دانلود کتاب آموزشی SCOM (Microsoft System Center Operations Manager) جلد دوم

بخش 7. مدیریت Alerts و Notifications

فصل 1. معرفی ساختار هشدارها (Alerts) در SCOM

• مفهوم Alert و تفاوت آن با Monitor و Rule

• اجزای یک هشدار (Severity، Priority، Source، Resolution State)

• دسته‌بندی هشدارها بر اساس منابع و نوع رخداد

• انواع Alert (Manual, Automatic, Diagnostic, Recovery)

فصل 2. تنظیمات ایجاد هشدارها (Alert Configuration)

• نحوه ایجاد Alert از طریق Monitors و Rules

• تعریف Conditions و Criteria برای تولید هشدار

• تنظیم Suppression Criteria برای جلوگیری از هشدارهای تکراری

• استفاده از Overrides برای کنترل دقیق هشدارها در محیط‌های مختلف

فصل 3. مدیریت وضعیت هشدار (Resolution State Management)

• تعریف وضعیت‌های سفارشی برای پیگیری چرخه رفع مشکل

• تغییر وضعیت هشدار از طریق کنسول و خودکارسازی با Task

• استفاده از Resolution State برای دسته‌بندی وظایف تیمی

• گزارش‌گیری بر اساس Resolution States

فصل 4. طراحی و پیاده‌سازی Notification Channels

• معرفی Channel Types (Email، SMS، Command، Webhook)

• ساخت و پیکربندی کانال ایمیل

• اتصال به SMTP سرور با احراز هویت و رمزنگاری

• بررسی وضعیت ارسال (Delivery Status) و لاگ‌های Notification

فصل 5. ایجاد Subscribers و Subscription

• تعریف Subscriber و تعیین نوع و زمان‌بندی دریافت هشدار

• اتصال Subscription به Alert Criteria

• فیلتر کردن هشدارها برای ارسال فقط در شرایط خاص (Critical Events, Specific Servers)

• زمان‌بندی ارسال Notification فقط در ساعت‌های کاری یا شیفت‌ها

فصل 6. مدیریت Advanced Notifications

• استفاده از Variables در Notification Templates

• تعریف قالب سفارشی برای محتوای ایمیل هشدار

• ادغام با ابزارهای ITSM مانند ServiceNow یا Remedy از طریق Webhook

• تنظیم سناریوهای Escalation و تکرار هشدار در صورت عدم پاسخ

فصل 7. خودکارسازی پاسخ به هشدارها

• اجرای Task خودکار پس از دریافت هشدار

• استفاده از Recovery Tasks برای Restart سرویس یا جمع‌آوری لاگ

• تعریف Run As Profile برای اجرای امن Tasks

• طراحی نمونه‌کار عملی: هشدار از کار افتادن سرویس SQL و اجرای Restart خودکار

فصل 8. بررسی و رفع مشکلات رایج در هشدارها

• حل مشکل ارسال نشدن ایمیل هشدار

• بررسی Permission کاربران و سرویس‌ها برای ارسال Notification

• تحلیل لاگ‌ها برای شناسایی مشکلات در Subscriptions

• بررسی Event Viewer و Alert Context

فصل 9. گزارش‌گیری از هشدارها

• استفاده از کنسول برای مشاهده لیست و جزئیات هشدارها

• استفاده از فیلترهای پیشرفته در Alerts View

• ایجاد گزارش‌های سفارشی از هشدارها با استفاده از Reporting Console

• تجزیه‌وتحلیل زمان پاسخ به هشدار (MTTR – Mean Time to Resolve)

فصل 10. بهترین‌روش‌ها (Best Practices) در مدیریت هشدارها

• بهینه‌سازی ساختار هشدارها برای کاهش Noise

• دسته‌بندی و مستندسازی انواع Alert برای هر سرویس

• هماهنگ‌سازی بین تیم‌ها از طریق Subscriptions اختصاصی

• پایش مستمر Alert Tuning برای بهبود عملکرد سیستم هشداردهی

بخش 8. گزارش‌دهی و تحلیل داده‌ها

فصل 1. معرفی زیر سیستم گزارش‌دهی در SCOM

• نقش SQL Server Reporting Services (SSRS) در ساختار SCOM

• ارتباط بین Operations Database، Data Warehouse و SSRS

• تفاوت بین داده‌های Real-time و Historical در گزارش‌ها

فصل 2. نصب و پیکربندی Reporting در SCOM

• بررسی پیش‌نیازهای نصب SSRS

• نصب SSRS به‌صورت Native mode

• اتصال Reporting به SQL Server و تنظیم آدرس سرویس

• اتصال SCOM به SSRS از طریق کنسول

فصل 3. معرفی و استفاده از گزارش‌های پیش‌فرض

• محل دسترسی به گزارش‌ها در Operations Console

• دسته‌بندی گزارش‌ها: Performance، Alert، Availability، Configuration

• نحوه انتخاب Target و زمان‌بندی برای اجرای گزارش

• اجرای گزارش از طریق کنسول یا Web Console

فصل 4. ایجاد و طراحی گزارش‌های سفارشی

• روش‌های ایجاد گزارش سفارشی:

  • استفاده از Report Builder

  • طراحی با SQL Server Data Tools (SSDT)

• اتصال به Data Warehouse برای کوئری داده‌ها

• ایجاد نمودارها، جداول و پارامترهای فیلتر

• طراحی صفحات چند بخشی (Multi-tab reports)

• ذخیره و انتشار گزارش در پوشه‌های دسته‌بندی‌شده

فصل 5. زمان‌بندی و اتوماسیون گزارش‌ها

• تعریف Schedule برای اجرای خودکار گزارش

• ارسال گزارش به ایمیل یا فایل اشتراکی

• تنظیمات فرمت خروجی (PDF، Excel، Word)

• تعریف پارامترهای پویا برای اجراهای مختلف

فصل 6. مدیریت دسترسی به گزارش‌ها

• کنترل دسترسی مبتنی بر نقش در Report Manager

• تعریف مجوزهای مشاهده و اجرا برای کاربران مختلف

• استفاده از گروه‌های AD برای ساده‌سازی مدیریت دسترسی

فصل 7. تحلیل داده‌های Performance و Availability

• بررسی شاخص‌های عملکرد سیستم‌ها (CPU، RAM، Disk)

• تحلیل زمان‌های Down و Up سرویس‌ها

• ترندگیری و پیش‌بینی مشکلات بر اساس داده‌های گذشته

• تعریف KPIها برای مانیتورینگ SLA خدمات

فصل 8. ارتباط با ابزارهای تحلیل داده

• اتصال به Power BI برای گزارش‌سازی پیشرفته

• خروجی گرفتن از Data Warehouse به‌صورت Excel/CSV

• ترکیب داده‌های SCOM با داده‌های دیگر در محیط‌های BI

فصل 9. نگهداری و بهینه‌سازی زیرساخت گزارش‌دهی

• بررسی لاگ‌های SSRS برای اشکال‌زدایی

• مانیتورینگ سلامت سرویس‌های گزارش‌دهی

• پاک‌سازی گزارش‌های قدیمی و بهینه‌سازی ذخیره‌سازی

• بررسی حجم و رشد Data Warehouse و تنظیم Retention Policy

بخش 9. پیکربندی Dashboards و Views

فصل 1. معرفی Views در SCOM Console

• تعریف View و تفاوت آن با Dashboard

• انواع Viewهای پیش‌فرض در کنسول:

  • State Views

  • Alert Views

  • Performance Views

  • Event Views

  • Diagram Views

• ساختار فولدرها و نحوه سازمان‌دهی Viewها در کنسول

• سطوح دسترسی به Viewها بر اساس Role

فصل 2. ایجاد Viewهای سفارشی

• ساخت State View برای نظارت بر یک Class خاص (مانند Windows Server یا SQL Instances)

• تعریف فیلترها برای نمایش انتخابی Alertها یا Performance Counterها

• ایجاد View مخصوص Event Logs برای سرور خاص

• ترکیب Views برای ساخت مجموعه‌های خاص تیم‌های مختلف (مثلاً شبکه، دیتابیس)

فصل 3. طراحی و پیکربندی Dashboards در Operations Console

• معرفی Dashboard View و نحوه ایجاد آن

• ساخت Column Layout برای نمایش چندین Section

• استفاده از Performance Widget برای نمایش زنده CPU/RAM/Disk

• افزودن State Widget برای نمایش وضعیت فعلی سرورها و سرویس‌ها

• تنظیمات Refresh و Auto-fit در داشبورد

• رنگ‌بندی وضعیت‌ها و استفاده از نمایش بصری مؤثر

فصل 4. استفاده از Web Console برای Dashboards و Views

• اتصال Web Console و تنظیمات دسترسی کاربران

• نحوه انتشار Dashboard به Web Console

• محدودسازی Viewها در Web Console بر اساس نقش

• طراحی داشبورد سبک برای کاربران مدیریتی (Summary Dashboards)

فصل 5. ایجاد داشبوردهای Role-Based

• ساخت داشبورد برای تیم Help Desk (مشاهده فقط وضعیت و هشدارها)

• ساخت داشبورد برای تیم امنیت (نمایش آنتی‌ویروس، فایروال، لاگ‌های خاص)

• تفکیک داشبوردها برای تیم‌های پشتیبانی با نیازهای متفاوت

• ترکیب داشبوردها با Notification Channelها برای اقدام سریع

فصل 6. بهترین شیوه‌ها (Best Practices) در طراحی View و Dashboard

• سازمان‌دهی Viewها با فولدرهای معنی‌دار و مرتب

• محدودسازی حجم داده در Views برای جلوگیری از کندی عملکرد

• استفاده از رنگ‌های یکنواخت و قابل‌درک برای وضعیت‌ها

• ذخیره‌سازی و Export/Import داشبوردها برای استفاده مجدد

• مستندسازی داشبوردهای مهم برای انتقال دانش

فصل 7. معرفی ابزارهای Third-party برای داشبورد پیشرفته

• معرفی ابزارهایی مانند SquaredUp و Savision Live Maps

• مزایای داشبوردهای حرفه‌ای در مقابل داشبوردهای داخلی SCOM

• اتصال داشبوردهای خارجی به SCOM از طریق API یا MPها

• امکان طراحی داشبوردهای مبتنی بر KPI و SLA

• نمایش داده‌ها در قالب گراف‌های زنده، نقشه‌های شبکه، و Heatmap

فصل 8. اشتراک‌گذاری داشبوردها با ذی‌نفعان سازمانی

• ساخت Snapshot از داشبورد برای گزارش‌های دوره‌ای

• ارسال لینک داشبورد به تیم‌ها و مدیران

• تعریف دسترسی فقط-خواندنی برای کاربران مدیریتی

• اتصال داشبوردها به صفحه مانیتورینگ عمومی یا تلویزیون کنترل‌پنل (NOC View)

بخش 10. مدیریت Performance و Capacity

فصل 1. مفاهیم پایه مدیریت عملکرد (Performance Management)

• تعریف Performance Monitoring در SCOM

• تفاوت بین Real-time Monitoring و Historical Data

• معیارهای کلیدی عملکرد (CPU, RAM, Disk I/O, Network Latency)

• Performance Object، Counter و Instance در ساختار داده‌های عملکردی

فصل 2. جمع‌آوری داده‌های عملکردی (Performance Data Collection)

• نحوه فعال‌سازی Collection Ruleها

• تنظیم بازه زمانی برای جمع‌آوری داده‌ها (Frequency & Retention)

• نحوه ذخیره داده‌ها در Operations DB و Data Warehouse

• مدیریت حجم داده‌های Performance (Data Grooming, Aggregation)

فصل 3. مانیتورینگ ظرفیت (Capacity Monitoring)

• مفهوم Capacity Planning و پیش‌بینی مصرف منابع

• بررسی روند مصرف منابع در بازه‌های زمانی مختلف (Trend Analysis)

• مانیتورینگ ظرفیت برای سرورها، Storage، و سیستم‌های مجازی

• تعریف Baseline عملکرد برای سیستم‌های حیاتی

فصل 4. طراحی و پیاده‌سازی Thresholdها

• تعیین Threshold برای معیارهای کلیدی (مثلاً: CPU > 80%)

• استفاده از Static vs Dynamic Threshold

• ترکیب Threshold با Alert Suppression

• ایجاد Dependency-aware Monitoring (جلوگیری از هشدارهای غیرضروری)

فصل 5. استفاده از Monitors و Rules برای کنترل عملکرد

• تعریف و تفاوت بین Monitor و Rule در مدیریت Performance

• ساخت Monitors برای فرآیندها و سرویس‌ها

• ایجاد Performance-based Alert Rules

• Taskهای خودکار برای رفع موقت مشکلات Performance

فصل 6. تحلیل داده‌های عملکردی

• نمایش داده‌ها در Performance Views

• استفاده از Performance Charts در Console

• مقایسه چند سیستم/سرویس در نمودارهای مقایسه‌ای

• استخراج داده‌های عملکرد برای تحلیل در Excel یا Power BI

فصل 7. گزارش‌دهی ظرفیت و عملکرد

• گزارش‌های پیش‌فرض SCOM برای Performance & Capacity

• سفارشی‌سازی گزارش‌ها در SQL Reporting Services

• تعریف گزارش‌های دوره‌ای و ارسال به مدیران تیم‌ها

• تحلیل داده‌ها بر اساس زمان (Peak vs Idle Usage)

فصل 8. استفاده از داشبورد برای نمایش وضعیت عملکردی

• طراحی داشبوردهای Real-time برای منابع حیاتی

• نمایش وضعیت منابع در سطوح مختلف (سایت، گروه، سرویس)

• استفاده از Threshold Indicator در داشبورد

• اشتراک‌گذاری داشبورد با واحدهای پشتیبانی و عملیات

فصل 9. Capacity Forecasting (پیش‌بینی نیاز منابع)

• استفاده از Historical Data برای پیش‌بینی آینده

• تشخیص رشد مصرف منابع با مدل‌های خطی و میانگین متحرک

• سناریوهای ظرفیت‌سنجی برای گسترش زیرساخت (Scalability Planning)

• تعریف Alarm برای نزدیک شدن به مرز ظرفیت

فصل 10. بهینه‌سازی عملکرد (Performance Tuning)

• شناسایی سیستم‌های پرمصرف و Bottleneck

• تحلیل فرآیندها و Taskهای سنگین در سرویس‌ها

• بهینه‌سازی Queryها و فرآیندهای دیتابیس

• پیشنهاد اقدامات اصلاحی (افزایش منابع، Load Balancing، بهینه‌سازی کد برنامه)

بخش 11. امنیت و مدیریت دسترسی‌ها

فصل 1. مفاهیم پایه امنیت در SCOM

• امنیت در سطح کنسول، Agent و Server

• اهمیت تفکیک وظایف (Separation of Duties) در محیط مانیتورینگ

• معرفی مدل امنیتی Role-Based Access Control (RBAC)

فصل 2. نقش‌ها و سطوح دسترسی (RBAC در SCOM)

• معرفی Roleهای داخلی پیش‌فرض در SCOM:

  • Administrator

  • Advanced Operator

  • Operator

  • Read-Only Operator

  • Author

  • Report Operator

• تفاوت Roleها از نظر دسترسی به Task، View و Object

• استفاده از Role برای تفکیک دسترسی بین تیم‌ها (مثلاً تیم شبکه، دیتابیس، اپلیکیشن)

فصل 3. ایجاد User Roles و تنظیم دسترسی‌ها

• ساخت User Role جدید در کنسول SCOM

• اختصاص کاربران یا گروه‌های Active Directory به Roleها

• محدود کردن دسترسی کاربران به Management Pack خاص یا View مشخص

• تنظیم Delegation برای جلوگیری از سوءاستفاده از وظایف مدیریتی

فصل 4. مدیریت Objectها و Scopeها

• تعریف Object Group و محدودسازی دسترسی‌ها به Scope خاص

• مثال عملی: ایجاد Role فقط برای مانیتورینگ سرورهای SQL یا فایل‌سرورها

• اتصال Role به Distributed Application برای دسترسی محدودتر

فصل 5. امنیت کنسول‌ها و ابزارهای مدیریتی

• ایمن‌سازی Operations Console (احراز هویت، سطح دسترسی)

• تنظیم Web Console برای جلوگیری از دسترسی ناشناس

• بررسی Logهای دسترسی کاربران به کنسول

فصل 6. ایمن‌سازی ارتباط بین اجزای SCOM

• اهمیت Secure Channel بین Agent و Management Server

• استفاده از گواهی‌نامه دیجیتال (SSL/TLS) برای ارتباط امن

• بررسی مکانیزم Mutual Authentication در محیط‌های Untrusted

فصل 7. ایمن‌سازی Agentها

• کنترل نصب Agent توسط کاربران غیرمجاز

• استفاده از Gateway Server در محیط‌های DMZ با ارتباط امن

• مدیریت Agentهای Manual و جلوگیری از اجرای بدون مجوز

فصل 8. تعامل با Active Directory

• بهترین روش‌ها برای تعریف گروه‌های امنیتی در AD

• اختصاص دسترسی‌ها از طریق گروه‌های دامنه نه کاربران مستقیم

• جلوگیری از Privilege Escalation از طریق تنظیمات Group Policy

فصل 9. بررسی و گزارش‌گیری امنیتی

• Audit فعالیت‌های کاربران در SCOM Console

• گزارش‌گیری از تغییرات دسترسی‌ها، Roleها و Taskهای اجراشده

• ثبت دسترسی‌های مشکوک در Event Log یا Log Analytics

فصل 10. توصیه‌های امنیتی نهایی

• استفاده از Principle of Least Privilege (حداقل سطح دسترسی)

• تعریف فرآیند بازبینی دوره‌ای دسترسی‌ها

• بررسی سناریوهای رخنه امنیتی در مانیتورینگ و نحوه مقابله با آن‌ها

• مستندسازی Roleها و پیاده‌سازی کنترل داخلی

بخش 12. نگهداری و به‌روزرسانی SCOM

فصل 1. بررسی نسخه‌های جدید و ویژگی‌های هر نسخه

• شناسایی آخرین نسخه SCOM و مقایسه با نسخه فعلی

• بررسی تغییرات نسخه‌ها (Release Notes)

• شناخت تفاوت‌های SCOM در نسخه‌های مختلف ویندوز سرور

فصل 2. آماده‌سازی محیط برای به‌روزرسانی

• بررسی پیش‌نیازهای به‌روزرسانی (OS، SQL، AD، فضای ذخیره‌سازی)

• چک‌لیست بررسی سلامت فعلی سیستم (Health Check)

• بررسی وضعیت Management Server، Agentها، Consoleها

فصل 3. به‌روزرسانی Management Server و سایر اجزا

• ترتیب صحیح به‌روزرسانی: Data Warehouse → Management Server → Console → Agents

• اجرای فایل نصب نسخه جدید (In-place Upgrade)

• بررسی Logهای به‌روزرسانی و صحت عملیات

• رفع مشکلات احتمالی بعد از Upgrade

فصل 4. نصب و مدیریت Update Rollups (URs)

• بررسی URهای رسمی Microsoft برای SCOM

• ترتیب و روش نصب URها روی اجزای مختلف

• اجرای Update Rollup روی Agentها با PowerShell یا کنسول

• بررسی Compatibility Packها و Restart requirements

فصل 5. مدیریت پشتیبان‌گیری از اجزای کلیدی

• پشتیبان‌گیری روزانه/هفتگی از:

  • پایگاه داده Operations DB

  • پایگاه داده Data Warehouse

  • فایل‌های XML و MPs سفارشی

  • تنظیمات کنسول و Subscriptions

• تست بازگردانی (Restore Test) برای بازیابی موفق

فصل 6. بازیابی تنظیمات در شرایط بحرانی (Disaster Recovery)

• سناریوی کامل بازیابی پس از خرابی Management Server

• بازگردانی پایگاه داده‌ها و اتصال مجدد Agentها

• بازگردانی MPs و Reimport تنظیمات

• بازسازی داشبوردها، Views، Subscriptions و Roleها

فصل 7. پاک‌سازی و نگهداری پایگاه داده‌ها

• زمان‌بندی حذف داده‌های قدیمی (Grooming Settings)

• تنظیم دوره نگهداری لاگ‌ها و Performance Data

• مانیتور کردن رشد حجم DB و شاخص‌های هشداردهنده

• پاک‌سازی Eventها، Taskهای قدیمی، و Alerts غیرفعال

فصل 8. بررسی سلامت سیستم و نگهداری دوره‌ای

• بررسی منظم Event Viewer و Logهای مربوط به SCOM

• مانیتور کردن وضعیت سرویس‌های اصلی SCOM

• بررسی Queueها و Latency در ارسال هشدارها

• اسکریپت‌های PowerShell برای بررسی خودکار سلامت

فصل 9. نگهداری و به‌روزرسانی Management Packs

• بررسی نسخه‌های جدید MPs رسمی (Microsoft، Vendors)

• Backup و Export MPها قبل از Update

• بررسی وابستگی‌ها و ناسازگاری‌ها

• مستندسازی تغییرات پس از Import MP جدید

فصل 10. مستندسازی عملیات نگهداری و تغییرات

• ثبت همه فعالیت‌های نگهداری (Log Sheet یا Change Log)

• استفاده از ابزارهای نسخه‌بندی (مثل Git) برای مدیریت MPs

• تهیه مستندات داخلی برای Backup، Restore، Upgrade

• گزارش‌گیری دوره‌ای از وضعیت سلامت سیستم برای مدیریت

هدف دوره

• تسلط بر ابزارهای نظارت و مدیریت SCOM
• توانایی طراحی و پیاده‌سازی سیستم‌های مانیتورینگ
• بهبود عملکرد زیرساخت‌های سازمانی با تحلیل داده‌ها
• آمادگی برای پشتیبانی و رفع مشکلات سیستم‌ها

مخاطبان دوره:
مدیران شبکه، کارشناسان IT، و افرادی که در زمینه مدیریت زیرساخت‌های سازمانی فعالیت دارند، مخاطبان اصلی این دوره هستند.