دانلود کتاب آموزشی COBIT 2019 Foundation جلد دوم

بخش 5. اصول طراحی و پیاده‌سازی COBIT 2019

فصل 1. مقدمه‌ای بر طراحی سیستم حاکمیت

• تعریف و هدف طراحی سیستم حاکمیت در COBIT 2019

• تفاوت بین طراحی و پیاده‌سازی در COBIT

• مزایای استفاده از Design Guide در پیاده‌سازی مؤثر چارچوب

فصل 2. اصول کلیدی طراحی سیستم حاکمیت

• اصل 1: اولویت دادن به ارزش

• اصل 2: ساختار دهی بر اساس نیازهای سازمان

• اصل 3: در نظر گرفتن عوامل طراحی (Design Factors)

• اصل 4: تنظیم حاکمیت متناسب با مخاطرات و فرصت‌ها

• اصل 5: ایجاد سیستم حاکمیتی متناسب با محیط عملیاتی سازمان

فصل 3. عوامل طراحی (Design Factors) و تأثیر آن‌ها

• تعریف عوامل طراحی و نقش آن‌ها در سفارشی‌سازی COBIT

• فهرست کامل عوامل طراحی شامل:

  • استراتژی سازمان (Digital Transformation, Enterprise Strategy)

  • اهداف کسب‌وکار و IT

  • سطح ریسک قابل قبول

  • الزامات قانونی و نظارتی

  • مدل عملیاتی IT (مثلاً IT مرکزی یا توزیع‌شده)

  • نقش‌ها و ساختار سازمانی

  • قابلیت‌های فعلی و هدف سازمان

  • سبک تصمیم‌گیری در IT

• ماتریس تأثیر عوامل طراحی بر اجزای سیستم حاکمیت

فصل 4. استفاده از ابزار طراحی برای تنظیم سفارشی سیستم

• بررسی استفاده از Design Toolkit و نحوه کار با آن

• تحلیل خروجی ابزار طراحی برای استخراج توصیه‌های پیاده‌سازی

• تهیه مدل حاکمیت مبتنی بر ورودی‌های عوامل طراحی

فصل 5. ساختار اولویت‌بندی اهداف حاکمیتی

• معرفی مفهوم Target Capability Level

• تعیین سطح هدف برای هر فرآیند بر اساس تحلیل شکاف (Gap Analysis)

• تعریف برنامه رشد تدریجی برای رسیدن به اهداف حاکمیت

فصل 6. چارچوب مراحل پیاده‌سازی COBIT

• گام‌های کلیدی در پیاده‌سازی COBIT شامل:

  • آغاز و توافق با ذی‌نفعان

  • ارزیابی فعلی سازمان و تعیین وضعیت موجود

  • طراحی سیستم حاکمیت متناسب با نیاز

  • پیاده‌سازی راه‌کارها به‌صورت مرحله‌ای

  • استقرار، نظارت و بهبود مستمر

• ابزارها و الگوهای پشتیبان در هر مرحله

فصل 7. راهکارهای اجرای تدریجی و مبتنی بر اولویت

• انتخاب اقدامات اولویت‌دار برای بهبود سریع (Quick Wins)

• استفاده از Roadmap و Milestoneها

• تنظیم KPIها برای ارزیابی پیشرفت در استقرار سیستم

فصل 8. هم‌راستایی با استانداردها و چارچوب‌های دیگر

• نحوه هماهنگی پیاده‌سازی COBIT با چارچوب‌های دیگر مانند:

  • ITIL

  • TOGAF

  • ISO/IEC 27001, ISO/IEC 38500

• استفاده از COBIT به‌عنوان لایه حاکمیتی در معماری کل سازمان

فصل 9. مدیریت تغییر در فرآیند پیاده‌سازی

• موانع رایج در استقرار چارچوب‌های حاکمیتی

• روش‌های جلب حمایت مدیریت و ذی‌نفعان

• ابزارهای مدیریت تغییر و آموزش برای تسهیل پذیرش COBIT

بخش 6. ساختار مدل حاکمیت IT و چارچوب‌های فرعی

فصل 1. ارکان اصلی مدل حاکمیت IT در COBIT 2019

• معرفی ساختار اصلی مدل مفهومی COBIT (Governance System & Governance Framework)

• تفکیک بین سیستم حاکمیت و چارچوب حاکمیت

• شناسایی اجزای اصلی: فرآیندها، سازمان‌ها، اطلاعات، سیاست‌ها، فرهنگ، منابع و خدمات

• بررسی تعامل بین ارکان اصلی و تأثیر آن‌ها بر عملکرد حاکمیتی

فصل 2. شش مؤلفه اصلی سیستم حاکمیتی (Governance System Components)

• فرآیندها (Processes)

• ساختارهای سازمانی (Organizational Structures)

• سیاست‌ها و رویه‌ها (Policies & Procedures)

• اطلاعات (Information)

• فرهنگ، اخلاق و رفتار (Culture, Ethics and Behavior)

• خدمات، زیرساخت‌ها و اپلیکیشن‌ها (Services, Infrastructure and Applications)

• مهارت‌ها و شایستگی‌ها (People, Skills and Competencies)

• نحوه ارتباط این مؤلفه‌ها با عملکرد سازمان

فصل 3. تأثیر عوامل طراحی (Design Factors) بر ساختار حاکمیت

• معرفی 11 عامل طراحی (مانند استراتژی کسب‌وکار، فرهنگ سازمانی، قوانین و مقررات، تهدیدات، پیچیدگی ساختار IT و…)

• نحوه استفاده از عوامل طراحی برای سفارشی‌سازی چارچوب COBIT

• بررسی نمونه‌های واقعی از تغییر ساختار بر اساس عوامل طراحی

فصل 4. نقش اهداف تمرکز (Focus Areas) در ساختار مدل

• معرفی اهداف تمرکز مانند تحول دیجیتال، مدیریت ریسک، امنیت سایبری، سرویس‌های ابری و غیره

• استفاده از Focus Areas برای همراستایی دقیق‌تر بین COBIT و نیازهای خاص سازمان

• بررسی نحوه پیاده‌سازی Focus Areas در مدل حاکمیتی

فصل 5. پیاده‌سازی تدریجی چارچوب‌های فرعی و ساختارهای پشتیبان

• معرفی مراحل ایجاد و بلوغ ساختار حاکمیت IT

• طراحی ساختارهای پشتیبان مانند هیئت راهبری، کمیته‌های IT، و نقش‌های کنترلی

• بررسی نقشه‌ راه استقرار ساختار حاکمیتی در سازمان‌ها

فصل 6. تنظیمات محیطی (Contextualization) در چارچوب COBIT

• شناسایی ویژگی‌های داخلی و خارجی سازمان (مانند مقررات محلی، مدل کسب‌وکار، سطح بلوغ دیجیتال)

• انطباق ساختار حاکمیت با محیط عملیاتی سازمان

• تحلیل تأثیر تغییرات محیطی بر ساختار حاکمیتی

فصل 7. تعامل COBIT با چارچوب‌های فرعی و مکمل

• بررسی چارچوب‌های مکمل مانند:

  • ISO/IEC 38500 (حاکمیت IT)

  • ISO/IEC 27001 (امنیت اطلاعات)

  • ITIL (مدیریت سرویس)

  • TOGAF (معماری سازمانی)

• نحوه هماهنگی و هم‌پوشانی چارچوب‌ها برای ایجاد ساختار منسجم حاکمیت IT

• سناریوهای ادغام و ترکیب چارچوب‌ها در عمل

فصل 8. ساختار نقشه اهداف حاکمیتی (Governance & Management Objectives Mapping)

• بررسی نقشه ارتباط بین اهداف حاکمیتی و مؤلفه‌های ساختار

• نحوه بهره‌گیری از نقشه برای طراحی معماری حاکمیت اختصاصی سازمان

• استفاده از این نقشه در ارزیابی و پایش ساختار اجرایی حاکمیت IT

بخش 7. ارزیابی عملکرد و انطباق در COBIT 2019

فصل 1. مفهوم ارزیابی عملکرد در چارچوب COBIT

• تعریف عملکرد در حوزه حکمرانی IT

• نقش ارزیابی در بهبود مستمر فرآیندها

• جایگاه ارزیابی در مدل اجرایی COBIT 2019 (COBIT Core Model)

فصل 2. معرفی مدل بلوغ فرآیندها (Process Capability Levels)

• ساختار مدل بلوغ در COBIT 2019 بر اساس ISO/IEC 33000

• سطوح ۰ تا ۵: از «ناکامل» تا «بهینه»

• تفاوت ارزیابی فرآیندها در COBIT 5 و COBIT 2019

• اصول سنجش اثربخشی فرآیندهای حاکمیتی

فصل 3. ارزیابی عملکرد بر اساس معیارهای کلیدی (Performance Metrics)

• شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) مرتبط با اهداف حاکمیتی

• استفاده از شاخص‌ها برای سنجش موفقیت اجرای فرآیندها

• نمونه‌هایی از معیارها در حوزه‌های مختلف (امنیت، منابع، تحویل خدمات و…)

• روش‌های جمع‌آوری داده برای ارزیابی دقیق

فصل 4. ابزارهای ارزیابی و تحلیل در COBIT

• ابزارهای پیشنهادی ISACA برای ارزیابی (مانند COBIT Design Guide Tools)

• استفاده از ابزارهای مدیریتی مانند Balanced Scorecard

• معرفی نرم‌افزارهای پشتیبان برای سنجش و گزارش‌گیری

• تکنیک‌های خودارزیابی (Self-Assessment) و ارزیابی مستقل

فصل 5. ارزیابی انطباق (Compliance Assessment)

• تعریف انطباق در چارچوب COBIT

• الزامات قانونی، مقرراتی و استانداردهای بین‌المللی

• نحوه سنجش انطباق با الزامات (مانند GDPR، ISO 27001، NIST)

• پایش مستمر انطباق و مدیریت مغایرت‌ها

فصل 6. تحلیل شکاف (GAP Analysis) در COBIT

• معرفی روش تحلیل شکاف بین وضعیت فعلی و مطلوب

• مراحل اجرای GAP Analysis در چارچوب COBIT

• کاربرد خروجی تحلیل شکاف برای طراحی اقدامات اصلاحی

• مثال عملی از تحلیل شکاف در یک سازمان فرضی

فصل 7. گزارش‌گیری و ارائه نتایج به ذی‌نفعان

• طراحی گزارش‌های ارزیابی قابل فهم برای مدیران و صاحبان فرآیند

• تعیین ساختار گزارش: یافته‌ها، تحلیل‌ها، توصیه‌ها

• ابزارهای تصویری‌سازی داده برای ارائه بهتر (مانند داشبوردهای مدیریتی)

• برگزاری جلسات ارزیابی با تیم‌های بین‌بخشی و IT

فصل 8. اجرای طرح‌های اصلاحی پس از ارزیابی

• تدوین اقدامات اصلاحی برای رفع نواقص شناسایی‌شده

• اولویت‌بندی و زمان‌بندی اصلاحات

• پایش پیشرفت اقدامات اصلاحی

• مستندسازی و بازخورد به چرخه ارزیابی

بخش 8. مدیریت ریسک و انطباق با COBIT 2019

فصل 1. درک مفاهیم پایه ریسک و انطباق در چارچوب COBIT

• تعریف ریسک، کنترل، تهدید و آسیب‌پذیری

• مفهوم انطباق (Compliance) و جایگاه آن در حاکمیت IT

• رابطه بین ریسک، انطباق، ارزش سازمانی و اهداف کسب‌وکار

• تفاوت مدیریت ریسک در سطح سازمان و سطح فناوری اطلاعات

فصل 2. فرآیندهای مرتبط با ریسک در COBIT 2019

• معرفی فرآیند‌های «DSS03 – مدیریت مشکلات» و «EDM03 – تضمین ریسک بهینه»

• نقش فرآیند‌های APO12 (مدیریت ریسک) و MEA03 (ارزیابی انطباق با الزامات خارجی)

• نقشه فرآیندهای COBIT در مدیریت ریسک سازمانی و IT

فصل 3. شناسایی، ارزیابی و تحلیل ریسک‌های فناوری اطلاعات

• روش‌های شناسایی ریسک‌های IT (مثل FMEA، SWOT، روش‌های سناریو محور)

• استفاده از ماتریس احتمال/تأثیر برای اولویت‌بندی ریسک‌ها

• ابزارهای تحلیل ریسک و کاربردهای آن‌ها در COBIT

فصل 4. طراحی و پیاده‌سازی کنترل‌های مبتنی بر ریسک

• انواع کنترل‌های پیشگیرانه، شناسایی‌کننده و اصلاحی

• انتخاب کنترل‌های مؤثر بر اساس سطح ریسک و تحلیل هزینه-فایده

• الگوهای طراحی ساختارهای کنترلی در COBIT

فصل 5. انطباق با قوانین، مقررات و چارچوب‌های بین‌المللی

• نقش COBIT در انطباق با GDPR، ISO/IEC 27001، SOX، HIPAA و NIST

• ایجاد ساختار انطباق با الزامات قانونی و قراردادی

• تطابق بین سیاست‌های داخلی IT و الزامات خارجی

فصل 6. پیاده‌سازی چارچوب‌های انطباق با استفاده از COBIT

• توسعه برنامه‌های انطباق دوره‌ای (Compliance Program Lifecycle)

• تعیین شاخص‌های اندازه‌گیری سطح انطباق (KPIs و KRIs)

• ایجاد مکانیزم‌های بازبینی و گزارش‌گیری انطباق در سازمان

فصل 7. یکپارچه‌سازی مدیریت ریسک و انطباق در چارچوب حاکمیتی

• نحوه ادغام مدیریت ریسک، انطباق و حاکمیت در یک مدل یکپارچه

• نقش هیئت‌مدیره و مدیریت ارشد در حمایت از این ادغام

• استفاده از COBIT برای تدوین ساختارهای سازمانی ترکیبی (Risk, Compliance, IT Governance)

فصل 8. ابزارها و فناوری‌های پشتیبان برای مدیریت ریسک و انطباق

• آشنایی با ابزارهای GRC (Governance, Risk & Compliance)

• نرم‌افزارهای معروف مانند RSA Archer، LogicGate، ServiceNow GRC

• ادغام ابزارهای GRC با داشبوردهای مدیریتی COBIT برای پایش وضعیت

فصل 9. گزارش‌دهی، نظارت و بهبود مستمر

• طراحی ساختار گزارش‌های ریسک و انطباق برای سطوح مختلف سازمان

• طراحی دوره‌های بازنگری، ممیزی داخلی و ارزیابی‌های مستقل

• مکانیزم‌های بازخورد و بهبود مستمر مبتنی بر اصول COBIT

بخش 9. چارچوب‌ها و الگوهای مکمل COBIT 2019

فصل 1. اهمیت یکپارچه‌سازی چارچوب‌ها در حاکمیت IT

• چرایی نیاز به تلفیق چارچوب‌های مختلف

• نقش COBIT به‌عنوان چارچوب مرجع (umbrella framework)

• مزایای هم‌راستاسازی COBIT با استانداردها و مدل‌های دیگر

فصل 2. یکپارچه‌سازی COBIT با ITIL (مدیریت خدمات فناوری اطلاعات)

• نقاط اشتراک و تفاوت بین COBIT و ITIL

• هم‌راستاسازی فرآیندهای ITIL (مانند Incident, Problem, Change) با حوزه‌های COBIT

• نمونه‌کاربرد: استفاده هم‌زمان از ITIL برای عملیات و COBIT برای حاکمیت

فصل 3. هم‌ راستاسازی با ISO/IEC 27001 (مدیریت امنیت اطلاعات)

• مروری بر الزامات ISO 27001

• انطباق سیاست‌ها و کنترل‌های امنیتی COBIT با Annex A

• ایجاد ساختار ISMS با پشتیبانی از مدل حاکمیتی COBIT

فصل 4. هم‌راستاسازی با ISO/IEC 20000 (مدیریت خدمات IT)

• ساختار و حوزه‌های تمرکز ISO 20000

• ارتباط بین فرآیندهای خدمات‌محور و نقش COBIT در راهبری آن‌ها

• استفاده از کنترل‌های COBIT برای بهبود انطباق با ISO 20000

فصل 5. تطبیق با NIST Cybersecurity Framework

• اجزای اصلی چارچوب امنیت سایبری NIST (Identify, Protect, Detect, Respond, Recover)

• تطبیق این حوزه‌ها با اهداف و فرآیندهای COBIT

• نمونه‌کاربرد: استفاده از COBIT برای ارزیابی بلوغ امنیتی بر مبنای NIST

فصل 6. هم‌راستاسازی با TOGAF (معماری سازمانی)

• نحوه تعامل بین COBIT و معماری سازمانی

• استفاده از COBIT در فازهای مختلف چرخه ADM

• نقش حاکمیت فناوری در پیاده‌سازی موفق معماری کلان

فصل 7. هم‌راستاسازی با چارچوب CMMI (مدیریت بلوغ فرآیندها)

• مقایسه سطوح بلوغ CMMI با مدل بلوغ COBIT

• استفاده از COBIT برای تعیین اهداف بلوغ و بهبود فرآیند

• هم‌افزایی میان ارزیابی عملکرد و توسعه فرآیند در CMMI و COBIT

فصل 8. یکپارچگی با چارچوب‌های مدیریت ریسک (مانند ISO 31000)

• معرفی چارچوب ISO 31000 و ساختار آن

• استفاده از COBIT برای مدیریت، نظارت و ارزیابی ریسک‌های فناوری

• ارتباط میان اجزای مدیریت ریسک در COBIT و چارچوب‌های بین‌المللی

فصل 9. تطبیق COBIT با الزامات حاکمیت داده (مانند DGI, DAMA)

• آشنایی با اصول Data Governance

• استفاده از COBIT برای سیاست‌گذاری، مسئولیت‌پذیری و انطباق در حوزه داده

• یکپارچه‌سازی کنترل‌های داده با اهداف حاکمیتی COBIT

فصل 10. استفاده از الگوهای ترکیبی در سناریوهای واقعی

• طراحی مدل حاکمیتی با استفاده ترکیبی از COBIT و چارچوب‌های مکمل

• مثال‌های واقعی از یکپارچه‌سازی COBIT با سایر چارچوب‌ها در سازمان‌ها

• ایجاد نقشه هم‌راستاسازی بین چارچوب‌ها برای بهینه‌سازی حاکمیت IT

دوره COBIT 2019 Foundation به افراد کمک می‌کند تا با اصول حاکمیت فناوری اطلاعات و استفاده از COBIT برای بهبود مدیریت و ارزیابی عملکرد IT در سازمان‌های مختلف آشنا شوند. این دوره برای کسانی که می‌خواهند پایه‌های حاکمیت IT را مستحکم کرده و به بهبود عملکرد و انطباق با استانداردهای بین‌المللی کمک کنند، مناسب است.