دانلود کتاب آموزشی SCOM (Microsoft System Center Operations Manager) جلد اول

دوره SCOM (Microsoft System Center Operations Manager) با هدف آموزش نظارت، مدیریت و مانیتورینگ جامع شبکه‌ها، سرورها، و برنامه‌های کاربردی در محیط‌های IT سازمانی طراحی شده است. این دوره به دانشجویان کمک می‌کند تا با مفاهیم پایه و پیشرفته SCOM آشنا شده و بتوانند از آن برای بهبود عملکرد و پایداری زیرساخت‌های سازمانی استفاده کنند.

بخش 1. مقدمه و آشنایی با SCOM

فصل 1. تعریف SCOM و هدف آن در مدیریت زیرساخت IT

• معرفی System Center Operations Manager

• نقش SCOM در مانیتورینگ سرویس‌ها، سرورها، شبکه و اپلیکیشن‌ها

• جایگاه SCOM در چرخه ITIL و مدیریت عملیات

فصل 2. قابلیت‌ها و مزایای اصلی SCOM

• مانیتورینگ Real-time برای منابع داخلی و خارجی

• هشداردهی خودکار و ایجاد Notifications

• پشتیبانی از مانیتورینگ Cross-platform (ویندوز و لینوکس)

• تجزیه و تحلیل داده‌های Performance و Availability

• سفارشی‌سازی کامل با Management Packها

• ادغام با ابزارهای دیگر مانند SCCM، Azure Monitor و Power BI

فصل 3. معماری کلی SCOM

• معرفی سطوح مختلف معماری: Presentation، Application و Data

• ارتباط بین اجزای کلیدی

• طراحی Topology ساده، توزیع‌شده و HA

فصل 4. اجزای اصلی SCOM

• Management Server: مرکز اصلی پردازش داده‌ها

• Operations Console: رابط کاربری برای مدیریت و مشاهده وضعیت

• Agents: جمع‌آوری داده‌ها از سرورها و کلاینت‌ها

• Reporting Server: ایجاد گزارش‌های تحلیلی

• Gateway Server: مانیتورینگ از راه دور در دامنه‌های غیرمطمئن

• Data Access Service: ارائه ارتباط به کنسول و سایر APIها

فصل 5. پایگاه‌ داده‌های SCOM

• Operations Database: ذخیره داده‌های عملیاتی کوتاه‌مدت

• Data Warehouse: ذخیره داده‌های تاریخی برای گزارش‌دهی

• نگهداری، Backup و درک چرخه عمر داده‌ها

فصل 6. نسخه‌های مختلف SCOM و تغییرات آن‌ها

• تاریخچه SCOM: از MOM 2005 تا SCOM 2022

• بررسی تغییرات اساسی در نسخه‌های 2012، 2016، 2019 و 2022

• بررسی قابلیت‌های جدید در نسخه‌های اخیر (مانند HTML5 Web Console، Azure Integration)

فصل 7. مقایسه SCOM با ابزارهای مانیتورینگ دیگر

• SCOM vs. Nagios: انعطاف‌پذیری و عمق مانیتورینگ

• SCOM vs. Zabbix: رابط کاربری و مدیریت Policy محور

• بررسی مزایا و معایب در محیط‌های Enterprise

• تحلیل هزینه‌ها، نگهداری و نیاز به منابع انسانی تخصصی

فصل 8. کاربردهای عملی SCOM در سناریوهای سازمانی

• مانیتورینگ سرورهای حیاتی (SQL, AD, Exchange)

• تحلیل مشکلات شبکه در سطح L2 و L3

• مدیریت سلامت و سرویس‌های موجود در Data Center

• نظارت بر SLA سرویس‌های فناوری اطلاعات

فصل 9. ساختار کلی دوره و نحوه یادگیری SCOM

• معرفی مراحل نصب، پیکربندی و نگهداری

• آشنایی با سناریوهای لابراتواری و تمرین‌های عملی

• ابزارهای مورد استفاده در طول دوره (VMs، Lab templateها، ISOها)

بخش 2. پیش‌نیازهای نصب و راه‌اندازی

فصل 1. بررسی پیش‌نیازهای سخت‌افزاری و ظرفیت منابع

• حداقل و پیشنهاد شده برای CPU، RAM، و Disk

• بررسی نیازمندی‌های خاص در محیط‌های کوچک، متوسط و بزرگ

• ذخیره‌سازی بهینه برای پایگاه‌های داده و لاگ‌ها

• جداسازی منطقی Volumeها برای SQL و Logs

فصل 2. پیش‌نیازهای نرم‌افزاری

• سیستم‌عامل‌های پشتیبانی‌شده (Windows Server نسخه‌های مورد تأیید)

• نسخه‌های سازگار .NET Framework

• Roleها و Featureهای مورد نیاز در Windows

• بررسی نسخه‌های PowerShell موردنیاز برای ماژول‌ها

فصل 3. پیش‌نیازهای SQL Server

• نسخه‌های مورد تایید SQL Server برای هر نسخه از SCOM

• تنظیم Instance اختصاصی برای دیتابیس‌های SCOM

• بررسی Compatibility Level پایگاه‌داده

• تعیین حجم اولیه دیتابیس OperationsDB و Data Warehouse

• تنظیمات Collation صحیح (SQL_Latin1_General_CP1_CI_AS)

• سطح دسترسی SQL برای اکانت نصب

فصل 4. آماده‌سازی Active Directory

• طراحی و تعریف OU Structure برای مدیریت Agentها

• بررسی ارتباطات Trust در دامین‌های مختلف (در صورت استفاده در چند Forest)

• تعریف اکانت‌های موردنیاز با Least Privilege Principle

• اعمال Delegation در OUها برای نصب Agent

• ساخت گروه‌های امنیتی برای Roleهای مختلف

فصل 5. حساب‌های کاربری مورد نیاز و سطوح دسترسی

• حساب نصب SCOM

• حساب‌های Service Account برای سرویس‌های SCOM

• حساب‌های گزارش‌گیری SSRS

• حساب‌های نصب SQL Server

• بررسی Password Policy و نیاز به Password Never Expire

فصل 6. آماده‌سازی شبکه برای نصب

• بررسی درگاه‌های مورد نیاز برای ارتباط Agentها، کنسول و پایگاه داده

• نام‌گذاری استاندارد برای سرورها (SCOMMS01, SQLSCOM01)

• بررسی اتصال و Resolve نام‌ها از طریق DNS

• تنظیم PTR Records برای اطمینان از Reverse DNS

• تست کامل ارتباط داخلی از طریق ping و telnet

فصل 7. تنظیمات DNS

• تعریف A Record برای تمامی سرورها (SQL, Management, Console)

• پیکربندی CNAME در صورت استفاده از Load Balancer

• تست Resolve در کلیه نقاط شبکه

• توصیه به استفاده از DNS Server محلی یا داخلی

فصل 8. گواهی‌نامه‌های SSL (در صورت نیاز به HTTPS یا محیط‌های Multi-Tenant)

• بررسی نیاز به PKI داخلی (Enterprise CA)

• صدور گواهی برای Web Console و Gateway Server

• تنظیم قالب گواهی (Template) مخصوص SCOM

• ایمپورت گواهی به MMC و تست Chain اعتماد

• سناریوهای استفاده از گواهی در DMZ یا Agentهای غیر دامینی

فصل 9. پیش‌نیازهای گزارش‌گیری (SQL Reporting Services)

• نصب SSRS و تنظیم حالت Native

• پیکربندی Web Portal SSRS

• بررسی Permissionهای لازم برای اکانت گزارش‌گیری

• تست اتصال SCOM به SSRS پیش از نصب نهایی

فصل 10. جمع‌بندی طراحی معماری پیشنهادی

• تعیین توپولوژی مناسب با توجه به ابعاد سازمان (Standalone، Distributed، HA)

• تعیین نقش هر سرور در توپولوژی

• مستندسازی نام‌ها، IPها و نقش‌ها

• طراحی سناریوی نصب مرحله‌ای (SQL → SCOM → Agent → Dashboard)

بخش 3. نصب و راه‌اندازی SCOM

فصل 1. نصب و پیکربندی پیش‌نیازهای SCOM

• بررسی نسخه‌های پشتیبانی‌شده از Windows Server و SQL Server

• نصب Microsoft .NET Framework (نسخه پیشنهادی بر اساس نسخه SCOM)

• فعال‌سازی ویژگی‌های موردنیاز مانند IIS، Remote Server Administration Tools

• بررسی و تنظیم Regional Settings، Hostname، Time Zone

فصل 2. نصب و پیکربندی SQL Server برای SCOM

• تعیین نسخه، Instance Name و Collation موردنیاز (SQL_Latin1_General_CP1_CI_AS)

• ساخت SQL Instance اختصاصی یا اشتراکی

• فعال‌سازی SQL Server Agent

• ایجاد Login اختصاصی برای SCOM با سطوح دسترسی لازم

• بررسی پورت‌های ارتباطی و تنظیم Firewall برای SQL

فصل 3. نصب SCOM Management Server

• بررسی صحت نصب پیش‌نیازها با ابزار Prerequisite Checker

• اجرای فایل Setup و انتخاب گزینه “Install Operations Manager”

• تعیین نام Management Group (نام غیرقابل‌تغییر پس از نصب)

• انتخاب نقش سرور (Management Server، Web Console، Reporting، Gateway)

• انتخاب مسیر نصب برای فایل‌ها و پایگاه داده‌ها

• اتصال به SQL Server برای ایجاد Operations DB و Data Warehouse

• تعیین حساب‌های سرویس (Action Account، Data Access Account)

فصل 4. پیکربندی اولیه و پس از نصب

• بررسی نصب موفق در Event Viewer و Setup Logs

• اتصال به Operations Console و بررسی سلامت اجزا

• تنظیم Global Management Settings

• فعال‌سازی Audit Collection Services (در صورت نیاز)

• تعریف تنظیمات ابتدایی Discovery Rule برای افزودن سرورها

فصل 5. نصب و راه‌اندازی کنسول‌ها

• نصب Operations Console روی سیستم مدیران و کارشناسان

• بررسی و رفع ارورهای اتصال به Management Server

• نصب Web Console برای دسترسی مرورگر محور

• تنظیم SSL برای Web Console و بررسی امنیت اتصال

فصل 6. نصب Agents و اتصال آن‌ها به Management Server

• معرفی روش‌های نصب Agent:

  • Push Installation (از طریق Console)

  • Manual Installation (مخصوص Workgroup یا محیط‌های DMZ)

• انتخاب روش احراز هویت (Kerberos، Certificate)

• تنظیم Failover Management Server برای High Availability

• بررسی وضعیت Agent و Resolve کردن ارورهای معمول (مثلاً HealthService Unreachable)

فصل 7. تنظیمات پایگاه‌داده‌های SCOM

• بررسی اتصال Management Server به پایگاه داده

• تعیین Backup Plan برای Operations DB و Data Warehouse

• مانیتور کردن حجم و رشد دیتابیس

• بررسی SQL Jobs مربوط به Grooming و Maintenance

بخش 4. مدیریت Agents

فصل 1. آشنایی با مفهوم Agent در SCOM

• نقش Agent در فرآیند جمع‌آوری داده‌ها

• تفاوت Agent-Managed و Agentless Monitoring

• ساختار و اجزای داخلی Agent SCOM

• فرآیند ارسال داده از Agent به Management Server

فصل 2. روش‌های نصب Agent

• نصب دستی Agent روی سیستم‌عامل (ویندوز و لینوکس)

• نصب از طریق Discovery Wizard (Push Installation)

• نصب با استفاده از PowerShell و اسکریپت

• نصب از طریق System Center Configuration Manager (SCCM)

• نکات امنیتی هنگام نصب Agent در محیط‌های حساس (DMZ و شبکه داخلی)

فصل 3. پیکربندی Agent

• اتصال Agent به Management Group مشخص

• نحوه تأیید اعتبار Agent توسط Management Server

• تنظیم Primary Management Server و Failover

• فعال/غیرفعال‌سازی پروتکل‌های ارتباطی مورد استفاده توسط Agent

• تنظیم Overrideها برای رفتار Agent

فصل 4. بررسی وضعیت و سلامت Agents

• مانیتورینگ سلامت Agent از کنسول SCOM

• مشاهده Alertهای مربوط به Agent Failure یا Connection Lost

• استفاده از Taskهای کنسول برای Restart یا Repair کردن Agent

• مشاهده Logهای Agent در کلاینت (SCX و MOM logs)

فصل 5. مدیریت Mass Deployment و اتوماسیون

• طراحی استراتژی Deployment انبوه Agent برای صدها سرور

• تهیه اسکریپت‌های PowerShell برای نصب و ثبت Agent به صورت خودکار

• استفاده از Group Policy برای خودکارسازی Agent Installation

• استفاده از Configuration Manager برای مدیریت Agent Lifecycle

فصل 6. مدیریت Agent در شبکه‌های DMZ و Remote

• تنظیم Agent در شبکه‌های غیر دامنه‌ای (Workgroup Agents)

• ارتباط امن بین Agent و Management Server از طریق Gateway Server

• ایجاد Certificate برای ارتباط TLS

• نحوه مدیریت Agent در شعب سازمانی دورافتاده (Branch Sites)

فصل 7. حذف، Reinstall و Migration Agent

• حذف ایمن Agent از سیستم

• سناریوهای بازیابی Agent خراب‌شده یا ناقص

• مهاجرت Agent به سرور جدید (در صورت تغییر Topology)

• پاک‌سازی باقی‌مانده Agent از کنسول و پایگاه داده

فصل 8. بهترین شیوه‌ها (Best Practices) در مدیریت Agentها

• زمان‌بندی مناسب برای Deployment و Maintenance

• بهینه‌سازی بار ارتباطی Agents با Server

• مانیتورینگ تناوبی Agent Health و Auto-Recovery

• طبقه‌بندی Agents بر اساس Application یا Role برای مدیریت بهتر

بخش 5. نظارت بر سیستم‌ها و برنامه‌ها

فصل 1. اصول و معماری مانیتورینگ در SCOM

• فرآیند Data Collection و پردازش اطلاعات

• مفهوم Health State و Dependency Monitors

• تفاوت بین Object Discovery و Data Source

• معماری سه‌لایه‌ مانیتورینگ (Source → Agent → Console)

فصل 2. مانیتورینگ سیستم‌عامل ویندوز

• مانیتورینگ منابع سخت‌افزاری (CPU، Memory، Disk I/O، Network)

• نظارت بر Event Logs (Application، System، Security)

• بررسی و نظارت بر Serviceهای خاص (SQL، IIS، DNS و…)

• استفاده از Windows Server Management Pack

• تعریف Performance Threshold برای منابع حیاتی

فصل 3. مانیتورینگ سیستم‌عامل لینوکس/یونیکس

• پیکربندی Agentهای لینوکسی (cross-platform agent)

• مدیریت Certificateها برای اتصال ایمن

• مانیتورینگ فرآیندها (systemd، crond، httpd و…)

• مشاهده وضعیت فایل‌سیستم، Load Average و Logها

• استفاده از Unix/Linux Management Pack

فصل 4. مانیتورینگ تجهیزات شبکه

• راه‌اندازی مانیتورینگ SNMP برای سوئیچ و روتر

• کشف تجهیزات (Network Discovery Rules)

• استفاده از SNMP Trap برای واکنش سریع به خطاها

• مانیتورینگ ترافیک، وضعیت Interfaceها و Packet Drop

• استفاده از Community String برای ارتباط با تجهیزات

فصل 5. مانیتورینگ برنامه‌های سازمانی

• مانیتورینگ SQL Server:

  • پایگاه داده، Queryهای کند، فایل‌های Log

  • Replication و Backup وضعیت

• مانیتورینگ Exchange Server:

  • Queueها، دسترس‌پذیری Mailbox، عملکرد CAS

• مانیتورینگ IIS:

  • Website Availability، Application Poolها

  • بررسی خطاهای HTTP و لاگ‌های IIS

فصل 6. مانیتورینگ برنامه‌های سفارشی

• تعریف کلاس سفارشی (Custom Class) برای اپلیکیشن خاص

• ایجاد Rule برای جمع‌آوری Event یا Performance

• مانیتورینگ فایل‌های لاگ اختصاصی با Log File Monitor

• استفاده از SCOM Authoring Console برای تعریف Monitorهای جدید

• طراحی Alertهای مخصوص به سناریوهای خاص کسب‌وکار

فصل 7. مانیتورینگ مبتنی بر Script

• استفاده از PowerShell برای نظارت سفارشی

• طراحی Monitor با خروجی Exit Code

• خواندن اطلاعات خاص از برنامه‌ها یا سرویس‌ها

• تنظیم Alert بر اساس خروجی Script

فصل 8. مانیتورینگ از راه دور (Agentless Monitoring)

• استفاده از Agentless Exception Monitoring

• کاربردهای محدود برای سرورهای بدون Agent

• محدودیت‌ها و ملاحظات امنیتی در مانیتورینگ بدون Agent

• مقایسه Agent-Based vs. Agentless Monitoring

فصل 9. تنظیمات Health Rollup و Dependency

• تعریف وابستگی بین سرویس‌ها و کامپوننت‌ها

• تنظیم Health Rollup از Child به Parent Object

• پیاده‌سازی Service Level Tracking برای برنامه‌های کلیدی

• مانیتورینگ وضعیت کلی سرویس سازمانی با Rollup View

فصل 10. مدیریت و تحلیل Alertها

• بررسی Alertهای پرتکرار و Root Cause Analysis

• گروه‌بندی Alertها با Custom Criteria

• تنظیمات Auto-Resolution برای Alertهای غیرمهم

• مستندسازی خطاها برای پاسخ‌دهی سریع‌تر در آینده

بخش 6. مدیریت و ایجاد Management Packs

فصل 1. معرفی ساختار و مفهوم Management Pack (MP)

• تعریف Management Pack و نقش آن در مانیتورینگ

• ساختار درونی MP (Rules، Monitors، Views، Tasks، Reports)

• انواع Management Pack:

  • Default MP

  • Vendor/Third-party MP

  • Custom MP

• محل ذخیره MPها (Management Pack Library و فایل‌های XML/MP)

فصل 2. نصب و وارد کردن Management Packها (Import)

• روش‌های Import:

  • از Microsoft Catalog

  • به‌صورت فایل آفلاین (.mp، .xml)

• بررسی پیش‌نیازها و وابستگی‌های MP

• تأیید نسخه‌ها و سازگاری با SCOM

فصل 3. ساخت Management Pack سفارشی (Custom MP)

• دلایل ایجاد MP سفارشی

• سناریوهای واقعی برای ایجاد MP اختصاصی

• ابزارهای مورد استفاده:

  • SCOM Console

  • Visio Management Pack Designer

  • Authoring Console

  • Visual Studio Authoring Extensions (VSAE)

فصل 4. تعریف Rule و Monitor سفارشی

• تفاوت بین Rule و Monitor در SCOM

• انواع Monitors (Unit، Aggregate، Dependency)

• انواع Rules (Performance، Event، Alert-generating)

• سناریو عملی: ایجاد Monitor برای بررسی Log خاص در Windows Event Log

فصل 5. ایجاد Task سفارشی در MP

• تعریف Taskهای Interactive و Console-based

• سناریو: ایجاد Task برای Restart یک سرویس خاص

• تعریف Run As Account برای اجرای Task با سطح دسترسی مشخص

فصل 6. ایجاد Alert سفارشی

• تعریف Alert Parameters و Alert Criteria

• استفاده از Variables در توضیح هشدار

• سناریو عملی: ارسال هشدار اگر تعداد خطاهای Event ID خاص از مقدار مشخصی بیشتر شد

فصل 7. ساخت View و Folder اختصاصی در MP

• تعریف View انواع مختلف (State View، Performance View، Alert View)

• ساخت Folder برای نظم‌دهی به Viewها

• ایجاد Role-based Views برای نمایش محدود به تیم‌ها

فصل 8. ایجاد Overrides در Management Pack سفارشی

• تعریف Override و کاربرد آن در کنترل رفتار Rule/Monitor

• محل ذخیره Overrides:

  • Best Practice: در MP جداگانه مخصوص Override

• مدیریت Overrides از طریق کنسول و PowerShell

فصل 9. نسخه‌بندی، مستندسازی و Export MP

• تعیین Convention برای Naming و Versioning

• مستندسازی داخلی در فایل XML (Description و Comment)

• Export و Backup گرفتن از MPهای سفارشی

فصل 10. بررسی خطاها، اشکال‌زدایی و Validation

• بررسی خطاهای ساختاری MP در کنسول

• استفاده از MP Verification Tool و ابزار MPB Validator

• شبیه‌سازی و تست رفتار MP در محیط آزمایشگاهی

فصل 11. به‌روزرسانی و مدیریت چرخه عمر MP

• سناریوی به‌روزرسانی بدون از دست دادن داده‌ها

• Migration بین نسخه‌های مختلف SCOM

• بررسی تغییرات در نسخه‌های جدید Vendor MPها

فصل 12. نکات امنیتی در طراحی و استفاده از MP

• رعایت Least Privilege در اجرای Taskها

• مدیریت دسترسی به View و Task در Roleها

• جلوگیری از تعریف Ruleهای سنگین و غیراستاندارد