام متغیر می‌تواند به‌صورت پویا تعیین شود.

🔹 مثال: مقداردهی غیرمستقیم

#!/bin/bash

var_name="my_var"
declare "$var_name=Hello"

echo "مقدار متغیر پویا: ${!var_name}"

🔹 خروجی:

مقدار متغیر پویا: Hello

📌 ${!var_name} مقدار متغیری که نام آن در $var_name ذخیره شده را نمایش می‌دهد.

---

۸. مقداردهی به متغیرهای فقط خواندنی (readonly)

🔹 برای ایجاد متغیرهایی که مقدار آن‌ها تغییر نکند، از readonly استفاده می‌شود.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

readonly pi=3.14
echo "مقدار عدد پی: $pi"

pi=3.14159  # این دستور باعث خطا خواهد شد.

🔹 خروجی:

مقدار عدد پی: 3.14
script.sh: خطا: نمی‌توان مقدار readonly متغیر 'pi' را تغییر داد

📌 این روش برای متغیرهای ثابت و حیاتی در اسکریپت مفید است.

---

جمع‌بندی

✅ مقداردهی به متغیرها در Bash را می‌توان به روش‌های مختلفی انجام داد:

• مقداردهی مستقیم (var=value)
• مقداردهی عددی و محاسبات ریاضی ($((expression)))
• مقداردهی از طریق ورودی کاربر (read var)
• مقداردهی از خروجی دستورات ($(command))
• مقدار پیش‌فرض (${var:-default_value})
• مقداردهی غیرمستقیم (declare و ${!var})
• مقداردهی به متغیرهای فقط خواندنی (readonly var=value)

🚀 درک صحیح این روش‌ها باعث افزایش انعطاف‌پذیری اسکریپت‌های شما می‌شود![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”دسترسی به مقدار متغیرها با $” subtitle=”توضیحات کامل”]در Bash Scripting، برای دسترسی به مقدار متغیرها از علامت $ قبل از نام متغیر استفاده می‌شود. این روش به شما امکان می‌دهد مقدار ذخیره‌شده در یک متغیر را در اسکریپت خود بخوانید و استفاده کنید. در این بخش، روش‌های مختلف دسترسی به مقدار متغیرها را بررسی می‌کنیم.

---

۱. دسترسی ساده به مقدار متغیر

🔹 برای نمایش مقدار یک متغیر، کافی است از علامت $ قبل از نام آن استفاده کنید.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

name="Ali"
age=30

echo "نام: $name"
echo "سن: $age"

🔹 خروجی:

نام: Ali
سن: 30

✅ مقدار Ali و 30 که به متغیرها داده شده بود، با $name و $age نمایش داده شد.

---

۲. استفاده از {} برای دسترسی ایمن به متغیرها

🔹 اگر بخواهیم متغیری را در کنار یک متن دیگر استفاده کنیم، ممکن است شل مقدار متغیر را اشتباه تشخیص دهد. در این مواقع، از ${} برای تعیین دقیق نام متغیر استفاده می‌شود.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

file="document"
echo "نام فایل: ${file}.txt"

🔹 خروجی:

نام فایل: document.txt

✅ اگر بدون {} نوشته شود ($file.txt)، شل سعی می‌کند متغیری به نام file.txt را پیدا کند که وجود ندارد.

---

۳. دسترسی به مقدار متغیرهای سیستم

🔹 Bash شامل برخی متغیرهای محیطی (System Variables) است که می‌توان مقدار آن‌ها را با $ دریافت کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

echo "نام کاربر: $USER"
echo "دایرکتوری فعلی: $PWD"
echo "سیستم‌عامل: $OSTYPE"

🔹 خروجی (نمونه):

نام کاربر: ali
دایرکتوری فعلی: /home/ali
سیستم‌عامل: linux-gnu

✅ متغیرهای محیطی رایج:

• $USER → نام کاربری
• $PWD → مسیر دایرکتوری فعلی
• $HOME → مسیر دایرکتوری خانه کاربر
• $SHELL → مسیر شل فعال
• $OSTYPE → نوع سیستم‌عامل

---

۴. دسترسی به متغیرهای دریافت‌شده از ورودی کاربر

🔹 اگر از read برای گرفتن ورودی استفاده کنیم، مقدار متغیر را با $ می‌توان دریافت کرد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

echo "لطفاً نام خود را وارد کنید:"
read username

echo "سلام $username، خوش آمدید!"

🔹 ورودی و خروجی:

لطفاً نام خود را وارد کنید:
Reza
سلام Reza، خوش آمدید!

---

۵. استفاده از مقدار متغیرها در دستورات

🔹 می‌توان مقدار متغیرها را در دستورات لینوکس به کار برد.

🔹 مثال: ذخیره مسیر دایرکتوری و تغییر مسیر

#!/bin/bash

dir="/etc"
cd $dir
echo "شما در مسیر $(pwd) هستید."

🔹 خروجی:

شما در مسیر /etc هستید.

✅ مقدار متغیر $dir در دستور cd استفاده شد.

---

۶. مقداردهی شرطی (Default Values) هنگام دسترسی

🔹 می‌توان هنگام خواندن مقدار یک متغیر، در صورتی که مقدار آن تعریف نشده باشد، یک مقدار پیش‌فرض به آن اختصاص داد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

echo "نام کاربر: ${username:-"کاربر ناشناس"}"

🔹 ورودی و خروجی:

نام کاربر: کاربر ناشناس

✅ اگر متغیر username مقدار نداشته باشد، مقدار "کاربر ناشناس" نمایش داده می‌شود.

---

۷. خواندن مقدار متغیرهای پویا (Indirect Referencing)

🔹 گاهی نام متغیر در یک متغیر دیگر ذخیره شده است. برای دسترسی به مقدار آن، از ${!} استفاده می‌شود.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

var_name="greeting"
greeting="Hello, World!"

echo "مقدار greeting: ${!var_name}"

🔹 خروجی:

مقدار greeting: Hello, World!

✅ ${!var_name} مقدار متغیری که نام آن در var_name ذخیره شده است را نمایش می‌دهد.

---

۸. استخراج بخش خاصی از مقدار متغیر

🔹 می‌توان بخش خاصی از مقدار یک متغیر را استخراج کرد.

🔹 مثال: دریافت ۳ کاراکتر اول مقدار متغیر

#!/bin/bash

text="BashScripting"
echo "سه کاراکتر اول: ${text:0:3}"

🔹 خروجی:

سه کاراکتر اول: Bas

✅ فرمت:

${variable:offset:length}

• offset → شروع از چندمین کاراکتر
• length → تعداد کاراکترها

---

جمع‌بندی

✅ در Bash Scripting، برای دسترسی به مقدار متغیرها از $ استفاده می‌شود.
✅ برای جلوگیری از مشکلات نام‌گذاری، می‌توان از ${} استفاده کرد.
✅ مقدار متغیرهای محیطی مانند $USER، $PWD و $HOME قابل دریافت است.
✅ مقدار متغیرها را می‌توان در دستورات لینوکس به کار برد.
✅ در صورت نیاز، می‌توان مقدار پیش‌فرض برای متغیرها تعیین کرد.
✅ با ${!variable} می‌توان مقدار متغیرهای پویا را خواند.
✅ می‌توان بخش خاصی از مقدار متغیرها را استخراج کرد.

🚀 تسلط بر این روش‌ها باعث افزایش انعطاف‌پذیری اسکریپت‌های شما خواهد شد![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”تغییر مقادیر متغیرها و تأثیر آن در برنامه” subtitle=”توضیحات کامل”]در اسکریپت‌نویسی شل، متغیرها مقدار خود را در طول اجرای برنامه ذخیره می‌کنند، اما در صورت نیاز می‌توان مقدار آن‌ها را تغییر داد. این قابلیت به شما این امکان را می‌دهد که برنامه‌های پویا و انعطاف‌پذیرتری ایجاد کنید. در این بخش، روش‌های مختلف تغییر مقدار متغیرها و تأثیر آن در اجرای برنامه را بررسی می‌کنیم.

---

۱. تغییر مقدار متغیرها در حین اجرای برنامه

🔹 در Bash، مقدار متغیرها را می‌توان در طول اجرای اسکریپت تغییر داد. کافی است نام متغیر را دوباره مقداردهی کنیم.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

counter=1
echo "مقدار اولیه: $counter"

counter=5
echo "مقدار جدید: $counter"

🔹 خروجی:

مقدار اولیه: 1  
مقدار جدید: 5  

✅ مقدار متغیر counter از 1 به 5 تغییر کرد.

---

۲. تغییر مقدار متغیرها با استفاده از ورودی کاربر

🔹 مقدار یک متغیر می‌تواند بر اساس ورودی کاربر تغییر کند.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

echo "لطفاً نام خود را وارد کنید:"
read username

echo "سلام $username، خوش آمدید!"
username="کاربر جدید"
echo "نام تغییر یافت به: $username"

🔹 ورودی و خروجی:

لطفاً نام خود را وارد کنید:  
Ali  
سلام Ali، خوش آمدید!  
نام تغییر یافت به: کاربر جدید  

✅ مقدار username ابتدا از ورودی کاربر دریافت شد و سپس تغییر کرد.

---

۳. مقداردهی مجدد متغیرها درون یک حلقه

🔹 مقدار متغیرها را می‌توان درون یک حلقه تغییر داد.

🔹 مثال: شمارش از ۱ تا ۵

#!/bin/bash

counter=1
while [ $counter -le 5 ]
do
    echo "مقدار فعلی: $counter"
    counter=$((counter + 1))
done

🔹 خروجی:

مقدار فعلی: 1  
مقدار فعلی: 2  
مقدار فعلی: 3  
مقدار فعلی: 4  
مقدار فعلی: 5  

✅ مقدار counter در هر دور حلقه افزایش یافت.

---

۴. تغییر مقدار متغیرها با عملیات ریاضی

🔹 مقدار متغیرهای عددی را می‌توان با انجام عملیات ریاضی تغییر داد.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

num=10
echo "مقدار اولیه: $num"

num=$((num + 5))
echo "بعد از جمع: $num"

num=$((num * 2))
echo "بعد از ضرب: $num"

🔹 خروجی:

مقدار اولیه: 10  
بعد از جمع: 15  
بعد از ضرب: 30  

✅ مقدار num ابتدا 5 واحد افزایش یافت و سپس در 2 ضرب شد.

---

۵. تأثیر تغییر مقدار متغیرها در شرط‌ها

🔹 مقدار متغیرها مستقیماً روی تصمیم‌گیری‌های برنامه تأثیر می‌گذارد.

🔹 مثال: بررسی مقدار متغیر

#!/bin/bash

score=75
echo "نمره شما: $score"

if [ $score -ge 60 ]; then
    echo "شما قبول شدید."
else
    echo "متأسفانه مردود شدید."
fi

🔹 خروجی:

نمره شما: 75  
شما قبول شدید.  

✅ مقدار score در شرط بررسی شد و مسیر اجرای برنامه مشخص گردید.

---

۶. تأثیر تغییر مقدار متغیرهای محیطی

🔹 متغیرهای محیطی مانند $PATH، $USER و $HOME در عملکرد سیستم تأثیر دارند. تغییر مقدار آن‌ها ممکن است رفتار سیستم را تغییر دهد.

🔹 مثال: تغییر مقدار PATH

#!/bin/bash

echo "مقدار اولیه PATH: $PATH"
export PATH="/usr/local/bin:$PATH"
echo "مقدار جدید PATH: $PATH"

✅ تغییر مقدار $PATH می‌تواند مسیرهای جدیدی را برای اجرای دستورات اضافه کند.

---

۷. تغییر مقدار متغیرها در اسکریپت‌های فرزند (Subshells)

🔹 اگر متغیری در یک Subshell مقداردهی شود، مقدار آن فقط در همان Subshell معتبر خواهد بود.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

var="اصلی"
echo "قبل از Subshell: $var"

( var="تغییر در Subshell"; echo "داخل Subshell: $var" )

echo "بعد از Subshell: $var"

🔹 خروجی:

قبل از Subshell: اصلی  
داخل Subshell: تغییر در Subshell  
بعد از Subshell: اصلی  

✅ تغییر مقدار متغیر درون () فقط در همان Subshell اعمال شد و مقدار اصلی تغییری نکرد.

---

جمع‌بندی

✅ مقدار متغیرها را می‌توان در طول اجرای برنامه تغییر داد.
✅ مقادیر می‌توانند از ورودی کاربر دریافت شده و سپس تغییر کنند.
✅ متغیرها در حلقه‌ها و عملیات ریاضی تغییر می‌کنند.
✅ تغییر مقدار متغیرها بر شرط‌ها و جریان اجرای برنامه تأثیر می‌گذارد.
✅ تغییر متغیرهای محیطی می‌تواند روی کل سیستم تأثیر بگذارد.
✅ تغییر مقدار متغیرها در Subshells فقط در همان Subshell معتبر است.

🚀 مدیریت صحیح تغییر مقدار متغیرها باعث ایجاد اسکریپت‌های بهینه و قابل اطمینان خواهد شد![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 3. انواع متغیرها”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”متغیرهای محلی (Local Variables): تعریف و محدودیت‌های آن‌ها” subtitle=”توضیحات کامل”]در Bash و سایر شل‌ها، متغیرهای محلی (Local Variables) نوعی متغیر هستند که دامنه‌ی اثر آن‌ها محدود به یک تابع خاص است و نمی‌توان از آن‌ها خارج از آن تابع استفاده کرد. استفاده از متغیرهای محلی باعث می‌شود که کد تمیزتر، ساختاریافته‌تر و بدون تداخل با سایر بخش‌های اسکریپت اجرا شود. در این بخش، تعریف، نحوه استفاده و محدودیت‌های متغیرهای محلی را بررسی خواهیم کرد.

---

۱. تعریف متغیر محلی در Bash

🔹 در Bash، برای تعریف متغیرهای محلی از کلمه کلیدی local درون یک تابع استفاده می‌شود.

🔹 نحوه تعریف:

local variable_name="value"

📌 اگر local استفاده نشود، متغیر به‌صورت سراسری (Global) تعریف می‌شود و در کل اسکریپت در دسترس خواهد بود.

---

۲. مثال ساده از متغیرهای محلی

🔹 در این مثال، متغیر name فقط درون تابع greet تعریف شده و مقدار آن در خارج از تابع در دسترس نیست.

#!/bin/bash

greet() {
    local name="Ali"
    echo "سلام، $name!"
}

greet

# تلاش برای دسترسی به متغیر محلی در خارج از تابع
echo "نام در خارج از تابع: $name"

🔹 خروجی:

سلام، Ali!  
نام در خارج از تابع:  

✅ مقدار name فقط در داخل تابع greet در دسترس است و در خارج از تابع مقداردهی نشده است.

---

۳. تفاوت بین متغیرهای محلی و سراسری

🔹 اگر متغیر را بدون local تعریف کنیم، مقدار آن در کل اسکریپت باقی می‌ماند.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

name="Sina"  # متغیر سراسری

greet() {
    name="Ali"  # مقداردهی مجدد متغیر سراسری
    echo "سلام، $name!"
}

echo "قبل از فراخوانی تابع: $name"
greet
echo "بعد از فراخوانی تابع: $name"

🔹 خروجی:

قبل از فراخوانی تابع: Sina  
سلام، Ali!  
بعد از فراخوانی تابع: Ali  

✅ مقدار name در تابع تغییر کرد و این تغییر روی مقدار اصلی تأثیر گذاشت.

🔹 حالا اگر local استفاده کنیم:

#!/bin/bash

name="Sina"  # متغیر سراسری

greet() {
    local name="Ali"  # متغیر محلی
    echo "سلام، $name!"
}

echo "قبل از فراخوانی تابع: $name"
greet
echo "بعد از فراخوانی تابع: $name"

🔹 خروجی:

قبل از فراخوانی تابع: Sina  
سلام، Ali!  
بعد از فراخوانی تابع: Sina  

✅ مقدار name داخل تابع تغییر کرد، اما مقدار متغیر سراسری دست‌نخورده باقی ماند.

---

۴. محدودیت‌های متغیرهای محلی

🔹 ۱. فقط درون تابع قابل تعریف هستند
📌 نمی‌توان از local در سطح کلی اسکریپت استفاده کرد.

🔹 ۲. در بیرون از تابع در دسترس نیستند
📌 دسترسی به متغیر محلی بعد از اجرای تابع امکان‌پذیر نیست.

🔹 ۳. محدود به تابع والد هستند
📌 اگر تابعی درون تابع دیگر تعریف شود، متغیر محلی فقط در همان تابع والد معتبر است.

🔹 مثال:

#!/bin/bash

outer_function() {
    local var="درون تابع خارجی"

    inner_function() {
        echo "متغیر درون تابع داخلی: $var"
    }

    inner_function
}

outer_function
# این دستور خطا می‌دهد چون متغیر var محلی است
echo "متغیر خارج از تابع: $var"

🔹 خروجی:

متغیر درون تابع داخلی: درون تابع خارجی  
متغیر خارج از تابع:  

✅ مقدار var فقط در outer_function معتبر است و در خارج از تابع مقداردهی نشده است.

---

۵. استفاده از متغیرهای محلی برای جلوگیری از تداخل

🔹 بدون متغیر محلی:

#!/bin/bash

count=10

increment() {
    count=$((count + 1))
}

echo "قبل از افزایش: $count"
increment
echo "بعد از افزایش: $count"

🔹 خروجی:

قبل از افزایش: 10  
بعد از افزایش: 11  

✅ مقدار count در کل اسکریپت تغییر کرد.

🔹 با استفاده از local (عدم تأثیر روی مقدار اصلی):

#!/bin/bash

count=10

increment() {
    local count=0
    count=$((count + 1))
    echo "مقدار داخل تابع: $count"
}

echo "قبل از افزایش: $count"
increment
echo "بعد از افزایش: $count"

🔹 خروجی:

قبل از افزایش: 10  
مقدار داخل تابع: 1  
بعد از افزایش: 10  

✅ مقدار count درون تابع تغییر کرد، اما مقدار متغیر اصلی بدون تغییر باقی ماند.

---

جمع‌بندی

✅ متغیرهای محلی فقط در محدوده تابع تعریف و استفاده می‌شوند.
✅ برای تعریف متغیر محلی از local استفاده می‌شود.
✅ متغیرهای محلی از تداخل با سایر بخش‌های برنامه جلوگیری می‌کنند.
✅ متغیرهای محلی را نمی‌توان در سطح اسکریپت تعریف کرد، فقط داخل توابع.
✅ محدودیت متغیرهای محلی باعث کاهش مشکلات ناخواسته در مقداردهی متغیرها می‌شود.

🚀 استفاده‌ی هوشمندانه از متغیرهای محلی، اسکریپت‌های Bash را کارآمدتر و ساختاریافته‌تر می‌کند![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”متغیرهای محیطی (Environment Variables): متغیرهای سیستم و نحوه استفاده از آن‌ها” subtitle=”توضیحات کامل”]متغیرهای محیطی در سیستم‌عامل لینوکس و یونیکس نقش مهمی در ذخیره و مدیریت اطلاعات سیستم، پیکربندی برنامه‌ها و مدیریت پردازش‌ها دارند. این متغیرها به‌صورت سراسری (Global) در دسترس هستند و می‌توان از آن‌ها در اسکریپت‌های شل، دستورات ترمینال و برنامه‌های مختلف استفاده کرد.

در این بخش، تعریف متغیرهای محیطی، نحوه مشاهده، مقداردهی، تغییر و حذف آن‌ها را همراه با مثال‌های عملی بررسی خواهیم کرد.

---

۱. متغیر محیطی چیست؟

🔹 متغیرهای محیطی متغیرهایی هستند که در سطح سیستم تعریف شده و در اختیار تمامی پردازش‌ها قرار می‌گیرند.
🔹 این متغیرها برای مدیریت مسیرهای سیستم، تنظیمات زبان، مسیر کاربران و تنظیمات مهم دیگر استفاده می‌شوند.
🔹 برخی از متغیرهای محیطی توسط سیستم‌عامل تعریف می‌شوند، اما می‌توان متغیرهای جدیدی نیز اضافه کرد.

---

۲. مشاهده متغیرهای محیطی

🔹 دستور printenv یا env برای نمایش متغیرهای محیطی

printenv

یا

env

🔹 دستور echo برای نمایش مقدار یک متغیر خاص

echo $HOME
echo $USER
echo $PATH

📌 نمونه‌ای از خروجی:

/home/ali
ali
/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin

---

۳. متغیرهای محیطی مهم در سیستم لینوکس

برخی از متغیرهای از پیش تعریف‌شده در لینوکس:

متغیر محیطی	توضیح
$HOME	مسیر دایرکتوری خانه‌ی کاربر فعلی
$USER	نام کاربر فعلی
$PATH	مسیرهای جستجو برای اجرای برنامه‌ها
$SHELL	مسیر شل پیش‌فرض کاربر
$PWD	مسیر فعلی (Current Directory)
$LANG	تنظیمات زبان سیستم
$EDITOR	ویرایشگر پیش‌فرض متنی (مثلاً vim یا nano)
$LOGNAME	نام کاربر ورود‌ی
$HOSTNAME	نام میزبان سیستم
$TERM	نوع ترمینال فعال
$UID	شناسه کاربر فعلی

🔹 مثال: مشاهده مسیر bash شل پیش‌فرض

echo $SHELL

🔹 مثال: بررسی مسیر جستجوی فایل‌های اجرایی

echo $PATH

---

۴. تعریف و مقداردهی به متغیرهای محیطی

🔹 متغیر محیطی جدید ایجاد کنید:

export MYVAR="Hello, Linux!"

🔹 مشاهده مقدار متغیر:

echo $MYVAR

🔹 متغیر محیطی فقط در همان نشست (Session) معتبر است و بعد از بستن ترمینال از بین می‌رود.

---

۵. تغییر مقدار متغیرهای محیطی

🔹 مثلاً تغییر مسیر ویرایشگر پیش‌فرض:

export EDITOR=nano

🔹 مشاهده مقدار جدید:

echo $EDITOR

---

۶. حذف متغیر محیطی

🔹 برای حذف یک متغیر محیطی از unset استفاده کنید:

unset MYVAR

🔹 تست حذف متغیر:

echo $MYVAR  # خروجی خالی خواهد بود

---

۷. افزودن متغیرهای محیطی به‌صورت دائمی

🔹 متغیرهای تعریف‌شده با export فقط در همان نشست ترمینال معتبر هستند و پس از راه‌اندازی مجدد سیستم از بین می‌روند.

🔹 برای ثبت دائمی، مقداردهی متغیرها را در فایل‌های پیکربندی شل قرار دهید:
✅ برای Bash متغیر را در ~/.bashrc یا ~/.bash_profile اضافه کنید:

echo 'export MYVAR="Hello, Linux!"' >> ~/.bashrc

✅ برای Zsh در ~/.zshrc قرار دهید:

echo 'export MYVAR="Hello, Zsh!"' >> ~/.zshrc

🔹 اعمال تغییرات بدون نیاز به ری‌استارت:

source ~/.bashrc  # برای Bash
source ~/.zshrc   # برای Zsh

🔹 بررسی مقدار جدید:

echo $MYVAR

---

۸. استفاده از متغیرهای محیطی در اسکریپت‌ها

🔹 متغیرهای محیطی را می‌توان در اسکریپت‌های شل استفاده کرد.

✅ مثال: ذخیره یک متغیر و استفاده از آن در یک اسکریپت

#!/bin/bash

echo "کاربر فعلی: $USER"
echo "مسیر فعلی: $PWD"
echo "زبان سیستم: $LANG"

✅ اجرای اسکریپت:

chmod +x script.sh
./script.sh

📌 نمونه خروجی:

کاربر فعلی: ali
مسیر فعلی: /home/ali
زبان سیستم: en_US.UTF-8

---

جمع‌بندی

✅ متغیرهای محیطی در لینوکس برای ذخیره اطلاعات سیستم و پیکربندی پردازش‌ها استفاده می‌شوند.
✅ برای مشاهده متغیرهای محیطی از printenv یا env و برای نمایش مقدار خاص از echo $VAR استفاده می‌شود.
✅ با export VAR="value" می‌توان متغیرهای محیطی جدید تعریف کرد، اما این تغییرات در نشست فعلی معتبر هستند.
✅ برای ثبت دائمی، مقداردهی متغیرها را در ~/.bashrc یا ~/.bash_profile اضافه کنید.
✅ از unset VAR برای حذف متغیرهای محیطی استفاده می‌شود.
✅ متغیرهای محیطی در اسکریپت‌های شل برای مدیریت تنظیمات و اطلاعات سیستم بسیار مفید هستند.

🚀 با درک و مدیریت صحیح متغیرهای محیطی، اسکریپت‌های Bash قوی‌تر و پویاتری بنویسید![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”متغیرهای تعریف‌شده توسط کاربر: مقایسه با متغیرهای پیش‌فرض سیستم” subtitle=”توضیحات کامل”]در لینوکس و سیستم‌های یونیکس، متغیرها نقش مهمی در مدیریت داده‌ها، ذخیره اطلاعات و تنظیم پیکربندی‌ها دارند. به‌طور کلی، متغیرها در دو دسته اصلی قرار می‌گیرند:

1. متغیرهای پیش‌فرض سیستم (System Variables): متغیرهایی که توسط سیستم‌عامل تعریف شده‌اند و اطلاعات مهمی مانند نام کاربر، مسیرهای سیستم و تنظیمات محیطی را ذخیره می‌کنند.
2. متغیرهای تعریف‌شده توسط کاربر (User-Defined Variables): متغیرهایی که کاربران به‌صورت دستی برای ذخیره مقادیر خاص در اسکریپت‌ها و جلسات ترمینال تعریف می‌کنند.

در این بخش، این دو نوع متغیر را بررسی کرده و تفاوت‌های آن‌ها را با مثال‌های عملی توضیح می‌دهیم.

---

۱. متغیرهای پیش‌فرض سیستم (System Variables)

🔹 این متغیرها هنگام راه‌اندازی سیستم به‌طور خودکار مقداردهی می‌شوند و برای تنظیمات عمومی استفاده می‌شوند.
🔹 متغیرهای سیستم معمولاً با حروف بزرگ نوشته می‌شوند.
🔹 مثال‌هایی از متغیرهای محیطی سیستم:

متغیر	توضیح
$HOME	مسیر دایرکتوری خانه کاربر فعلی
$USER	نام کاربری فعلی
$PATH	مسیرهای جستجوی دستورات اجرایی
$SHELL	مسیر شل پیش‌فرض
$PWD	مسیر فعلی
$LANG	تنظیمات زبان سیستم
$EDITOR	ویرایشگر متنی پیش‌فرض
$HOSTNAME	نام میزبان سیستم

🔹 مشاهده مقدار متغیرهای سیستم:

echo $USER
echo $HOME
echo $SHELL

📌 خروجی نمونه:

ali
/home/ali
/bin/bash

---

۲. متغیرهای تعریف‌شده توسط کاربر (User-Defined Variables)

🔹 این متغیرها توسط کاربر برای ذخیره مقادیر سفارشی در طول یک نشست (Session) یا درون یک اسکریپت تعریف می‌شوند.
🔹 برخلاف متغیرهای سیستم، این متغیرها معمولاً با حروف کوچک یا ترکیبی از حروف بزرگ و کوچک نوشته می‌شوند.
🔹 برای مقداردهی به متغیرهای کاربر نیازی به $ نیست، اما برای استفاده از مقدار آن‌ها باید از $ استفاده کرد.

✅ تعریف یک متغیر و مقداردهی به آن:

myname="Ali"
myage=25
city="Tehran"

✅ مشاهده مقدار متغیر:

echo $myname
echo $myage
echo $city

📌 خروجی:

Ali
25
Tehran

---

۳. تفاوت‌های کلیدی بین متغیرهای سیستم و متغیرهای کاربر

ویژگی	متغیرهای سیستم	متغیرهای کاربر
تعریف‌شده توسط	سیستم‌عامل	کاربر
نام‌گذاری	معمولاً حروف بزرگ	معمولاً حروف کوچک
دسترسی	در تمام پردازش‌ها و نشست‌ها قابل‌دسترسی است	معمولاً فقط در نشست فعلی معتبر است
محدوده اعتبار	سراسری (Global)	محلی (Local) مگر اینکه با export سراسری شود
نحوه مشاهده مقدار	echo $VAR_NAME یا printenv VAR_NAME	echo $varname
نحوه تغییر مقدار	امکان‌پذیر اما تغییرات پس از ری‌استارت از بین می‌رود	امکان‌پذیر و در صورت نیاز به دائمی شدن باید در فایل‌های پیکربندی ذخیره شود

---

۴. تغییر مقدار متغیرهای سیستم

🔹 متغیرهای پیش‌فرض سیستم را می‌توان تغییر داد، اما این تغییرات موقتی خواهند بود.

✅ مثال: تغییر مسیر ویرایشگر پیش‌فرض:

echo $EDITOR   # مقدار فعلی را نمایش می‌دهد
export EDITOR=nano
echo $EDITOR   # مقدار جدید را نمایش می‌دهد

📌 این تغییر فقط در نشست فعلی معتبر است. اگر بخواهید این مقدار دائمی شود، باید مقدار را در فایل ~/.bashrc یا ~/.bash_profile اضافه کنید:

echo 'export EDITOR=nano' >> ~/.bashrc
source ~/.bashrc

---

۵. تبدیل متغیر کاربر به متغیر محیطی (Global کردن متغیر کاربر)

🔹 متغیرهای تعریف‌شده توسط کاربر فقط در همان نشست قابل استفاده هستند. اگر می‌خواهید این متغیرها در پردازش‌های دیگر نیز قابل استفاده باشند، باید آن‌ها را به متغیر محیطی تبدیل کنید.

✅ مثال:

myvar="Hello, Linux!"
export myvar

🔹 اکنون این متغیر در پردازش‌های فرزند (Child Processes) نیز در دسترس است.

✅ آزمایش دسترسی متغیر در شل جدید:

bash  # باز کردن یک شل جدید
echo $myvar  # مقدار نمایش داده می‌شود
exit  # خروج از شل جدید

---

۶. حذف متغیرها

🔹 برای حذف متغیرهای کاربر یا سیستم از دستور unset استفاده می‌شود.

✅ حذف متغیر کاربر:

unset myvar
echo $myvar  # مقدار خالی خواهد بود

✅ حذف یک متغیر سیستم (موقتی):

unset EDITOR
echo $EDITOR  # مقدار ویرایشگر دیگر نمایش داده نمی‌شود

---

۷. استفاده از متغیرهای تعریف‌شده در اسکریپت‌ها

✅ مثال: استفاده از متغیرهای تعریف‌شده در یک اسکریپت شل

#!/bin/bash

username="Ali"
age=30

echo "نام کاربر: $username"
echo "سن کاربر: $age"
echo "کاربر فعلی سیستم: $USER"

✅ اجرای اسکریپت:

chmod +x script.sh
./script.sh

📌 خروجی:

نام کاربر: Ali
سن کاربر: 30
کاربر فعلی سیستم: ali

---

جمع‌بندی

✅ متغیرهای سیستم به‌صورت پیش‌فرض توسط لینوکس تعریف شده و در پردازش‌های مختلف در دسترس هستند، درحالی‌که متغیرهای تعریف‌شده توسط کاربر فقط در همان نشست معتبرند.
✅ متغیرهای سیستم معمولاً با حروف بزرگ و متغیرهای کاربر با حروف کوچک نام‌گذاری می‌شوند.
✅ متغیرهای سیستم را می‌توان تغییر داد، اما این تغییرات موقتی است، مگر اینکه در فایل‌های پیکربندی ذخیره شوند.
✅ برای تبدیل متغیرهای تعریف‌شده توسط کاربر به متغیر محیطی از export استفاده می‌شود.
✅ برای حذف متغیرها از unset استفاده کنید.
✅ متغیرهای تعریف‌شده توسط کاربر در اسکریپت‌های شل کاربرد زیادی دارند و می‌توانند اطلاعات و پیکربندی‌های خاص را مدیریت کنند.

🚀 با درک این تفاوت‌ها، می‌توانید مدیریت بهتری روی اسکریپت‌های Bash و محیط لینوکس داشته باشید![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 4. مدیریت نوع داده‌ها در شل”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”مدیریت داده‌های رشته‌ای در شل اسکریپتینگ” subtitle=”توضیحات کامل”]در Bash Shell، رشته‌ها (Strings) یکی از رایج‌ترین انواع داده‌ای هستند که برای ذخیره و پردازش متن به کار می‌روند. در این بخش، نحوه تعریف، مقداردهی، الحاق، استخراج، تغییر، و مقایسه رشته‌ها را با ذکر مثال‌های عملی بررسی خواهیم کرد.

تعریف و مقداردهی متغیرهای رشته‌ای

برای تعریف یک متغیر رشته‌ای در Bash، مقدار آن را درون نقل‌قول تکی (”) یا نقل‌قول دوتایی (“”) قرار می‌دهیم.

name="Ali"
message='Hello, welcome to Bash scripting!'

✅ چاپ مقدار متغیر با echo

echo $name
echo $message

خروجی:

Ali
Hello, welcome to Bash scripting!

تفاوت بین نقل‌قول تکی و دوتایی

🔹 نقل‌قول دوتایی (“”) متغیرها و دستورات را تفسیر می‌کند.
🔹 نقل‌قول تکی (”) مقدار را به‌صورت خام نگه می‌دارد.

name="Ali"
echo "Hello, $name!"  # مقدار متغیر جایگزین می‌شود
echo 'Hello, $name!'  # مقدار متغیر جایگزین نمی‌شود

خروجی:

Hello, Ali!
Hello, $name!

الحاق (اتصال) رشته‌ها

می‌توان رشته‌ها را با کنار هم قرار دادن متغیرها یا مقدارهای رشته‌ای الحاق کرد.

greeting="Hello"
greeting+=" World"
echo $greeting

خروجی:

Hello World

دسترسی به کاراکترهای یک رشته

برای دسترسی به یک کاراکتر خاص درون رشته از ایندکس استفاده می‌شود.

text="Linux"
echo "First character: ${text:0:1}"  # اولین کاراکتر
echo "First three characters: ${text:0:3}"  # سه کاراکتر اول
echo "Substring: ${text:1:3}"  # سه کاراکتر از موقعیت دوم

طول یک رشته (length)

برای گرفتن تعداد کاراکترهای یک رشته از ${#variable} استفاده می‌شود.

text="Bash Scripting"
echo "Length: ${#text}"

خروجی:

Length: 14

جایگزینی قسمتی از رشته

برای جایگزینی یک قسمت از متن از ${variable/old/new} استفاده می‌شود.

text="I love Linux!"
new_text=${text/Linux/Bash}
echo $new_text

خروجی:

I love Bash!

حذف کاراکترها از ابتدا و انتها

text="---Hello, World!"
echo "${text#*-}"  # حذف همه چیز تا اولین '-'

خروجی:

Hello, World!

مقایسه رشته‌ها

برای مقایسه دو رشته می‌توان از = یا == استفاده کرد.

str1="Bash"
str2="Bash"

if [ "$str1" = "$str2" ]; then
    echo "Strings are equal"
else
    echo "Strings are not equal"
fi

خروجی:

Strings are equal

تبدیل حروف کوچک به بزرگ و بالعکس

text="bash scripting"
echo "${text^^}"  # تبدیل به حروف بزرگ

خروجی:

BASH SCRIPTING

text="HELLO BASH"
echo "${text,,}"  # تبدیل به حروف کوچک

خروجی:

hello bash

بررسی وجود یک رشته در متن

sentence="I love Linux scripting"

if [[ $sentence == *"Linux"* ]]; then
    echo "Linux found!"
fi

خروجی:

Linux found!

جمع‌بندی

✅ مدیریت رشته‌ها در Bash شامل تعریف، مقداردهی، الحاق، مقایسه، جایگزینی و بررسی طول می‌شود.
✅ با استفاده از ${#variable} می‌توان طول یک رشته را محاسبه کرد.
✅ برای جایگزینی یک کلمه درون متن از ${variable/old/new} استفاده می‌شود.
✅ برای حذف کاراکترها از ابتدا و انتها از ${variable#*-} و ${variable%!*} استفاده می‌شود.
✅ برای مقایسه رشته‌ها از [ "$str1" = "$str2" ] استفاده می‌شود.
✅ می‌توان رشته‌ها را به حروف بزرگ یا کوچک تبدیل کرد و یک عبارت را درون متن بررسی نمود.

🚀 با یادگیری این مفاهیم، می‌توان اسکریپت‌های Bash را به‌صورت حرفه‌ای‌تر و کارآمدتر نوشت![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”داده‌های عددی و انجام عملیات ریاضی در Bash” subtitle=”توضیحات کامل”]در Bash، متغیرها به‌صورت پیش‌فرض رشته‌ای هستند، اما می‌توان عملیات ریاضی را با آن‌ها انجام داد. در این بخش، نحوه انجام محاسبات ریاضی، استفاده از expr، let، (( )) و bc برای پردازش اعداد را بررسی خواهیم کرد.

تعریف متغیرهای عددی و مقداردهی

متغیرهای عددی مانند متغیرهای رشته‌ای تعریف می‌شوند:

num1=10
num2=5
echo "Number 1: $num1"
echo "Number 2: $num2"

خروجی:

Number 1: 10
Number 2: 5

---

انجام عملیات ریاضی با expr

برای انجام محاسبات ساده مانند جمع، تفریق، ضرب و تقسیم می‌توان از expr استفاده کرد.

sum=$(expr $num1 + $num2)
difference=$(expr $num1 - $num2)
product=$(expr $num1 \* $num2)  # علامت * باید escape شود
quotient=$(expr $num1 / $num2)

echo "Sum: $sum"
echo "Difference: $difference"
echo "Product: $product"
echo "Quotient: $quotient"

خروجی:

Sum: 15
Difference: 5
Product: 50
Quotient: 2

---

استفاده از let برای انجام محاسبات

let به‌صورت داخلی از عملیات ریاضی درون Bash پشتیبانی می‌کند.

let sum=num1+num2
let difference=num1-num2
let product=num1*num2
let quotient=num1/num2

echo "Sum: $sum"
echo "Difference: $difference"
echo "Product: $product"
echo "Quotient: $quotient"

---

انجام عملیات با (( ))

برای انجام محاسبات در Bash scripting از (( )) نیز می‌توان استفاده کرد.

sum=$(( num1 + num2 ))
difference=$(( num1 - num2 ))
product=$(( num1 * num2 ))
quotient=$(( num1 / num2 ))

echo "Sum: $sum"
echo "Difference: $difference"
echo "Product: $product"
echo "Quotient: $quotient"

---

عملیات با اعداد اعشاری (bc Command)

expr و (( )) فقط با اعداد صحیح کار می‌کنند. برای اعداد اعشاری باید از bc استفاده کرد.

num1=10.5
num2=3.2

sum=$(echo "$num1 + $num2" | bc)
difference=$(echo "$num1 - $num2" | bc)
product=$(echo "$num1 * $num2" | bc)
quotient=$(echo "scale=2; $num1 / $num2" | bc)  # scale=2 یعنی نمایش تا دو رقم اعشار

echo "Sum: $sum"
echo "Difference: $difference"
echo "Product: $product"
echo "Quotient: $quotient"

خروجی:

Sum: 13.7
Difference: 7.3
Product: 33.60
Quotient: 3.28

---

محاسبه باقیمانده (Modulo)

برای محاسبه باقی‌مانده یک تقسیم (modulo) از % استفاده می‌شود.

remainder=$(( num1 % num2 ))
echo "Remainder: $remainder"

---

افزایش (Increment) و کاهش (Decrement) متغیرها

در Bash، می‌توان از ++ و -- برای افزایش یا کاهش مقدار یک متغیر استفاده کرد.

(( num1++ ))  # افزایش مقدار num1
(( num2-- ))  # کاهش مقدار num2

echo "New num1: $num1"
echo "New num2: $num2"

---

مقایسه اعداد و شرط‌گذاری

در شرط‌ها، برای مقایسه عددی از -eq، -ne، -lt، -gt، -le و -ge استفاده می‌شود.

if [ $num1 -gt $num2 ]; then
    echo "$num1 is greater than $num2"
else
    echo "$num1 is not greater than $num2"
fi

✅ عملگرهای مقایسه‌ای در Bash:

عملگر	توضیح
-eq	برابر بودن (==)
-ne	نابرابر بودن (!=)
-lt	کوچکتر بودن (<)
-gt	بزرگتر بودن (>)
-le	کوچکتر یا مساوی (<=)
-ge	بزرگتر یا مساوی (>=)

---

جمع‌بندی

✅ Bash از روش‌های مختلفی برای انجام عملیات ریاضی روی متغیرهای عددی پشتیبانی می‌کند.
✅ برای محاسبات ساده می‌توان از expr، let و (( )) استفاده کرد.
✅ اعداد اعشاری با bc پردازش می‌شوند و scale=2 برای نمایش دو رقم اعشار کاربرد دارد.
✅ محاسبات شامل جمع، تفریق، ضرب، تقسیم، باقیمانده، افزایش (++) و کاهش (--) هستند.
✅ شرط‌های عددی در if از -eq، -ne، -gt، -lt و … استفاده می‌کنند.

🚀 با استفاده از این مفاهیم می‌توان اسکریپت‌های Bash را برای پردازش داده‌های عددی بهینه‌تر نوشت![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”آرایه‌ها در شل اسکریپتینگ” subtitle=”توضیحات کامل”]آرایه‌ها در Bash به ما اجازه می‌دهند تا مجموعه‌ای از داده‌ها را در یک متغیر ذخیره کنیم. در این بخش، نحوه تعریف آرایه‌ها، دسترسی به عناصر، اضافه و حذف کردن عناصر را بررسی خواهیم کرد.

---

تعریف آرایه در شل

در Bash، آرایه‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:
✅ آرایه‌های عددی (Indexed Arrays): اعضای آرایه با اعداد (اندیس‌ها) از ۰ شروع می‌شوند.
✅ آرایه‌های انجمنی (Associative Arrays): اعضای آرایه با کلیدهای متنی مشخص می‌شوند.

ایجاد آرایه عددی

روش‌های مختلف برای تعریف آرایه عددی:

# روش 1: تعریف آرایه با مقادیر اولیه
fruits=("Apple" "Banana" "Cherry" "Mango")

# روش 2: مقداردهی هر عنصر جداگانه
fruits[0]="Apple"
fruits[1]="Banana"
fruits[2]="Cherry"
fruits[3]="Mango"

# روش 3: تعریف آرایه خالی
numbers=()

---

دسترسی به اعضای آرایه

برای دسترسی به یک مقدار مشخص، از ${array[index]} استفاده می‌کنیم.

echo "First fruit: ${fruits[0]}"
echo "Second fruit: ${fruits[1]}"

خروجی:

First fruit: Apple
Second fruit: Banana

✅ دسترسی به تمام اعضای آرایه:

echo "All fruits: ${fruits[@]}"

خروجی:

All fruits: Apple Banana Cherry Mango

✅ تعداد اعضای آرایه:

echo "Number of fruits: ${#fruits[@]}"

خروجی:

Number of fruits: 4

✅ دسترسی به تمام ایندکس‌های آرایه:

echo "Indexes: ${!fruits[@]}"

خروجی:

Indexes: 0 1 2 3

---

اضافه کردن عناصر به آرایه

برای افزودن یک مقدار جدید، کافی است مقدار را به یک ایندکس جدید اختصاص دهیم.

fruits[4]="Orange"
echo "Updated fruits: ${fruits[@]}"

خروجی:

Updated fruits: Apple Banana Cherry Mango Orange

✅ افزودن مقدار جدید به انتهای آرایه بدون دانستن آخرین ایندکس:

fruits+=("Pineapple")
echo "New fruits list: ${fruits[@]}"

---

حذف عناصر از آرایه

✅ حذف یک مقدار مشخص از آرایه:

unset fruits[1]  # حذف مقدار با ایندکس 1 (Banana)
echo "Fruits after deletion: ${fruits[@]}"

خروجی:

Fruits after deletion: Apple Cherry Mango Orange Pineapple

✅ حذف کامل آرایه:

unset fruits
echo "Fruits: ${fruits[@]}"  # خروجی خالی خواهد بود

---

آرایه‌های انجمنی (Associative Arrays)

در Bash 4+، آرایه‌های انجمنی امکان ذخیره مقادیر را با کلید متنی دارند.

تعریف و مقداردهی آرایه انجمنی:

declare -A user_info  # تعریف آرایه انجمنی
user_info[name]="John"
user_info[age]=30
user_info[email]="john@example.com"

دسترسی به مقادیر:

echo "User Name: ${user_info[name]}"
echo "User Age: ${user_info[age]}"
echo "User Email: ${user_info[email]}"

لیست تمام کلیدها و مقادیر:

echo "Keys: ${!user_info[@]}"
echo "Values: ${user_info[@]}"

حذف مقدار از آرایه انجمنی:

unset user_info[email]
echo "After deletion: ${!user_info[@]}"

---

جمع‌بندی

✅ Bash از آرایه‌های عددی و آرایه‌های انجمنی (در نسخه ۴ به بعد) پشتیبانی می‌کند.
✅ می‌توان با ${array[index]} به مقادیر دسترسی پیدا کرد و با ${array[@]} تمام مقادیر را خواند.
✅ برای حذف مقدار از آرایه، از unset array[index] و برای پاک کردن کل آرایه از unset array استفاده می‌شود.
✅ در آرایه‌های انجمنی، مقداردهی با declare -A انجام می‌شود و مقادیر با کلیدهای متنی ذخیره می‌شوند.

🚀 با این روش‌ها می‌توان مدیریت داده‌ها در اسکریپت‌های Bash را بهینه‌تر کرد![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”متغیرهای چندبعدی در شل اسکریپت (Multi-Dimensional Arrays in Shell Scripting)” subtitle=”توضیحات کامل”]Bash به‌صورت پیش‌فرض از آرایه‌های چندبعدی (Nested Arrays) پشتیبانی نمی‌کند، اما می‌توان این مفهوم را با استفاده از آرایه‌های انجمنی یا تو در تو شبیه‌سازی کرد. در این بخش، روش‌های مختلف پیاده‌سازی آرایه‌های چندبعدی در شل را بررسی خواهیم کرد.

---

استفاده از آرایه‌های عددی به‌عنوان آرایه‌های چندبعدی

Bash به‌طور ذاتی از آرایه‌های چندبعدی پشتیبانی نمی‌کند، اما می‌توان این ویژگی را با روش‌های مختلفی مانند شبیه‌سازی دستی ایندکس‌ها پیاده‌سازی کرد.

ایجاد یک آرایه دوبعدی (شبیه‌سازی)

matrix=(
    "1 2 3"
    "4 5 6"
    "7 8 9"
)

# دسترسی به یک سطر از آرایه
echo "Row 1: ${matrix[0]}"
echo "Row 2: ${matrix[1]}"
echo "Row 3: ${matrix[2]}"

خروجی:

Row 1: 1 2 3  
Row 2: 4 5 6  
Row 3: 7 8 9  

✅ دسترسی به مقدار خاص در آرایه دوبعدی (با استفاده از awk یا cut)

row=1  # ایندکس سطر
col=2  # ایندکس ستون
echo "Element at ($row,$col): $(echo ${matrix[$row]} | cut -d' ' -f$(($col+1)))"

خروجی:

Element at (1,2): 6

---

استفاده از آرایه‌های انجمنی برای شبیه‌سازی آرایه‌های چندبعدی

در Bash نسخه ۴+، می‌توان با آرایه‌های انجمنی، آرایه‌های چندبعدی را پیاده‌سازی کرد.

ایجاد یک آرایه دو بعدی با آرایه‌های انجمنی

declare -A matrix

# مقداردهی آرایه
matrix["0,0"]=1
matrix["0,1"]=2
matrix["0,2"]=3
matrix["1,0"]=4
matrix["1,1"]=5
matrix["1,2"]=6
matrix["2,0"]=7
matrix["2,1"]=8
matrix["2,2"]=9

# دسترسی به مقدار خاص
echo "Element at (1,2): ${matrix["1,2"]}"

خروجی:

Element at (1,2): 6

✅ چاپ کل ماتریس با استفاده از حلقه

for i in {0..2}; do
    for j in {0..2}; do
        echo -n "${matrix["$i,$j"]} "
    done
    echo ""  # برای رفتن به خط جدید
done

خروجی:

1 2 3  
4 5 6  
7 8 9  

---

جمع‌بندی

✅ Bash مستقیماً از آرایه‌های چندبعدی پشتیبانی نمی‌کند، اما می‌توان آن را شبیه‌سازی کرد.
✅ روش اول: استفاده از آرایه‌های تک‌بعدی و دسترسی به مقادیر با cut یا awk.
✅ روش دوم (بهینه‌تر): استفاده از آرایه‌های انجمنی در Bash 4+ برای مدیریت مقادیر با کلیدهای ترکیبی (row,col).
✅ برای پردازش ماتریس‌ها، ترکیب حلقه‌ها و echo امکان‌پذیر است.

🚀 با این روش‌ها می‌توان مفهوم آرایه‌های چندبعدی را در Bash پیاده‌سازی کرد![/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 5. ابزارها و دستورات مرتبط با متغیرها”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”استفاده از دستورات declare و typeset برای تعیین نوع متغیرها” subtitle=”توضیحات کامل”]در Bash، متغیرها به‌صورت دینامیک تعریف می‌شوند و نیازی به تعیین نوع ندارند. اما برای مدیریت بهتر داده‌ها و کنترل نوع متغیرها، می‌توان از دستورات declare و typeset استفاده کرد. این دستورات به شما اجازه می‌دهند محدودیت‌هایی روی متغیرها اعمال کنید، مانند:

• تعیین نوع متغیر (رشته، عددی، فقط خواندنی و…)
• تعریف آرایه‌ها
• افزایش امنیت و جلوگیری از تغییرات ناخواسته

تعریف دستور declare در Bash

declare برای تعریف و تنظیم ویژگی‌های متغیرها در Bash استفاده می‌شود.

ساختار کلی دستور declare

declare [option] variable_name=value

• [option] نوع متغیر را مشخص می‌کند.
• variable_name=value مقدار متغیر را تعیین می‌کند.

برخی از گزینه‌های پرکاربرد declare

گزینه	توضیح
-r	تعیین متغیر فقط خواندنی (Read-Only)
-i	تبدیل مقدار متغیر به عددی (Integer)
-a	تعریف آرایه معمولی (Indexed Array)
-A	تعریف آرایه انجمنی (Associative Array)
-x	تبدیل متغیر به متغیر محیطی (Export)

استفاده از declare برای تعیین نوع متغیرها

تعریف متغیر فقط خواندنی (-r)

✅ متغیرهای فقط خواندنی تغییر نمی‌کنند و اگر مقدار جدیدی به آن اختصاص دهید، خطا دریافت می‌کنید.

declare -r PI=3.14
echo "Value of PI: $PI"

# تلاش برای تغییر مقدار (باعث خطا می‌شود)
PI=3.14159  

خروجی:

Value of PI: 3.14
bash: PI: readonly variable

تعریف متغیر عددی (-i)

✅ وقتی از -i استفاده می‌کنید، مقدار متغیر به‌عنوان عدد تفسیر می‌شود.

declare -i number=10
number+=5
echo "Result: $number"  # خروجی: 15

# مقداردهی با رشته (خودکار مقدار را صفر می‌کند)
number="abc"
echo "Number: $number"  # خروجی: 0

تعریف آرایه‌ها (-a برای معمولی، -A برای انجمنی)

✅ -a برای آرایه‌های معمولی و -A برای آرایه‌های انجمنی استفاده می‌شود.

# تعریف آرایه معمولی
declare -a my_array=("Apple" "Banana" "Cherry")
echo "First element: ${my_array[0]}"

# تعریف آرایه انجمنی
declare -A student
student[name]="Ali"
student[age]=25
echo "Student Name: ${student[name]}"

تعریف متغیرهای محیطی (-x)

✅ -x باعث می‌شود متغیر در کل سیستم در دسترس باشد.

declare -x PATH="/usr/local/bin:$PATH"
echo "Updated PATH: $PATH"

استفاده از typeset در شل‌های دیگر

✅ typeset دقیقاً مشابه declare عمل می‌کند اما معمولاً در Korn Shell (ksh) و Zsh کاربرد دارد.
✅ typeset در نسخه‌های جدید Bash کمتر استفاده می‌شود.

typeset -i num=20
num+=10
echo "Result: $num"  # خروجی: 30

جمع‌بندی

• declare و typeset برای مدیریت نوع متغیرها در شل اسکریپت استفاده می‌شوند.
• declare در Bash پرکاربردتر است، اما typeset در ksh و zsh بیشتر دیده می‌شود.
• می‌توان از declare برای:
  • تعریف متغیرهای فقط خواندنی (-r)
  • عدد کردن متغیرها (-i)
  • تعریف آرایه‌ها (-a و -A)
  • تعریف متغیرهای محیطی (-x)
• declare به بهینه‌سازی و افزایش امنیت اسکریپت‌ها کمک می‌کند! 🚀

[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”محدود کردن مقادیر متغیرها با استفاده از readonly” subtitle=”توضیحات کامل”]در Bash، زمانی که می‌خواهیم مقدار یک متغیر پس از مقداردهی قابل تغییر نباشد، از دستور readonly استفاده می‌کنیم. این قابلیت باعث می‌شود متغیر فقط خواندنی (Read-Only) شود و دیگر قابل تغییر یا حذف نباشد. این ویژگی در افزایش امنیت و پایداری اسکریپت‌ها نقش مهمی دارد.

---

استفاده از readonly برای تعیین متغیر فقط خواندنی

✅ ساده‌ترین روش تعریف یک متغیر فقط خواندنی استفاده از دستور readonly به شکل زیر است:

readonly VAR_NAME=value

✅ مثال عملی:

readonly PI=3.14
echo "Value of PI: $PI"

# تلاش برای تغییر مقدار متغیر (باعث خطا می‌شود)
PI=3.14159

🔴 خروجی:

Value of PI: 3.14
bash: PI: readonly variable

همان‌طور که می‌بینید، تغییر مقدار متغیر باعث خطای Bash می‌شود.

---

استفاده از declare -r برای تعریف متغیر فقط خواندنی

✅ روش دیگر برای تعیین متغیرهای فقط خواندنی استفاده از declare -r است:

declare -r USERNAME="admin"
echo "Username: $USERNAME"

# تلاش برای تغییر مقدار متغیر (باعث خطا می‌شود)
USERNAME="root"

🔴 خروجی:

Username: admin
bash: USERNAME: readonly variable

---

بررسی متغیرهای فقط خواندنی با readonly -p

✅ اگر می‌خواهید لیستی از تمام متغیرهای فقط خواندنی را مشاهده کنید، می‌توانید از دستور زیر استفاده کنید:

readonly -p

🔹 این دستور تمام متغیرهای فقط خواندنی در سیستم را نمایش می‌دهد.

---

اعمال readonly روی متغیرهای محیطی

✅ متغیرهای محیطی نیز می‌توانند فقط خواندنی شوند تا از تغییر ناخواسته جلوگیری شود.

readonly PATH
echo "Current PATH: $PATH"

# تلاش برای تغییر مقدار (باعث خطا می‌شود)
PATH="/new/path:$PATH"

🔴 خروجی:

Current PATH: /usr/local/bin:/usr/bin:/bin
bash: PATH: readonly variable

📌 این روش مطمئن می‌شود که مسیرهای سیستم تغییر نکنند و از مشکلات امنیتی جلوگیری شود.

---

تعیین تابع فقط خواندنی در Bash

✅ می‌توان توابع را نیز فقط خواندنی کرد تا امکان بازنویسی آن‌ها وجود نداشته باشد.

my_function() {
    echo "This is a read-only function."
}

readonly -f my_function

# تلاش برای بازنویسی تابع (باعث خطا می‌شود)
my_function() {
    echo "Trying to modify the function!"
}

🔴 خروجی:

bash: my_function: readonly function

📌 این روش مانع تغییر توابع حساس در اسکریپت‌ها می‌شود.

---

جمع‌بندی

• readonly VAR_NAME=value متغیر را فقط خواندنی می‌کند و مقدار آن دیگر تغییر نمی‌کند.
• declare -r VAR_NAME=value روشی جایگزین برای تعیین متغیرهای فقط خواندنی است.
• readonly -p لیستی از تمام متغیرهای فقط خواندنی را نمایش می‌دهد.
• readonly PATH و سایر متغیرهای محیطی را از تغییرات ناخواسته محافظت می‌کند.
• readonly -f function_name یک تابع را فقط خواندنی کرده و مانع بازنویسی آن می‌شود.

✅ استفاده از readonly در اسکریپت‌های Bash باعث افزایش امنیت، جلوگیری از تغییرات تصادفی و افزایش پایداری کدها می‌شود! 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”حذف متغیرها با دستور unset” subtitle=”توضیحات کامل”]در Bash، اگر بخواهید یک متغیر را کامل حذف کنید، می‌توانید از دستور unset استفاده کنید. این دستور متغیر را از محیط حذف کرده و مقدار آن را غیرقابل‌دسترسی می‌کند.

---

حذف یک متغیر معمولی

✅ ساده‌ترین روش حذف یک متغیر به این صورت است:

VAR="Hello World"
echo "Before unset: $VAR"

unset VAR  # حذف متغیر

echo "After unset: $VAR"

🔴 خروجی:

Before unset: Hello World
After unset:

📌 همان‌طور که مشاهده می‌کنید، مقدار متغیر بعد از حذف دیگر قابل‌دسترسی نیست.

---

بررسی متغیر قبل و بعد از حذف

✅ برای بررسی اینکه متغیر وجود دارد یا خیر، می‌توان از شرط زیر استفاده کرد:

VAR="Bash Scripting"

if [ -z "$VAR" ]; then
    echo "VAR is empty"
else
    echo "VAR exists with value: $VAR"
fi

unset VAR  # حذف متغیر

if [ -z "$VAR" ]; then
    echo "VAR is now empty"
else
    echo "VAR still exists: $VAR"
fi

🔴 خروجی:

VAR exists with value: Bash Scripting
VAR is now empty

---

حذف چند متغیر هم‌زمان

✅ شما می‌توانید چند متغیر را به‌طور هم‌زمان حذف کنید:

VAR1="Linux"
VAR2="Shell"
VAR3="Scripting"

echo "Before unset: $VAR1, $VAR2, $VAR3"

unset VAR1 VAR2 VAR3  # حذف چند متغیر

echo "After unset: $VAR1, $VAR2, $VAR3"

🔴 خروجی:

Before unset: Linux, Shell, Scripting
After unset:  

📌 همان‌طور که مشاهده می‌کنید، تمام متغیرها حذف شدند.

---

عدم حذف متغیرهای فقط خواندنی

✅ اگر متغیری را با readonly فقط خواندنی کرده باشید، نمی‌توان آن را حذف کرد:

readonly PI=3.14
unset PI  # تلاش برای حذف متغیر فقط خواندنی

🔴 خروجی:

bash: unset: PI: cannot unset: readonly variable

📌 unset روی متغیرهای فقط خواندنی کار نمی‌کند و باعث خطا می‌شود.

---

حذف متغیرهای محیطی

✅ برای حذف یک متغیر محیطی (exported variable)، می‌توانید از unset استفاده کنید:

export MY_VAR="System Variable"
echo "Before unset: $MY_VAR"

unset MY_VAR  # حذف متغیر محیطی

echo "After unset: $MY_VAR"

🔴 خروجی:

Before unset: System Variable
After unset:

📌 این کار متغیر محیطی را از محیط جاری شل حذف می‌کند.

---

حذف عناصر خاص از یک آرایه

✅ برای حذف یک عضو خاص از آرایه، می‌توان unset را روی یک ایندکس خاص اعمال کرد:

arr=("one" "two" "three")
echo "Before unset: ${arr[@]}"

unset arr[1]  # حذف عنصر دوم

echo "After unset: ${arr[@]}"

🔴 خروجی:

Before unset: one two three
After unset: one three

📌 عنصر دوم حذف شد، اما ساختار آرایه حفظ شد.

✅ برای حذف کل آرایه:

unset arr

---

جمع‌بندی

• unset VAR_NAME → متغیر موردنظر را از حافظه حذف می‌کند.
• unset VAR1 VAR2 VAR3 → چندین متغیر را هم‌زمان حذف می‌کند.
• unset arr[INDEX] → یک عضو خاص از آرایه را حذف می‌کند.
• unset arr → کل آرایه را حذف می‌کند.
• unset روی متغیرهای readonly کار نمی‌کند و باعث خطا می‌شود.
• متغیرهای محیطی را می‌توان با unset از محیط شل حذف کرد.

✅ استفاده از unset به شما کمک می‌کند تا حافظه را مدیریت کنید، متغیرهای غیرضروری را حذف کنید و از آلودگی محیط شل جلوگیری نمایید. 🚀[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 6. گسترش متغیرها”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”گسترش مقدار متغیرها: ${variable}” subtitle=”توضیحات کامل”]در شل، می‌توان از گسترش مقدار متغیرها برای دسترسی به مقدار یک متغیر و انجام عملیات مختلف بر روی آن استفاده کرد. این ویژگی به شما این امکان را می‌دهد که از مقدار متغیر در مکان‌های مختلف اسکریپت خود استفاده کنید و آن را تغییر دهید یا پردازش کنید.

---

1. دسترسی به مقدار یک متغیر با ${variable}

وقتی که شما یک متغیر را تعریف کرده‌اید، برای دسترسی به مقدار آن از ${variable} استفاده می‌کنید. این روش به‌ویژه زمانی مفید است که نام متغیر در داخل یک رشته یا عبارت پیچیده قرار داشته باشد.

name="Alice"
echo "Hello, ${name}!"  # چاپ Hello, Alice!

🔴 خروجی:

Hello, Alice!

در این مثال، متغیر name به مقدار "Alice" تنظیم شده و سپس در دستور echo گسترش می‌یابد.

---

2. استفاده از گسترش برای ترکیب متغیرها و رشته‌ها

شما می‌توانید از ${variable} برای ترکیب متغیرها با رشته‌ها استفاده کنید، به‌طوری که بین آن‌ها هیچ فاصله‌ای وجود نداشته باشد:

name="Alice"
echo "Hello, ${name}World!"  # چاپ Hello, AliceWorld!

🔴 خروجی:

Hello, AliceWorld!

در اینجا، متغیر name با رشته "World!" ترکیب شده است.

---

3. استفاده از گسترش برای بخش‌بندی متغیرها (Substring Extraction)

در شل، می‌توانید از گسترش متغیر برای استخراج یک زیررشته خاص از مقدار متغیر استفاده کنید.

string="Hello, World!"
echo ${string:7:5}  # استخراج رشته از موقعیت 7 و طول 5

🔴 خروجی:

World

📌 در این مثال:

• 7 به معنی موقعیت شروع (شروع از حرف W در "World!").
• 5 طول زیررشته‌ای است که می‌خواهیم استخراج کنیم.

---

4. استفاده از گسترش برای جایگزینی مقدار متغیر

با استفاده از گسترش متغیر، می‌توانید بخشی از مقدار یک متغیر را با چیزی دیگر جایگزین کنید.

filename="file123.txt"
echo ${filename/file/Document}  # جایگزینی 'file' با 'Document'

🔴 خروجی:

Document123.txt

📌 در اینجا، عبارت file با Document جایگزین شده است.

---

5. تعیین مقدار پیش‌فرض برای متغیرها با گسترش

اگر یک متغیر مقداردهی نشده باشد، می‌توانید از گسترش برای تعیین مقدار پیش‌فرض استفاده کنید.

echo ${name:-"Default Name"}  # اگر name مقدار نداشته باشد، "Default Name" چاپ می‌شود

🔴 خروجی:

Default Name

اگر متغیر name تنظیم نشده باشد، مقدار "Default Name" چاپ می‌شود. در غیر این صورت، مقدار متغیر name چاپ می‌شود.

---

6. تغییر مقدار متغیر اگر خالی باشد (شبیه‌سازی شرط)

اگر می‌خواهید فقط در صورتی که یک متغیر مقدار ندارد، به آن مقدار دهید، می‌توانید از گسترش به‌صورت زیر استفاده کنید:

name=""
echo ${name:="Default Name"}  # اگر name خالی باشد، "Default Name" به آن اختصاص داده می‌شود

🔴 خروجی:

Default Name

اگر متغیر name خالی باشد، مقدار "Default Name" به آن اختصاص داده می‌شود. در غیر این صورت، مقدار فعلی متغیر حفظ خواهد شد.

---

7. حذف بخش‌هایی از متغیر

برای حذف بخشی از مقدار متغیر از شروع یا پایان، می‌توانید از گسترش استفاده کنید:

• حذف از ابتدا (Remove prefix):

filename="file123.txt"
echo ${filename#file}  # حذف prefix 'file'

🔴 خروجی:

123.txt

• حذف از انتها (Remove suffix):

filename="file123.txt"
echo ${filename%.txt}  # حذف suffix '.txt'

🔴 خروجی:

file123

---

8. بررسی وجود متغیر و انجام عملیات بر اساس آن

با استفاده از گسترش می‌توان بررسی کرد که آیا متغیر مقدار دارد یا نه و سپس عملیاتی انجام داد:

var="value"
echo ${var:+Variable exists}  # اگر متغیر مقدار داشته باشد، چاپ می‌شود

🔴 خروجی:

Variable exists

اگر متغیر var مقدار نداشته باشد، هیچ چیزی چاپ نمی‌شود.

---

جمع‌بندی

گسترش مقدار متغیرها در شل، ابزاری بسیار قدرتمند برای پردازش و دستکاری مقادیر متغیرها است. این امکان را به شما می‌دهد که:

• متغیرها را به راحتی در رشته‌ها یا دستورها گنجانده و ترکیب کنید.
• مقادیر پیش‌فرض برای متغیرهای خالی تعیین کنید.
• عملیات مختلفی مانند جایگزینی، استخراج زیررشته، حذف بخش‌هایی از متغیر و بررسی وجود مقدار انجام دهید.

💡 گسترش متغیرها در شل به شما کمک می‌کند تا اسکریپت‌های خود را منظم‌تر، کارآمدتر و انعطاف‌پذیرتر بنویسید.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”مقدار پیش‌فرض برای متغیرها: ${variable:-default}” subtitle=”توضیحات کامل”]در شل، شما می‌توانید از گسترش متغیر برای تعیین مقدار پیش‌فرض استفاده کنید. این ویژگی به شما این امکان را می‌دهد که اگر یک متغیر مقداردهی نشده یا خالی باشد، به‌طور خودکار برای آن مقدار پیش‌فرضی تعیین کنید.

---

1. گسترش با ${variable:-default}

زمانی که از ساختار ${variable:-default} استفاده می‌کنید، شل ابتدا بررسی می‌کند که آیا متغیر مورد نظر مقدار دارد یا خیر. اگر متغیر مقداردهی نشده یا خالی باشد، مقدار "default" به آن اختصاص می‌دهد.

name=""
echo ${name:-"Default Name"}  # چاپ "Default Name" زیرا name خالی است

🔴 خروجی:

Default Name

در این مثال، چون متغیر name مقدار ندارد، مقدار "Default Name" به‌عنوان مقدار پیش‌فرض نمایش داده می‌شود.

---

2. استفاده در اسکریپت‌ها برای مدیریت متغیرهای خالی

این قابلیت به شما این امکان را می‌دهد که از آن برای اطمینان از وجود مقادیر در متغیرها استفاده کنید، به‌ویژه زمانی که مقادیر متغیرها از منابع مختلف مانند ورودی کاربر یا فایل‌های پیکربندی خوانده می‌شود.

username=""
echo "Welcome, ${username:-Guest}!"  # اگر username خالی باشد، "Guest" چاپ می‌شود

🔴 خروجی:

Welcome, Guest!

اگر متغیر username تنظیم نشده باشد یا خالی باشد، مقدار پیش‌فرض "Guest" نمایش داده می‌شود.

---

3. وقتی متغیر مقدار دارد

اگر متغیر مقداردهی شده و غیر خالی باشد، گسترش ${variable:-default} هیچ تغییری ایجاد نمی‌کند و مقدار واقعی متغیر چاپ می‌شود.

username="Alice"
echo "Welcome, ${username:-Guest}!"  # اگر username مقدار داشته باشد، مقدار واقعی آن چاپ می‌شود

🔴 خروجی:

Welcome, Alice!

در اینجا، چون username مقدار "Alice" دارد، همان مقدار چاپ می‌شود و مقدار "Guest" به‌عنوان پیش‌فرض مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

---

4. کاربرد در اسکریپت‌های خودکار

استفاده از گسترش متغیر با مقدار پیش‌فرض می‌تواند در اسکریپت‌های خودکار و در شرایطی که نیاز دارید از مقادیر پیش‌فرض استفاده کنید بسیار مفید باشد، مثلاً در زمانی که ورودی‌های ضروری از کاربر یا فایل‌های پیکربندی در دسترس نباشند.

output_dir=""
echo "Output directory: ${output_dir:-/tmp}"  # اگر متغیر output_dir خالی باشد، /tmp به‌عنوان مسیر پیش‌فرض نمایش داده می‌شود

🔴 خروجی:

Output directory: /tmp

چون متغیر output_dir خالی است، مسیر پیش‌فرض /tmp به‌عنوان مقدار نمایش داده می‌شود.

---

5. استفاده در پروژه‌ها برای تنظیم مقادیر پیش‌فرض

این روش در هنگام تنظیم متغیرهایی که ممکن است نیاز به مقداردهی در محیط‌های مختلف داشته باشند (مانند اسکریپت‌هایی که در محیط‌های مختلف اجرا می‌شوند) بسیار کاربردی است.

log_dir="${log_dir:-/var/log}"  # اگر log_dir تنظیم نشده باشد، مسیر پیش‌فرض /var/log به آن اختصاص داده می‌شود

🔴 خروجی:

/var/log

اگر متغیر log_dir از قبل تنظیم نشده باشد، مسیر پیش‌فرض /var/log به آن اختصاص داده می‌شود.

---

جمع‌بندی

گسترش متغیر با استفاده از ${variable:-default} یک روش بسیار مفید برای تعیین مقادیر پیش‌فرض در شل است. این امکان به شما کمک می‌کند تا از خطاهای ناشی از متغیرهای خالی یا تنظیم‌نشده جلوگیری کنید و در شرایط مختلف به‌طور خودکار از مقادیر پیش‌فرض استفاده کنید.

✅ مزایای استفاده از ${variable:-default}:

• جلوگیری از خطاها در صورت خالی بودن یا تنظیم نشدن متغیرها.
• تسهیل مدیریت و تنظیمات در اسکریپت‌های خودکار.
• بهبود خوانایی و نگهداری اسکریپت‌ها.

با استفاده از این ویژگی، می‌توانید اسکریپت‌های خود را مقاوم‌تر و انعطاف‌پذیرتر بسازید.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”بررسی وجود متغیرها: ${variable:+value}” subtitle=”توضیحات کامل”]در شل، یکی از روش‌های مفید برای بررسی وجود یک متغیر و انجام عملیات‌های خاص بر اساس آن، استفاده از گسترش متغیرها با فرمت ${variable:+value} است. این ساختار به شما این امکان را می‌دهد که اگر متغیر مقدار داشته باشد (به غیر از خالی یا غیر تعریف شده)، یک مقدار خاص را بازگشت دهید.

---

1. ساختار ${variable:+value}

زمانی که از ساختار ${variable:+value} استفاده می‌کنید، شل ابتدا بررسی می‌کند که آیا متغیر مورد نظر دارای مقداری است یا خیر. اگر متغیر مقدار داشته باشد (نه خالی یا تعریف نشده)، مقدار value را برمی‌گرداند. در غیر این صورت، هیچ مقداری برنمی‌گرداند (خالی می‌شود).

name="John"
echo ${name:+Hello}  # چاپ "Hello" زیرا متغیر name مقداری دارد

🔴 خروجی:

Hello

در این مثال، چون متغیر name مقدار "John" را دارد، نتیجه گسترش ${name:+Hello} برابر با "Hello" خواهد بود.

---

2. زمانی که متغیر خالی است

اگر متغیر مورد نظر خالی باشد یا مقداردهی نشده باشد، مقدار بازگشتی این گسترش هیچ چیزی نخواهد بود.

name=""
echo ${name:+Hello}  # هیچ چیزی چاپ نمی‌شود چون متغیر name خالی است

🔴 خروجی:

[خالی]

در اینجا، چون متغیر name خالی است، هیچ مقداری به‌عنوان خروجی نمایش داده نمی‌شود.

---

3. بررسی استفاده در اسکریپت‌ها

این گسترش می‌تواند برای انجام اعمال خاصی در اسکریپت‌ها بسیار مفید باشد. به‌عنوان مثال، اگر بخواهید پیامی را تنها در صورتی که متغیر خاصی تنظیم شده باشد چاپ کنید، می‌توانید از ${variable:+value} استفاده کنید.

username="Alice"
echo "User: ${username:+$username}"  # چاپ "User: Alice" زیرا متغیر username مقدار دارد

🔴 خروجی:

User: Alice

اگر متغیر username مقداری نداشت، در این صورت echo چیزی نمایش نمی‌داد.

---

4. استفاده در شرایط مختلف

این قابلیت زمانی که بخواهید برای انجام عملیاتی خاص تنها در صورتی که یک متغیر مقداردهی شده باشد، عمل کنید، مفید است.

output_dir=""
echo "Output directory: ${output_dir:+$output_dir}"  # در صورت تنظیم نبودن، چیزی چاپ نمی‌شود

🔴 خروجی:

[خالی]

در اینجا، چون متغیر output_dir مقداردهی نشده است، چیزی چاپ نمی‌شود.

---

5. کاربرد در اسکریپت‌های خودکار و مقایسه با روش‌های دیگر

گسترش ${variable:+value} به‌ویژه زمانی مفید است که بخواهید عملیات خاصی را تنها در صورت وجود مقدار برای متغیر انجام دهید و در غیر این صورت هیچ‌گونه عملیاتی نداشته باشید.

log_dir="/var/log"
echo "Log directory is set: ${log_dir:+yes}"  # چون log_dir مقدار دارد، "yes" چاپ می‌شود

🔴 خروجی:

Log directory is set: yes

اگر متغیر log_dir خالی بود، به‌جای "yes" هیچ مقداری چاپ نمی‌شد.

---

جمع‌بندی

گسترش متغیر با استفاده از ${variable:+value} ابزاری مفید برای انجام عملیات‌ها بر اساس وجود یا عدم وجود مقادیر در متغیرها است. این ویژگی می‌تواند در زمان نوشتن اسکریپت‌های خودکار و برای مدیریت بهتر ورودی‌های متغیرها کاربردی باشد.

✅ مزایای استفاده از ${variable:+value}:

• انجام عملیات فقط در صورتی که متغیر مقداردهی شده باشد.
• بهبود انعطاف‌پذیری و خوانایی اسکریپت‌ها.
• جلوگیری از چاپ یا انجام عملیات غیر ضروری زمانی که متغیر خالی است.

با استفاده از این روش می‌توانید اسکریپت‌هایی بسازید که تنها زمانی اقدام به انجام کاری می‌کنند که اطلاعات لازم فراهم شده باشد.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”تغییر مقدار متغیرها در هنگام استفاده: ${variable:=new_value}” subtitle=”توضیحات کامل”]در شل، یکی از روش‌های مفید برای مقداردهی مجدد به متغیرها در حین استفاده، استفاده از گسترش متغیرها با فرمت ${variable:=new_value} است. این دستور به شما این امکان را می‌دهد که در صورتی که متغیر دارای مقدار نباشد یا خالی باشد، به آن مقدار جدیدی اختصاص دهید.

---

1. ساختار ${variable:=new_value}

زمانی که از این ساختار استفاده می‌کنید، شل ابتدا بررسی می‌کند که آیا متغیر مقدار دارد یا نه. اگر متغیر مقداردهی نشده یا خالی باشد، شل مقدار جدیدی که مشخص کرده‌اید (new_value) را به آن تخصیص می‌دهد. اگر متغیر قبلاً مقداری داشته باشد، هیچ تغییری در مقدار آن ایجاد نمی‌شود.

name=""
echo "Name before: ${name:=John}"  # اگر name خالی باشد، مقدار جدید به آن داده می‌شود
echo "Name after: $name"           # نام جدید که به متغیر داده شده است

🔴 خروجی:

Name before: John
Name after: John

در این مثال، چون متغیر name خالی بود، مقدار "John" به آن اختصاص یافت و در خروجی چاپ شد.

---

2. زمانی که متغیر مقداری داشته باشد

اگر متغیر قبلاً مقداری داشت، گسترش ${variable:=new_value} هیچ تغییری در مقدار آن ایجاد نمی‌کند و مقدار اولیه آن همچنان به‌عنوان مقدار متغیر باقی خواهد ماند.

name="Alice"
echo "Name before: ${name:=John}"  # مقدار اولیه name که Alice است چاپ می‌شود
echo "Name after: $name"           # نام قبل از تغییر که "Alice" است

🔴 خروجی:

Name before: Alice
Name after: Alice

در اینجا، چون متغیر name قبلاً مقدار "Alice" را داشت، هیچ تغییری در آن ایجاد نشد و در خروجی همان مقدار اولیه چاپ شد.

---

3. کاربرد در اسکریپت‌ها

این گسترش معمولاً برای تعیین مقادیر پیش‌فرض به‌کار می‌رود که در صورتی که متغیر مورد نظر هنوز مقداری نداشته باشد، یک مقدار از پیش‌تعریف‌شده به آن داده شود.

log_dir=""
echo "Log directory: ${log_dir:="/var/log"}"  # در صورتی که log_dir خالی باشد، مقدار پیش‌فرض به آن داده می‌شود
echo "Log directory after: $log_dir"

🔴 خروجی:

Log directory: /var/log
Log directory after: /var/log

در این مثال، چون متغیر log_dir خالی است، مقدار پیش‌فرض "/var/log" به آن داده می‌شود.

---

4. جلوگیری از مشکل متغیرهای خالی یا غیرمقداردهی‌شده

یکی از بزرگ‌ترین مزایای این روش، اطمینان از اینکه یک متغیر همیشه مقدار معتبری دارد، است. این روش به‌ویژه زمانی مفید است که بخواهید اسکریپت‌های خود را مقاوم‌تر و قابل اطمینان‌تر کنید.

output=""
echo "Output path: ${output:="No path provided"}"  # در صورت خالی بودن output، مقدار پیش‌فرض اختصاص داده می‌شود
echo "Output path after: $output"

🔴 خروجی:

Output path: No path provided
Output path after: No path provided

در اینجا، چون متغیر output خالی است، مقدار "No path provided" به آن داده می‌شود.

---

5. مقایسه با روش‌های دیگر

گسترش ${variable:=new_value} را می‌توان با روش‌های دیگر نیز مقایسه کرد. در حقیقت، این نوع گسترش مشابه با استفاده از دستور if برای بررسی مقدار متغیر است، با این تفاوت که در اینجا کار به‌صورت یک خط انجام می‌شود و خوانایی بهتری دارد.

# روش سنتی:
if [ -z "$variable" ]; then
    variable="default_value"
fi

# روش گسترش:
variable=${variable:="default_value"}

در روش گسترش، خط کد کوتاه‌تر و ساده‌تر است.

---

جمع‌بندی

گسترش ${variable:=new_value} ابزاری قدرتمند برای مدیریت مقادیر پیش‌فرض در شل است که به شما این امکان را می‌دهد که در صورت خالی یا تعریف‌نشده بودن متغیر، آن را به‌صورت خودکار با مقداری که مشخص کرده‌اید پر کنید. این قابلیت می‌تواند در نگارش اسکریپت‌های خودکار بسیار مفید باشد، زیرا اطمینان حاصل می‌کند که متغیرها همیشه مقدار دارند و از بروز خطاهای ناشی از متغیرهای خالی جلوگیری می‌شود.

✅ مزایای استفاده از ${variable:=new_value}:

• تخصیص مقدار پیش‌فرض در صورت خالی بودن یا تعریف‌نشده بودن متغیر.
• سادگی و کوتاهی کد برای تعیین مقادیر پیش‌فرض.
• بهبود اطمینان‌پذیری و خوانایی اسکریپت‌ها.

[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 7. مدیریت متغیرهای خاص در شل”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”متغیرهای خاص در شل: $0, $1, $#, $?, $$” subtitle=”توضیحات کامل”]در اسکریپت‌های شل، مجموعه‌ای از متغیرهای خاص وجود دارند که به‌طور خودکار توسط سیستم به‌روزرسانی می‌شوند و اطلاعات مفیدی در مورد وضعیت اسکریپت یا فرآیندهای در حال اجرا فراهم می‌کنند. این متغیرها بسیار مفید هستند و در بسیاری از مواقع برای پردازش آرگومان‌ها، بررسی وضعیت اجرای دستورات، یا ذخیره PID (شناسه فرآیند) استفاده می‌شوند.

---

1. $0: نام اسکریپت

متغیر $0 حاوی نام اسکریپت یا برنامه‌ای است که در حال اجراست. این متغیر معمولاً برای چاپ یا نمایش نام اسکریپت در هنگام اشکال‌زدایی و مستندسازی کاربرد دارد.

مثال:

#!/bin/bash
echo "This script is called: $0"

🔴 خروجی:

This script is called: ./my_script.sh

در این مثال، نام اسکریپت ($0) که در حال اجرای آن هستیم چاپ می‌شود.

---

2. $1, $2, $3, … : آرگومان‌های ورودی به اسکریپت

این متغیرها مقادیر آرگومان‌هایی که هنگام اجرای اسکریپت به آن ارسال می‌شوند را ذخیره می‌کنند. به‌طور مثال، $1 اولین آرگومان، $2 دومین آرگومان، و به همین ترتیب برای باقی آرگومان‌ها می‌باشد.

مثال:

#!/bin/bash
echo "First argument: $1"
echo "Second argument: $2"

اجرای اسکریپت به‌صورت زیر:

./my_script.sh arg1 arg2

🔴 خروجی:

First argument: arg1
Second argument: arg2

در این مثال، متغیر $1 و $2 مقادیر "arg1" و "arg2" را ذخیره می‌کنند.

---

3. $#: تعداد آرگومان‌های ورودی

متغیر $# تعداد آرگومان‌هایی را که به اسکریپت ارسال شده است نشان می‌دهد. این متغیر به‌ویژه زمانی مفید است که بخواهید بررسی کنید که آیا تعداد کافی آرگومان‌ها برای اجرای اسکریپت وارد شده است یا خیر.

مثال:

#!/bin/bash
echo "Number of arguments: $#"

اجرای اسکریپت به‌صورت زیر:

./my_script.sh arg1 arg2

🔴 خروجی:

Number of arguments: 2

در اینجا، متغیر $# تعداد آرگومان‌های وارد شده را نشان می‌دهد که برابر با ۲ است.

---

4. $?: وضعیت آخرین دستور اجرا شده

متغیر $? حاوی کد وضعیت آخرین دستور اجرا شده است. این کد وضعیت معمولاً برای بررسی موفقیت یا شکست اجرای دستور استفاده می‌شود. به‌طور کلی، اگر دستور با موفقیت اجرا شود، این مقدار برابر با 0 خواهد بود. اگر دستور با خطا مواجه شود، مقدار غیر صفر را برمی‌گرداند.

مثال:

#!/bin/bash
echo "Running a command"
ls /nonexistent_directory
echo "Last command exit status: $?"

🔴 خروجی:

Running a command
ls: cannot access '/nonexistent_directory': No such file or directory
Last command exit status: 2

در اینجا، دستور ls به دلیل وجود نداشتن دایرکتوری به خطا می‌افتد و متغیر $? وضعیت آن را (عدد 2 که نمایانگر خطای خاص است) چاپ می‌کند.

---

5. $$: شناسه فرآیند (PID) اسکریپت جاری

متغیر $$ شناسه فرآیند (PID) اسکریپت یا برنامه‌ای است که در حال اجراست. این متغیر معمولاً برای شناسایی یا پردازش‌های خاصی مانند نوشتن فایل‌های گزارش یا تخصیص نام‌های منحصر به‌فرد در سیستم‌های چندفرآیندی کاربرد دارد.

مثال:

#!/bin/bash
echo "Current script PID: $$"

🔴 خروجی:

Current script PID: 12345

در اینجا، متغیر $$ شناسه فرآیند اسکریپت را نمایش می‌دهد که در سیستم‌عامل در حال اجراست.

---

جمع‌بندی

متغیرهای خاص در شل ابزارهایی قدرتمند هستند که به شما کمک می‌کنند اطلاعات مهمی مانند نام اسکریپت، آرگومان‌های ورودی، تعداد آرگومان‌ها، وضعیت آخرین دستور، و شناسه فرآیند را دریافت کنید. این متغیرها در اسکریپت‌نویسی بسیار کاربردی بوده و باعث می‌شوند که شما بتوانید اسکریپت‌های خود را انعطاف‌پذیرتر، مؤثرتر و قابل اشکال‌زدایی‌تر بنویسید.

✅ مزایای استفاده از متغیرهای خاص:

• دسترسی آسان به اطلاعات مهم در مورد اسکریپت و فرآیندهای آن.
• امکان بررسی وضعیت دستورات و مدیریت خطاها.
• استفاده در پیاده‌سازی‌های پیچیده‌تر مانند پردازش آرگومان‌ها و پیگیری فرآیندها.

[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”کاربرد هر متغیر خاص در سناریوهای عملی” subtitle=”توضیحات کامل”]در ادامه، به بررسی کاربردهای عملی هر یک از متغیرهای خاص در شل می‌پردازیم. این متغیرها می‌توانند در سناریوهای مختلف بسیار مفید باشند و به شما در نوشتن اسکریپت‌های کارآمدتر و انعطاف‌پذیرتر کمک کنند.

---

1. $0: نام اسکریپت

متغیر $0 نام اسکریپت یا برنامه‌ای که در حال اجرا است را ذخیره می‌کند. این متغیر به‌ویژه در مواقعی که نیاز دارید نام اسکریپت خود را در پیغام‌ها یا گزارش‌ها نشان دهید، بسیار کاربردی است.

سناریو عملی: نمایش نام اسکریپت در پیغام‌ها

فرض کنید می‌خواهید اسکریپتی بنویسید که اطلاعاتی درباره خود اسکریپت را نمایش دهد، مثل نام اسکریپت و ورژن آن.

#!/bin/bash
echo "This is the script: $0"
echo "Version 1.0"

در اینجا، متغیر $0 نام اسکریپت را نشان می‌دهد و می‌توانید از آن برای نمایش اطلاعات مفید به کاربران استفاده کنید.

---

2. $1, $2, … : آرگومان‌های ورودی به اسکریپت

این متغیرها مقادیر ورودی به اسکریپت را نشان می‌دهند. این آرگومان‌ها به‌ویژه زمانی که اسکریپت نیاز به ورودی از کاربر داشته باشد یا شما بخواهید عملیاتی را بر اساس ورودی انجام دهید، مفید هستند.

سناریو عملی: استفاده از آرگومان‌ها برای انجام عملیاتی خاص

فرض کنید اسکریپت شما نیاز به گرفتن دو عدد از کاربر دارد و سپس مجموع آن‌ها را محاسبه می‌کند.

#!/bin/bash
echo "The sum of $1 and $2 is: $(($1 + $2))"

اجرای اسکریپت به‌صورت زیر:

./sum_script.sh 5 10

🔴 خروجی:

The sum of 5 and 10 is: 15

در اینجا، $1 و $2 به ترتیب نمایانگر اولین و دومین آرگومان وارد شده به اسکریپت هستند و عملیات جمع را انجام می‌دهند.

---

3. $#: تعداد آرگومان‌های ورودی

متغیر $# تعداد آرگومان‌های وارد شده به اسکریپت را نشان می‌دهد. این متغیر برای اعتبارسنجی تعداد ورودی‌های دریافتی از کاربر استفاده می‌شود.

سناریو عملی: بررسی تعداد آرگومان‌های وارد شده و پیغام خطا در صورت نادرست بودن تعداد آن‌ها

فرض کنید یک اسکریپت نیاز دارد که دقیقاً دو آرگومان ورودی دریافت کند. در صورتی که تعداد آرگومان‌ها صحیح نباشد، باید پیغام خطا نمایش داده شود.

#!/bin/bash
if [ $# -ne 2 ]; then
  echo "Error: You need to provide exactly two arguments."
  exit 1
fi
echo "First argument: $1"
echo "Second argument: $2"

🔴 خروجی در صورت وارد کردن تعداد آرگومان‌های نادرست:

Error: You need to provide exactly two arguments.

در این مثال، اگر تعداد آرگومان‌ها کمتر یا بیشتر از ۲ باشد، اسکریپت پیغام خطا را نشان می‌دهد.

---

4. $?: وضعیت آخرین دستور اجرا شده

این متغیر نشان‌دهنده وضعیت خروجی آخرین دستور است. اگر دستور موفق باشد، مقدار آن 0 است و اگر خطا رخ دهد، مقداری غیر صفر خواهد داشت. این متغیر برای تشخیص موفقیت یا شکست دستورات استفاده می‌شود.

سناریو عملی: بررسی موفقیت یا شکست یک دستور

فرض کنید می‌خواهید اسکریپتی بنویسید که تلاش می‌کند یک فایل را پیدا کند و پس از آن وضعیت فایل را گزارش کند.

#!/bin/bash
cat $1
if [ $? -eq 0 ]; then
  echo "File was displayed successfully."
else
  echo "Error: File not found or unreadable."
fi

اجرای اسکریپت به‌صورت زیر:

./check_file.sh my_file.txt

🔴 خروجی در صورت موفقیت:

File was displayed successfully.

🔴 خروجی در صورت خطا:

Error: File not found or unreadable.

در اینجا، متغیر $? برای بررسی اینکه آیا دستور cat با موفقیت اجرا شده است یا خیر استفاده می‌شود.

---

5. $$: شناسه فرآیند (PID) اسکریپت جاری

متغیر $$ شناسه فرآیند اسکریپت جاری را ذخیره می‌کند. این متغیر برای شناسایی فرآیند اسکریپت در سیستم یا برای نوشتن فایل‌های گزارش اختصاصی برای هر فرآیند کاربرد دارد.

سناریو عملی: استفاده از PID برای گزارش‌دهی یا ردیابی فرآیند

فرض کنید می‌خواهید برای هر اسکریپت در حال اجرا یک فایل گزارش ایجاد کنید که نام آن شامل شناسه فرآیند (PID) باشد تا از تداخل نام‌ها جلوگیری شود.

#!/bin/bash
logfile="process_log_$$.txt"
echo "Logging started for process $$" > $logfile

در اینجا، متغیر $$ برای ایجاد یک فایل گزارش منحصر به‌فرد برای هر اجرای اسکریپت استفاده می‌شود.

---

جمع‌بندی

متغیرهای خاص در شل می‌توانند در انواع سناریوهای عملی بسیار مفید واقع شوند. این متغیرها ابزارهایی قدرتمند برای مدیریت آرگومان‌ها، پیگیری وضعیت دستورات، شناسایی فرآیندها و گزارش‌دهی در اسکریپت‌ها هستند. با استفاده صحیح از این متغیرها، می‌توانید اسکریپت‌های خود را انعطاف‌پذیرتر و مؤثرتر کنید.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson title=”فصل 8. عیب‌یابی و اشکال‌زدایی متغیرها”][/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”استفاده از set -u برای هشدار در مورد متغیرهای تعریف‌نشده” subtitle=”توضیحات کامل”]در شل اسکریپت‌نویسی، یکی از مشکلات رایج زمانی اتفاق می‌افتد که به اشتباه از متغیری استفاده می‌کنید که هنوز مقداردهی نشده است. این موضوع می‌تواند باعث بروز خطا یا رفتار غیرمنتظره در اسکریپت شود. به‌ویژه زمانی که متغیرها از ورودی‌های کاربر یا سایر منابع دریافت می‌شوند، خطاهای ناشی از متغیرهای تعریف‌نشده می‌توانند مشکلات زیادی ایجاد کنند.

برای جلوگیری از این مشکلات، می‌توانید از دستور set -u در شل استفاده کنید. این دستور باعث می‌شود که هر زمان متغیر تعریف‌نشده‌ای استفاده شود، شل بلافاصله خطا دهد و اسکریپت متوقف شود.

---

نحوه استفاده از set -u

با فعال‌سازی گزینه -u، هر بار که اسکریپت به یک متغیر تعریف‌نشده دسترسی پیدا کند، پیغام خطا نمایش داده خواهد شد و اسکریپت قطع می‌شود.

نحوه فعال‌سازی set -u:

#!/bin/bash
set -u  # فعال‌سازی هشدار برای متغیرهای تعریف‌نشده

در این حالت، هر زمان که اسکریپت به متغیر تعریف‌نشده‌ای اشاره کند، خطای زیر را مشاهده خواهید کرد:

./script.sh: line 4: my_var: unbound variable

---

مثال عملی: هشدار برای متغیر تعریف‌نشده

فرض کنید می‌خواهید یک اسکریپت بنویسید که ورودی‌هایی را از کاربر دریافت کرده و آن‌ها را در متغیرهای مختلف ذخیره کند. اما اگر یکی از متغیرها تعریف نشده باشد، با استفاده از set -u می‌توانید از بروز خطا جلوگیری کنید.

#!/bin/bash
set -u  # فعال‌سازی هشدار برای متغیرهای تعریف‌نشده

echo "Enter your name: "
read name

echo "Enter your age: "
read age

# استفاده از متغیرهایی که ممکن است تعریف نشده باشند
echo "Hello, my name is $name and I am $age years old."

اگر یکی از این متغیرها (مثلاً age) در هنگام اجرا وارد نشود، با پیغام خطا مواجه خواهید شد:

./script.sh: line 12: age: unbound variable

---

توجه: مدیریت خطاها با استفاده از set -u

اگر قصد دارید که اسکریپت را به گونه‌ای بنویسید که در صورت بروز خطای متغیر تعریف‌نشده، پیام مناسبی برای کاربر نمایش دهد و اسکریپت متوقف نشود، می‌توانید از دستور set +u برای غیرفعال کردن این ویژگی در بخش‌های خاصی از اسکریپت استفاده کنید.

مثال: غیرفعال کردن set -u در شرایط خاص

#!/bin/bash
set -u  # فعال‌سازی هشدار برای متغیرهای تعریف‌نشده

echo "Enter your name: "
read name

# در صورتی که متغیر 'age' تعریف نشده باشد، از set +u استفاده می‌کنیم تا خطا را بگیریم
set +u
echo "Enter your age (optional): "
read age
set -u  # دوباره فعال‌سازی هشدار

echo "Hello, my name is $name and I am $age years old."

در این اسکریپت، تنها اگر متغیر name به درستی وارد نشود، اسکریپت متوقف می‌شود، اما برای متغیر age که ممکن است خالی بماند، خطا نمایش داده نمی‌شود.

---

جمع‌بندی

استفاده از set -u یک روش موثر برای جلوگیری از بروز مشکلات ناشی از متغیرهای تعریف‌نشده در اسکریپت‌های شل است. این گزینه به شما کمک می‌کند تا اسکریپت‌های پایدارتر و دقیق‌تری بنویسید و از اشتباهات رایج جلوگیری کنید. با این حال، در مواقع خاص که ممکن است نیاز به متغیرهای اختیاری داشته باشید، می‌توانید از set +u برای غیرفعال‌سازی موقت این ویژگی استفاده کنید.[/cdb_course_lesson][cdb_course_lesson icon=”fas fa-arrow-alt-circle-down” badge=”lecture” private_lesson=”true” title=”نحوه شناسایی مشکلات مرتبط با متغیرها در اسکریپت‌ها” subtitle=”توضیحات کامل”]یکی از چالش‌های رایج در اسکریپت‌نویسی شل، مشکلاتی است که به دلیل استفاده نادرست از متغیرها ایجاد می‌شود. این مشکلات می‌توانند شامل اشتباهات در مقداردهی به متغیرها، استفاده از متغیرهای تعریف‌نشده، یا دسترسی اشتباه به مقادیر متغیرها باشند. این مسائل ممکن است باعث بروز خطاها یا رفتار غیرمنتظره در اسکریپت شوند.

برای شناسایی و رفع این مشکلات، ابزارها و تکنیک‌های مختلفی وجود دارد که می‌توانید از آن‌ها برای اشکال‌زدایی و بهبود کیفیت کد خود استفاده کنید.

---

1. استفاده از set -u برای شناسایی متغیرهای تعریف‌نشده

اگر در اسکریپت از متغیرهایی استفاده می‌کنید که ممکن است تعریف نشده باشند، می‌توانید از دستور set -u برای فعال‌سازی هشدار در صورت دسترسی به متغیرهای تعریف‌نشده استفاده کنید. با این کار، هر زمان که شل به یک متغیر تعریف‌نشده دسترسی پیدا کند، بلافاصله خطای «unbound variable» را گزارش می‌دهد و اسکریپت متوقف می‌شود.

مثال:

#!/bin/bash
set -u  # فعال‌سازی هشدار برای متغیرهای تعریف‌نشده

echo "Enter your name: "
read name

# اگر متغیر 'age' تعریف نشده باشد، خطا رخ خواهد داد
echo "Hello, my name is $name and I am $age years old."

اگر متغیر age تعریف نشده باشد، اسکریپت به‌طور خودکار متوقف می‌شود و پیغام خطای زیر نمایش داده می‌شود:

./script.sh: line 10: age: unbound variable

این روش به شما کمک می‌کند تا به‌راحتی مشکلات متغیرهای تعریف‌نشده را شناسایی کنید.

---

2. استفاده از set -x برای ردیابی دستورات

اگر می‌خواهید که در حین اجرای اسکریپت، دستورات آن را دنبال کنید و بررسی کنید که متغیرها در چه مقاطعی تغییر می‌کنند، می‌توانید از دستور set -x استفاده کنید. این دستور باعث می‌شود که هر دستور به همراه آرگومان‌ها و مقادیر آن چاپ شود. این ویژگی مفید است زمانی که می‌خواهید بدانید که متغیرها در کجا و چگونه مقداردهی شده‌اند.

مثال:

#!/bin/bash
set -x  # فعال‌سازی ردیابی دستورات

name="John"
age=25

echo "Hello, my name is $name and I am $age years old."

با فعال‌سازی set -x، خروجی اسکریپت به‌صورت زیر خواهد بود:

+ name=John
+ age=25
+ echo 'Hello, my name is John and I am 25 years old.'
Hello, my name is John and I am 25 years old.

این کار به شما کمک می‌کند تا بلافاصله متوجه شوید که مقادیر متغیرها در کجا تغییر کرده‌اند و آیا همه چیز به درستی انجام شده است.

---

3. استفاده از دستور echo برای بررسی مقدار متغیرها

یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای شناسایی مشکلات مرتبط با متغیرها، استفاده از دستور echo است. با چاپ مقادیر متغیرها در نقاط مختلف اسکریپت، می‌توانید بررسی کنید که آیا مقادیر متغیرها به درستی به آن‌ها اختصاص داده شده‌اند یا خیر.

مثال:

#!/bin/bash

name="John"
age="25"

echo "Name: $name"
echo "Age: $age"

# تغییر مقدار متغیر
age="30"
echo "Updated Age: $age"

با این روش، مقادیر متغیرها در مراحل مختلف اجرای اسکریپت چاپ می‌شوند، و شما می‌توانید به‌راحتی متوجه شوید که آیا تغییرات به درستی اعمال شده‌اند یا خیر.

---

4. بررسی متغیرها با استفاده از دستورات شرطی

گاهی اوقات ممکن است بخواهید که ابتدا بررسی کنید که آیا متغیر مورد نظر به درستی تعریف شده یا نه، سپس عملیات خاصی انجام دهید. برای این کار می‌توانید از دستورات شرطی (مانند if) استفاده کنید.

مثال:

#!/bin/bash

if [ -z "$name" ]; then
  echo "Error: Name is not defined!"
  exit 1
fi

echo "Hello, $name!"

در این مثال، اگر متغیر name تعریف نشده یا خالی باشد (با استفاده از شرط -z)، پیغام خطا نمایش داده می‌شود و اسکریپت متوقف می‌شود.

---

5. بررسی خروجی دستور echo $? برای بررسی خطاهای دستوری

پس از هر دستور در شل، می‌توانید از دستور echo $? برای بررسی کد خروجی دستور قبلی استفاده کنید. کد خروجی 0 به معنای موفقیت‌آمیز بودن اجرای دستور است، و هر عدد دیگری نشان‌دهنده یک خطا است. این روش به شما کمک می‌کند تا مشکلات موجود در دستوراتی که به متغیرها بستگی دارند را شناسایی کنید.

مثال:

#!/bin/bash

name="John"

# اگر متغیر 'name' به درستی تعریف نشده باشد، دستور زیر خطا خواهد داد
echo $name
echo "Exit status: $?"  # کد خروجی دستور قبلی

در صورتی که متغیر name به درستی تعریف نشده باشد، خطای مربوطه نمایش داده می‌شود و کد خروجی غیر از ۰ خواهد بود.

---

جمع‌بندی

شناسایی مشکلات مرتبط با متغیرها در اسکریپت‌های شل می‌تواند به کمک تکنیک‌های مختلفی انجام شود. از استفاده از set -u برای هشدار در مورد متغیرهای تعریف‌نشده تا ردیابی دقیق دستورات با set -x و استفاده از echo برای بررسی مقادیر متغیرها، همه این روش‌ها ابزارهایی کارآمد برای شناسایی و رفع مشکلات هستند. این تکنیک‌ها به شما کمک می‌کنند تا اسکریپت‌هایی با کیفیت بالا و بدون خطا بنویسید.[/cdb_course_lesson][/cdb_course_lessons]